Pandita Ramabai Class 7 Marathi Chapter 10 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 10 पंडिता रमाबाई Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 10 पंडिता रमाबाई Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 10 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्वनांची थोडक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
पंडिता रमाबाईंनी हंटर कमिशनकडे कोणती शिफारस केली?
उत्तर:
स्त्रियांनी शिकले व शिकवले पाहिजे, त्यासाठी आपल्या मातृभाषेचे अचूक ज्ञान प्राप्त केले पाहिजे. शिक्षिका म्हणून उभ्या राहण्यासाठी स्त्रियांना प्रोत्साहन म्हणून शिष्यवृत्त्या दिल्या पाहिजेत,अशी शिफारस त्यांनी हंटर कमिशनकडे केली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 2.
पंडिता रमाबाईंनी स्त्री-जातीविषयी अपार प्रेम होते, हे त्यांच्या कोणत्या उद्गारांवरून समजते?
उत्तर:
मला भारतातील सर्व स्त्रिया सारख्याच आहेत. जेथपर्यंत माझ्या शरीरात रक्ताचा एक बिंदुमात्र आहे, तेथपर्यंत आपल्या स्त्री-जातीचे कल्याण व सुधारणा करण्याच्या कामापासून मी पराङ्मुख होणार नाही. स्त्री-जातीची सुधारणा करण्याचे व्रत मी धारण केले आहे. रमाबाईंच्या या उद्गारावरून त्यांना स्त्री-जाती विषयी अपार प्रेम होते हे समजते.

प्रश्न 3.
पंडिता रमाबाईंनी कष्टाळू व काटकसरी होत्या हे कोणत्या प्रसंगातून जाणवते?
उत्तर:
अडीच हजार लोक बसू शकतील असे प्रार्थना मंदिर (चर्च) बांधताना काटकसर म्हणून रमाबाईंनी त्याचा आराखडा स्वत:च तयार केला आणि डोक्यावर विटांचे घमेले वाहून बांधकामाला हातभारही लावला. कुठलेही काम करण्यात त्यांनी कधीही कमीपणा मानला नाही. पंडिता रमाबाई कष्टाळू व काटकसरी होत्या हे वरील प्रसंगातून जाणवणते.

2. खालील चौकटी पूर्ण करा.

प्रश्न 1.

  1. पंडिता रमाबाईंचा विवाह यांच्याबरोबर झाला. [ ]
  2. यांच्या मुलीचे नाव [ ]
  3. अंध व्यक्तींसाठी उपयुक्त लिपी [ ]
  4. सहस्त्रकातील कर्मयोगिनी [ ]

उत्तर:

  1. बिपिनबिहारी मेधावी
  2. मनोरमा
  3. ब्रेल लिपी
  4. पंडिता रमाबाई

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

3. पंडिता रमाबाईंनी मुक्तिमिशनमध्ये स्त्रियांसाठी सुरू केलेल्या लहान उदयोगांची नावे लिहा.

प्रश्न 1.
पंडिता रमाबाईंनी मुक्तिमिशनमध्ये स्त्रियांसाठी सुरू केलेल्या लहान उदयोगांची नावे लिहा.
उत्तर:
स्त्रियांना स्वावलंबी जीवन जगता यावे यासाठी पंडिता रमाबाईंनी मुक्तिमिशनची स्थापना केली. मुक्तिमिशनमध्ये रमाबाईंनी एक-एक लहान उदयोग-व्यवसाय सुरू केले. केळीच्या सोपट्यापासून टोपल्या बनवणे, वाखाच्या दोऱ्या वळणे, वेताच्या खुर्ध्या विणणे, लेस, स्वेटर, मोजे विणणे, गाई-बैलांचे खिल्लार, शेळ्या-मेंढ्यांची चरणी, म्हशींचा गोठा, दुधदुभते, कुक्कुटपालन, सांडपाणी-मैल्यापासून खत, भांड्यांवर नावे घालणे, भांड्यांना कल्हई करणे, हातमागावर कापड-सतरंज्या विणणे, घाण्यावर तेले काढणे, छापखान्यातील टाइप जुळवणे – सोडणे, चित्रे छापणे, कागद मोडणे-पुस्तक बांधणे, दवाखाना चालवणे, धोबीकाम असे अनेक प्रकारचे उदयोग पंडिता रमाबाईंनी स्त्रियांसाठी सुरू केले.

4. पंडिता रमाबाईंसाठी पाठात आलेली विशेषणे शोधा व लिहा.

प्रश्न 1.
पंडिता रमाबाईंसाठी पाठात आलेली विशेषणे शोधा व लिहा.
उत्तर:

  1. पंडिता
  2. कर्मयोगिनी
  3. सत्शील साध्वी
  4. सूर्यकन्या

खेळूया शब्दांशी

प्रश्न अ.
खालील शब्दांत लपलेले शब्द शोधा.
उदा. मारवा – गार, रवा, वार, वागा

  1. आराखडा
  2. सुधारक

उत्तर:

  1. राख, आख, खडा, खरा, राडा, डाख
  2. सुधा, सुर, धार, धाक, कर, कसुर, धारक, सुधार

प्रश्न आ.
असे तीन अक्षरी शब्द शोधा, ज्यांच्या मधले अक्षर ‘रं’ आहे त्याची यादी करा.
उदा. करंजी, चौरंग, कारंजे
उत्तर:

  1. बेरंग
  2. सारंगी
  3. सुरंगी
  4. मोरंबा
  5. सारंग

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न इ.
खाली दिलेल्या शब्दांचे पहिले अक्षर बदलून कंसात दिलेल्या अर्थाचा शब्द बनवा.
उदा. खजूर (कामकार) – मजूर

  1. पुस्तक (डोके)-
  2. समता (माया)
  3. घागर (समुद्र)-
  4. कडक (रस्ता)
  5. गाजर (पाळीव प्राणी) –
  6. प्रवास (घर) –

उत्तर:

  1. मस्तक
  2. ममता
  3. सागर
  4. सडक
  5. मांजर
  6. निवास

ई. हे शब्द असेच लिहा.

स्त्रिया, संस्कृत, वक्ता, संदर्भ, विद्वान, ख्याती, पराङ्मुख, दुःख, श्रमप्रतिष्ठा, संघर्ष, दीर्घ, सहस्रक, आयुष्य.

खेळ खेळूया.

प्रश्न 1.
खाली दिलेल्या चौकटीत म्हणी लपलेल्या आहेत, त्या ओळखा व लिहा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई 1
उत्तरः

  1. अतिशाणा त्याचा बैल रिकामा
  2. एक ना धड भाराभार चिंध्या
  3. ऐकावे जनाचे करावे मनाचे
  4. चोर सोडून संन्याशाला फाशी
  5. घरोघरी मातीच्या चुली

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

शोध घेऊया.

प्रश्न 1.
महाराष्ट्रामधील प्रेरणादायी कार्य करणाऱ्या महिलांविषयीची माहिती आंतरजालावरून मिळवून.
उत्तर:

कर्तृत्ववान महिला प्रेरणादायी कार्य
1. लता मंगेशकर संगीतक्षेत्र
2. राणी लक्ष्मीबाई स्वातंत्र्यसेनानी
3. सावित्रीबाई फुले स्त्री-शिक्षण
4. मेधा पाटकर सामाजिक चळवळ
5. सिंधुताई सपकाळ अनाथ मुलांसाठी कार्य
6. बहिणाबाई संतसाहित्य
7. शांता शेळके कविता
8. आनंदी जोशी पहिल्या स्त्री डॉक्टर
9. इंदिरा गांधी राजकारण

प्रश्न 2.
खालील मुद्द्यांच्या आधारे अर्थपूर्ण परिच्छेद तयार करा व त्याला योग्य शीर्षक द्या.

सकाळची वेळ …………… बाबांबरोबर फिरायला …………….. झाडांवर बसलेले पाखरांचे थवे ……………… किलबिल शुद्ध हवा …………….. आल्हाददायक वातावरण बाबांशी गप्पा मारत घराकडे परतणे ……………….. दिवसभर ताजेतवाने वाटणे.
उत्तर:
‘आल्हाददायक सकाळ’: सुट्टी सुरू झाली होती. पण नेहमीच्या सवयीने सकाळी सकाळीच जाग आली. बाबा सकाळचा फेरफटका मारण्यासाठी निघत होते. मग मी देखील बाबांबरोबर फिरायला बाहेर पडले. प्रथमच अशी शांत सकाळ अनुभवत होते. दुतर्फा असणाऱ्या झाडांवर बसलेले पाखरांचे थवे नयनरम्य वाटत होते. त्यांची किलबिल कानांना सुखद अनुभव देत होती. शुद्ध हवा शरीरात भरून घ्यावीशी वाटत होती. हे आल्हाददायक वातावरण मनाला प्रसन्नता देत होते. या अशा वातावरणाचा आस्वाद घेत, बाबांशी गप्पा मारत घराकडे निघाले. एकंदरीतच सकाळच्या या अनुभवाने दिवसभर ताजेतवाने वाटत राहिले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 3.
चौकटीत दिलेल्या उभयान्वयी अव्ययांचा उपयोग करून रिकाम्या जागा पूर्ण करा. (परंतु, म्हणून, वा, तरी, आणि, किंवा, अन्, कारण, शिवाय)
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई 2

  1. मंगल खंजिरी ……………….. टाळ छान वाजवते.
  2. काका आला ……………… काकी आली नाही.
  3. कुंदाचा पाय मुरगळला ………………… ती शाळेत येऊ शकली नाही.
  4. मला बूट …………….. चप्पल खरेदी करायची आहे.
  5. धोधो पाऊस पडत होता ……………… मुले पटांगणावर खेळत होती.
  6. तुझी तयारी असो ……………….. नसो, तुला गावी जावेच लागेल.

उत्तर:

  1. आणि
  2. परंतु
  3. म्हणून
  4. किंवा
  5. तरी
  6. वा

आपण समजून घेऊया.

प्रश्न 1.
खालील वाक्ये वाचा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई 3
आपल्या मनात दाटून आलेल्या भावना आपण एखादया उद्गारावाटे व्यक्त करतो. वरील वाक्यांतील शाब्बास, अरेरे, बापरे, अहाहा ही केवलप्रयोगी अव्यये आहेत. या शब्दांमुळे आपल्या मनातील भावना प्रभावीपणे व्यक्त होतात. या शब्दांना उदगारवाचक शब्द असेही म्हणतात..

प्रश्न 2.
खालील वाक्यात कंसातील योग्य केवलप्रयोगी अव्यये घाला.

  1. ………………. ! काय दशा झाली त्याची!
  2. ………………. ! एक अक्षरह बोलू नकोस!
  3. ………………. ! मला गबाळेपणा अजिबात आवडत नाही.
  4. ………………. ! केवढा मोठा अजगर!

उत्तर:

  1. चूप!
  2. अरेरे!
  3. शी!
  4. अबब!

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

शिक्षकांसाठी:

विदयार्थ्यांना केवलप्रयोगी अव्ययांची विविध उदाहरणे देऊन अधिक सराव करून घ्यावा. विदयार्थ्यांना शब्द, चित्र, चित्र व शब्द या वेगवेगळ्या स्वरूपांत अपूर्ण गोष्ट दयावी व ती पूर्ण करून घ्यावी.

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई Textbook Questions and Answers

रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य पूर्ण करा.

  1. पंडिता रमाबाईंना त्यावेळी …………….. भाषा येत नव्हती, म्हणून त्यांनी मायबोलीसारखा सराव असलेल्या ……………… भाषेतून भाषण केले.
  2. त्यांचे पहिले व्याख्यान ………………. यांच्या घरी झाले.
  3. ………….. सुधारणा करण्याचे व्रत मी धारण केले आहे.
  4. पंडिता रमाबाईंनी ……………… ची स्थापना केली.
  5. रमाबाईंचे आयुष्य म्हणजे …………. आणि ………………. एक दीर्घ साखळी होती.

उत्तर:

  1. बंगाली, संस्कृत
  2. न्यायमूर्ती रानडे
  3. स्त्री जातीची
  4. मुक्ति-मिशन
  5. संघर्षाची, संकटांची

खालील चौकटी पूर्ण करा.

  1. यांच्या विनंतीवरून रमाबाई आपल्या तान्ह्या मुलीला घेऊन पुण्यात आल्या. [ ]
  2. पंडिता बाईच्या अटीची आठवण यांनी लिहून ठेवली आहे. [ ]
  3. लग्नाच्यावेळी रमाबाईंचे वय [ ]

उत्तरः

  1. महाराष्ट्रातील सुधारकांच्या
  2. काशीबाई कानिटकर
  3. 11 वर्ष

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
भारतातील स्त्रियांची पहिली सभा कोणी व कोठे बोलावली?
उत्तर:
भारतातील स्त्रियांची पहिली सभा देशभक्त आनंद मोहन यांनी कोलकाता शहरात बोलावली.

प्रश्न 2.
स्त्रियांच्या पहिल्या सभेची वैशिष्ट्ये कोणती होती?
उत्तरः
स्त्रियांची पहिली सभा, पहिली स्त्री वक्ता व सादर करण्यात आलेला पहिलाच मौखिक अनुवाद ही स्त्रियांच्या पहिल्या सभेची वैशिष्ट्ये होती.

प्रश्न 3.
रमाबाईंनी विवाह करण्याचे का ठरविले?
उत्तरः
आई, वडील व बंधू यांच्या निधनानंतर एकटे जगणे किती कठीण आहे याचा अनुभव घेतल्यानंतर रमाबाईंनी विवाह करण्याचे ठरविले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 4.
एका उदार गृहस्थाने रमाबाईंना आर्थिक मदत करताना कोणती अट घातली?
उत्तर:
एका उदार गृहस्थाने दहा हजार रुपये देऊन त्या रकमेत रमाबाईंनी त्यांचे चाळीस हजार रुपयांत होणारे काम करून दाखवावे अशी अट घातली.

खालील प्रश्नांची थोडक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कोलकाता शहरात झालेली स्त्रियांची पहिली सभा आगळीवेगळी का होती?
उत्तर:
कोलकाता शहरात झालेल्या स्त्रियांच्या पहिल्या सभेत पंडिता रमाबाईंनी संस्कृत भाषेतून भाषण केले. बंगालीतून त्याचा अनुवादही करण्यात आला. स्त्रियांची पहिली सभा, पहिली स्त्री वक्ता व सादर करण्यात आलेला पहिलाच मौखिक अनुवाद ही त्या सभेची वैशिष्ट्ये ठरली. स्त्रीला शिक्षणापासून वंचित ठेवले जात असताना, एक परप्रांतातील परभाषक स्त्री महाभारतकालीन संदर्भ देऊन स्त्रियांच्या सभेत प्रबोधन करते हा ही एक विशेष होता. म्हणूनच स्त्रियांची ही पहिली सभा आगळीवेगळी होती.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 2.
पुण्यात होणाऱ्या पंडिता रमाबाईंच्या व्याख्यानाचे वैशिष्ट्य काय होते?
उत्तरः
पुण्यात आल्यावर पंडिता रमाबाईंचे पहिले व्याख्यान न्यायमूर्ती रानडे यांच्याकडे झाले. तिथेच प्रत्येक आठवड्यात एकेका घरी त्यांचे व्याख्यान व्हावे असे ठरले. व्याख्यानाला येणाऱ्याने आपल्यासोबत घरातल्या एका स्त्रीला आणल्याशिवाय प्रवेश मिळणार नाही अशी पंडिता बाईंच्या व्याख्यानांच्या निमंत्रण पत्रिकेतील एक अट त्यांच्या व्याख्यानांचे वैशिष्ट्य होते.

पुढील उतारा वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई 4

प्रश्न 2.
जोड्या जुळवा.

‘अ’ गट ‘ब’ गट
1. गाई-बैल अ. चरणी
2. म्हशी ब. खिल्लार
3. शेळ्या -मेंढ्या क. गोठा

उत्तरः

‘अ’ गट ‘ब’ गट
1. गाई-बैल ब. खिल्लार
2. म्हशी क. गोठा
3. शेळ्या -मेंढ्या अ. चरणी

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

उतारा – पाठ्यपुस्तक पृष्ठ क्रमांक 35

रमाबाईंची कन्या मनोरमा ………………..
…………………….. मुलींना नेहमीच दिला.

कृती 2: आकलन कृती

प्रश्न 1.
चौकट पूर्ण करा.
1. पंडिता रमाबाईंनी स्थापन केलेली संस्था [ ]
2. पंडिता रमाबाईंनी स्वत: तयार केलेली वास्तू [ ]
उत्तर:
1. मुक्तिमिशन
2. प्रार्थनामंदिर (चर्च)

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
अंध स्त्रियांच्या शिक्षणाची सोय कशी झाली?
उत्तर:
पंडिता रमाबाईंची कन्या मनोरमा परदेशातून ब्रेल लिपी शिकून आल्यामुळे अंध स्त्रियांच्या शिक्षणाची सोय झाली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 2.
प्रार्थना मंदिराच्या बांधकामाला रमाबाईंनी कशा प्रकारे हातभार लावला?
उत्तर:
डोक्यावर विटांचे घमेले वाहून रमाबाईंनी प्रार्थनामंदिराच्या बांधकामाला हातभार लावला.

कृती 3: व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला,

  1. शेळया
  2. चर्च
  3. सतरंजी
  4. दोरी

उत्तर:

  1. शेळी
  2. चर्च
  3. सतरंज्या
  4. दोऱ्या

अधोरेखित शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द लिहून वाक्य पुहा लिहा.

प्रश्न 1.
कुठलेही काम करण्यात त्यांना कधीच कमीपणा मानला नाही.
उत्तरे:
कुठलेही काम करण्यात त्यांना कधीच मोठेपणा मानला नाही.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

कृती 4 : स्वमत

प्रश्न 1.
बेल लिपी बद्दल तुम्हांला असलेली माहिती सांगा.
उत्तर:
ब्रेल लिपी म्हणजे बोटांच्या साहाय्याने वाचनाची पद्धत जी खास अंध व्यक्तींसाठी विकसित केली गेली. लुई ब्रेल ह्या शास्त्रज्ञाने जानेवारी 2607 मध्ये ब्रेल लिपीची रचना केली, फ्रान्सच्या या शास्त्रज्ञाने स्वत: अंध असल्यामुळे इतर अंधांना शिक्षण घेणे सोपे जावे या उद्देशाने या लिपीचा शोध लावला.

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील शब्दांना समानार्थी शब्द लिहा

  1. स्त्री
  2. मायबोली
  3. विवाह
  4. उत्कंठा
  5. प्रोत्साहन
  6. अनुवाद
  7. ख्याती
  8. नंदनवन
  9. बंधू

उत्तर:

  1. महिला
  2. मातृभाषा
  3. लग्न
  4. उत्सुकता
  5. उत्तेजन
  6. भाषांतर
  7. प्रसिद्धी
  8. स्वर्ग
  9. भाऊ

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 2.
खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. पहिली
  2. ज्ञान
  3. अनाथ
  4. विधवा
  5. स्वावलंबी
  6. अंध

उत्तर:

  1. शेवटची
  2. अज्ञान
  3. सनाथ
  4. सधवा
  5. परावलंबी
  6. डोळस

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे लिंग बदला.

  1. स्त्री
  2. वडील
  3. पाय
  4. रेडा
  5. कन्या

उत्तर:

  1. पुरुष
  2. आई
  3. बैल
  4. म्हैस
  5. पुत्र

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. सभा
  2. वक्ता
  3. वकील
  4. व्याख्याने
  5. पुढारी
  6. भांडी
  7. कामद

उत्तर:

  1. सभा
  2. क्क्ते
  3. वकील
  4. व्याख्यान
  5. पुढारी
  6. भांडे
  7. कामद

प्रश्न 5.
खालील शब्दांत लपलेले शब्द शोधा.
उदा. मारवा – गार, रवा, वार, वागा

  1. हातमाग
  2. परभाषक
  3. महाभारत
  4. अहमदाबाद

उत्तर:

  1. ह्रत, माम, मात, मत, मायत, तमा, तम
  2. पर, भाषक, कर, कप, भार, भाप, भाकर
  3. महा, मर, मत, हत, हर, भार, भात, रत, रहा, भारत, तम, तर
  4. अहम, अदा, हद, मद, दाद, दाम, दाह, बाद, बाम

प्रश्न 6.
खाली दिलेल्या शब्दांचे पहिले अक्षर बदलून कंसात दिलेल्या अर्थाचा शब्द बनवा.
उदा. खजूर (कामकार) – मजूर

  1. आरोप (सांगावा) –
  2. पावली (छाया) –
  3. प्रकाश (गमन)-
  4. मंगल (वन) –
  5. साजण (मोठे माठ)-
  6. पातक (शंभर)

उत्तर:

  1. निरोप
  2. सावली
  3. आकाश
  4. जंगल
  5. रांजण
  6. शतक

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 7.
खाली दिलेल्या चौकटीत म्हणी लपलेल्या आहेत, त्या ओळखा व लिहा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई 5
उत्तरः
नाचता येईना अंगण वाकडे
वासरात लंगडी गाय शहाणी

प्रश्न 8.
चौकटीत दिलेल्या उभयान्वयी अव्ययांचा उपयोग करून रिकाम्या जागा पूर्ण करा. (परंतु, म्हणून, वा, तरी, आणि, किंवा, अन्, कारण, शिवाय)

  1. अजय आणि विजय शाळेत पोहचले …………….. पावसाची टिपटिप सुरू झाली.
  2. पावसाळा माझा आवडता ऋतु आहे, …………….. मला पावसात भिजायला आवडते
  3. सोनालीने वाचनाच्या पुस्तकांचा संग्रह केला होता, ……………….. वाचनालयातही नाव नोंदवले होते.

उत्तर:

  1. अन्
  2. कारण
  3. शिवाय

केवलप्रयोगी अव्यये

व्याख्या – आपल्या मनात दाटून आलेल्या भावना आपण ज्या उद्गारांवाटे वा शब्दांद्वारे व्यक्त करतो, त्या शब्दांना ‘केवलप्रयोगी अव्यये’ म्हणतात. मनातील भावना प्रभावीपणे मांडणारे शब्द उद्गारवाचक शब्द’ म्हणूनही ओळखले जातात.
उदा.
शाब्बास! चांगले काम केलेस बाळा!
अरेरे! फार वाईट झाले!
बापरे! केवढा मोठा साप!

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

प्रश्न 1.
खालील वाक्यात कंसातील योग्य केवलप्रयोगी अव्यये घाला.

  1. ………………. ! किती सुरेख लाजता तुम्ही!
  2. ………………. ! फार छान गुण मिळवलेस!
  3. ………………. ! पिसारा फुलवलेला मोर!
  4. ………………. ! केवढा तो अभ्यास!

उत्तर:

  1. अय्या!
  2. शाबास!
  3. अहाहा!
  4. बापरे!

पंडिता रमाबाई Summary in Marathi

पाठ परिचय:

स्वत:चे संघर्षमय आयुष्य जगत असताना इतर स्त्रियांच्या आयुष्यात नंदनवन फुलवणाऱ्या पंडिता रमाबाईंचे प्रेरणादायी वर्णन लेखिका डॉ. अनुपमा उजगरे यांनी ‘पंडिता रमाबाई’ या पाठातून केले आहे.

Pandita Ramabai had a life full of struggle and hardships and still she tried to improve the lifestyle of other women. She tried to create a heaven for all others. The life and works of Pandita Ramabai has been narrated in this write-up in very inspiring words by writer Dr. Anupama Ujgare.

शब्दार्थ:

  1. अनुवाद – भाषांतर – translation
  2. सभा – मेळा, जमाव – meeting
  3. मौखिक – तोंडी – oral
  4. विनंती – याचना – request
  5. व्याख्यान – भाषण – a lecture
  6. अट – नियम – rule
  7. शिष्यवृत्ती – विद्यावेतन – scholarship
  8. शिफारस – प्रशंसा – recommendation
  9. अनाथ – पोरका – orphaned
  10. अपंग – विकलांग – handicapped
  11. जुजबी – क्षुल्लक, किरकोळ – negligible
  12. खिल्लार – कळप – a flock
  13. संघर्ष – कलह, झुंज – conflict
  14. साखळी – शृंखला – chain
  15. सहस्त्रक – एक हजार वर्ष – thousandofyears
  16. सराव – अभ्यास, राबता (practice)
  17. तान्हया – लहान (small)
  18. शिष्यवृत्ती – विद्यावेतन (scholarship)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 10 पंडिता रमाबाई

वाक्प्रचार:

  1. ख्याती मिळविणे – प्रसिद्धी मिळविणे
  2. हातभार लावणे – सहकार्य करणे
  3. उत्कंठा असणे – उस्तुकता असणे
  4. काटकसर करणे – बचत करणे
  5. शिफारस करणे – दुसऱ्याजवळ तारीफ करणे, प्रशंसा करणे
  6. प्रोत्साहन देणे – उत्तेजन देणे

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Aapli Samasya Aaple Upay Class 7 Marathi Chapter 7.2 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 7.2 आपली समस्या आपले उपाय Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 7.2 आपली समस्या आपले उपाय Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 7.2 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 7.2 आपली समस्या आपले उपाय Textbook Questions and Answers

1. चित्र पाहा. संवाद वाचा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.2 आपली समस्या आपले उपाय 1

  • नीता : आजी हे बघ, नदीतलं पाणी दिसतच नाही.
  • आजी : हो, नदीत जलपर्णी उगवली आहे.
  • नीता : जलपर्णी म्हणजे काय गं आजी?
  • आजी : पाण्यात उगवणारी वनस्पती.
  • नीता : ती पाण्यात का उगवते?
  • आजी : पाणी अशुद्ध, प्रदूषित झालं की उगवते.
  • नीता : आजी, आपल्यामुळेच नदीचं पाणी प्रदूषित झालयं ना!
  • आजी : हो, माणसांच्या वाईट सवयींमुळे नदीची हानी होत आहे. शहराच्या सांडपाण्यातून, रासायनिक खतांचा वापर केलेल्या शेत जमिनीतून झिरपणाऱ्या पाण्यातील किंवा कारखान्याच्या सांडपाण्यातील नायट्रोजन व फॉस्फरस ही द्रव्ये पाण्यात मिसळली की जलपर्णी वाढते. जलपर्णीची वाढ ही खऱ्या अर्थाने जलप्रदूषणाची निदर्शक आहे.
  • नीता : अरेरे! आजी, आता या जलपर्णीचं काय करायचं?
  • आजी : पाणी दूषित होणार नाही याची काळजी घ्यायची.

प्रश्न 1.
नदीचे पाणी कशामुळे प्रदूषित होते?
उत्तर:
शहाराच्या सांडपाण्यामुळे, रासायनिक खतांचा वापर केलेल्या शेतजमिनीतून झिरपणाऱ्या पाण्यामुळे, कारखान्यातील दूषित पाण्यामुळे नदीचे पाणी प्रदूषित होते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.2 आपली समस्या आपले उपाय

प्रश्न 2.
नदीचे पाणी प्रदूषित होऊ नये, म्हणून काय उपाय करता येतील?
उत्तर:
नदीचे पाणी प्रदूषित होऊ नये म्हणून कारखान्यातील पाणी नदीत सोडू नये. तसेच शहरातील सांडपाणी’ नदीत सोडू नये.

प्रश्न 3.
जलपर्णी उगवल्याने पाण्यावर कोणता परिणाम होतो?
उत्तर:
जलपर्णी उगवल्याने पाणी अशुद्ध होते.

प्रश्न 4.
नदीमध्ये जलपर्णी होऊ नये, यासाठी काय करायला हवे, असे तुम्हांला वाटते?
उत्तर:
नदीमध्ये जलपर्णी होऊ नये यासाठी दूषित पाणी नदीमध्ये सोडू नये.

प्रश्न 5.
नदीतले पाणी का दिसत नव्हते?
उत्तर:
नदीतल्या पाण्यात जलपर्णी उगवल्यामुळे नदीचे पाणी दिसत नव्हते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.2 आपली समस्या आपले उपाय

प्रश्न 6.
जलपर्णी म्हणजे काय?
उत्तर:
जलपर्णी म्हणजे पाण्यात उगवणारी वनस्पती.

शब्दार्थ:

1. सांडपाणी – मैला (sewage)

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Appajinche Chaturya Class 6 Marathi Chapter 14 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 6th Marathi Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य Question Answer Maharashtra Board

Std 6 Marathi Chapter 14 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य Textbook Questions and Answers

1. एका वाक्यात उत्तर लिहा.

प्रश्न अ.
अप्पाजींनी बैलगाडीत कशाचे पीक घ्यायला लावले?
उत्तर:
अप्पाजींनी बैलगाडीत कोबीचे पीक घ्यायला लावले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न आ.
उत्कृष्ट दर्जाची मूर्ती कोणती?
उत्तरः
ज्या मूर्तीच्या कानात घातलेली तार तेथेच अडून राहिली, ती तिसरी मूर्ती उत्कृष्ट दर्जाची होय.

प्रश्न इ.
कलिंगचा राजा संतुष्ट का झाला?
उत्तरः
अप्पाजींनी तीनही मूर्तीचा दर्जा बरोबर ओळखल्याने कलिंग राजा संतुष्ट झाला.

2. तीन – चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
अप्पाजींनी ताजी कोबी कलिंग देशाकडे कशी पाठवली?
उत्तरः
राजाने अप्पाजींच्या सांगण्याप्रमाणे एका गाडीत माती भरून त्यात कोबीच्या बिया पेरून ती कलिंग राज्याकडे रवाना केली. गाडीवान प्रवासात रोज कोबींच्या रोपांना पाणी देत असे. तीन महिन्यांनी ती बैलगाडी कलिंग राज्यात पोहचली. अशाप्रकारे कलिंग राजाला ताजी कोबी मिळाली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न आ.
कलिंगच्या राजाने अप्पाजींची दुसऱ्यांदा कशी परीक्षा घेतली?
उत्तरः
कलिंगच्या राजाने दुसऱ्यांदा एकसारख्या दिसणाऱ्या तीन मूर्ती मागवल्या व म्हणाला, ‘या तीनही मूर्ती दिसायला सारख्या असल्या, तरी यांतली एक मूर्ती निकृष्ट आहे, दुसरी मध्यम दर्जाची आहे आणि तिसरी उत्कृष्ट आहे. या सारख्या दिसणाऱ्या तीन मूर्तीमधील उत्कृष्ट कोणती ते मला
सांगा.’

अप्पाजींनी एक लवचिक तार घेतली. ती पहिल्या मूर्तीच्या कानात घातली. ती तार मूर्तीच्या तोंडातून बाहेर पडली. अप्पाजी म्हणाले, ‘ही निकृष्ट मूर्ती आहे! नंतर अप्पाजींनी ती तार दुसऱ्या मूर्तीच्या कानात घातली. ती तार त्या मूर्तीच्या दुसऱ्या कानातून बाहेर पडली. अप्पाजी म्हणाले, ‘ही मध्यम दर्जाची मूर्ती होय.’ तिसऱ्या मूर्तीवरही अप्पाजींनी हाच प्रयोग केला. त्या मूर्तीच्या कानात घातलेली तार तिच्या तोंडातून वा दुसऱ्या कानातून कोठूनच बाहेर पडली नाही. अप्पाजी म्हणाले, ‘ही उत्कृष्ट मूर्ती.’ अशा प्रकारे परीक्षा घेतली.

प्रश्न इ.
मूर्तीच्या तोंडात घातलेली तार तोंडातून बाहेर येते याचा अप्पाजींनी कोणता अर्थ लावला?
उत्तरः
एखादा माणूस ज्या अफवा ऐकतो, त्याचा खरेखोटेपणा पडताळून न पाहता जर तो त्या दुसऱ्यांना सांगू लागला, तर त्याचे व समाजाचेही हित होत नाही. असा अर्थ मूर्तीच्या कानात घातलेली तार तोंडातून बाहेर पडलेल्या मूर्तीबद्दल सांगितला.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न ई.
अप्पाजींच्या मते उत्तम माणूस कोणता?
उत्तरः
अफवा ऐकल्यावर जो माणूस दुसऱ्या कानाने ती सोडून देत नाही किंवा लगेच ती दुसऱ्याला सांगत नाही, तर तिच्या खरेखोटेपणाची खात्री करून घेतो आणि आपण काय ऐकले ते पुराव्याशिवाय सांगत नाही, तो माणूस उत्तम. असे अप्पाजींचे मत आहे.

3. पाणी टंचाईमुळे तुम्हांला पाणी दुरून आणायचे आहे. कमी श्रमात ते आणण्यासाठी तुम्ही काय प्रयत्न कराल?

प्रश्न 1.
पाणी टंचाईमुळे तुम्हांला पाणी दुरून आणायचे आहे. कमी श्रमात ते आणण्यासाठी तुम्ही काय प्रयत्न कराल?

4. विरूद्धार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
विरूद्धार्थी शब्द लिहा.
उत्तरः
(अ) हित × अहित
(आ) निकृष्ट × उत्कृष्ट

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

5. खाली दिलेल्या उदाहरणाप्रमाणे चौकट पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
खाली दिलेल्या उदाहरणाप्रमाणे चौकट पूर्ण करा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य 1
उत्तरः

गाडी – गाडीवान चतुर – चतुराई खरा – खरेपणा
धन – धनवान महाग – महागाई साधे – साधेपणा
दया – दयावान स्वस्त – स्वस्ताई शहाणा – शहाणपणा
बल – बलवान नवल – नवलाई भोळा – भोळेपणा

6. खालील शब्द वाचा व समजून घ्या.

प्रश्न 1.
खालील शब्द वाचा व समजून घ्या.
उत्तर:

  1. चतुर – चातुर्य
  2. चोरी – चौर्य
  3. क्रूर – कौर्य
  4. शूर – शौर्य
  5. सुंदर – सौंदर्य
  6. धीर – धैर्य

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

7. खालील शब्दांना तो, ती, ते शब्द लावून लिंग ओळखा.

प्रश्न 1.

  1. दरी
  2. पान
  3. पुस्तक
  4. माठ
  5. लाडू
  6. वही

उत्तर:

  1. ती दरी – स्त्रीलिंग
  2. ते पान – नपुंसकलिंग
  3. ते पुस्तक – नपुंसकलिंग
  4. तो माठ – पुल्लिंग
  5. तो लाडू – पुल्लिंग
  6. ती वही – स्त्रीलिंग

8. तुमच्या मित्राच्या / मैत्रिणीच्या चतुरपणाचे कौतुक झाल्याचा प्रसंग घरी व वर्गात सांगा.

प्रश्न 1.
तुमच्या मित्राच्या / मैत्रिणीच्या चतुरपणाचे कौतुक झाल्याचा प्रसंग घरी व वर्गात सांगा.
उत्तर:
आज रस्त्याने जात असता एक तरूण मुलगा कानात हेडफोन घालून मोबाईलची गाणी ऐकत रस्ता पार करत होता. त्याने डावी व उजवीकडे गाडी येताना पाहिलेच नाही. तेवढ्यात समोरून एक सुसाट गाडी येताना माझ्या मित्राला दिसली. ती गाडी सतत हॉर्न वाजवत होती, पण त्याच्या कानावर तो आवाज गेला नाही. आता अपघात होणारच होता एवढ्यात माझ्या तनय नावाच्या मित्राने समयसुचकता दाखवून त्याला पटकन मागे ओढले. म्हणून तो अपघात टळला. तनयचे कौतुक करावे तेवढे थोडेच.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

9. अप्पाजींसारख्या अनेक चतुर व्यक्ती इतिहासात होऊन गेल्या आहेत. उदा., बिरबल, तेनालीराम. यांच्या गोष्टी मिळवा. वाचा. वर्गात सांगा.

प्रश्न 1.
अप्पाजींसारख्या अनेक चतुर व्यक्ती इतिहासात होऊन गेल्या आहेत. उदा., बिरबल, तेनालीराम. यांच्या गोष्टी मिळवा. वाचा. वर्गात सांगा.

10. खालील वेबमध्ये दिलेल्या शब्दांस विशेषणे लावा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य 2

प्रश्न 1.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य 3
उत्तरः

  1. चवदार कोबी
  2. बेचव कोबी
  3. ताजी कोबी
  4. शिळी कोबी

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न 2.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य 4
उत्तरः

  1. मातीची मूर्ती
  2. देखणी मूर्ती
  3. सजवलेली मूर्ती
  4. सुंदर मूर्ती

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य 5

खालील तक्ता वाचा. समजून घ्या.

प्रश्न 1.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य 6
उत्तर:

वतमान काळ भूतकाळ भविष्य काळ
1. माया खेळते माया खेळली माया खेळेल
2. तो खेळतो तो खेळला तो खेळेल
3. तुम्ही खेळता तुम्ही खेळलात तुम्ही खेळाल
4. आम्ही खेळतो आम्ही खेळलो आम्ही खेळू
5. त्या खेळतात त्या खेळल्या त्या खेळतील

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

दिलेल्या सूचनांप्रमाणे खालील वाक्यांत बदल करा.

प्रश्न 1.
रिमा सहलीला गेली. (भविष्यकाळ करा)
उत्तर:
रिमा सहलीला जाईल.

प्रश्न 2.
मला आंबा आवडतो. (भूतकाळ करा)
उत्तर:
मला आंबा आवडला.

प्रश्न 3.
चंदाने लाडू खाऊन संपवला. (वर्तमानकाळ करा)
उत्तर:
चंदा लाडू खात आहे.

प्रश्न 4.
सुभाष माझा मित्र आहे. (भूतकाळ करा)
उत्तर:
सुभाष माझा मित्र होता.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न 5.
वंदना अभ्यास करते. (भूतकाळ करा)
उत्तर:
वंदनाने अभ्यास केला.

प्रश्न 6.
संजू क्रिकेट खेळतो. (भविष्यकाळ करा)
उत्तर:
संजू क्रिकेट खेळेल.

पूर, गाव, नगर,बाद ही अक्षरे असणाऱ्या गावांची, शहरांची, ठिकाणांची नावे खालील तक्त्यात लिहा.

प्रश्न 1.
पूर, गाव, नगर,बाद ही अक्षरे असणाऱ्या गावांची, शहरांची, ठिकाणांची नावे खालील तक्त्यात लिहा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य 7
उत्तर:

गाव पूर नगर बाद
1. मानगाव सोलापूर अहमदनगर औरंगाबाद
2. नागाव कोल्हापूर सह्याद्रीनगर दौलताबाद
3. सोनगाव नागपूर संभाजीनगर उस्मानाबाद
4. भरतगाव कानपूर हनुमाननगर फिरोजाबाद
5. धरणगाव राजापूर वैभवनगर अहमदाबाद
6. शेगाव तारापूर जामनगर हैद्राबाद

Class 6 Marathi Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य Additional Important Questions and Answers

खालील प्रश्नांची प्रत्येकी एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कृष्णदेवराय कोणत्या नगराचा राजा होता?
उत्तरः
कृष्णदेवराय विजयनगरचा राजा होता.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न 2.
विजयनगरच्या प्रधानाचे नाव काय होते?
उत्तरः
विजयनगरच्या प्रधानाचे नाव अप्पाजी होते.

प्रश्न 3.
उत्तरकडे कोणते राज्य होते?
उत्तरः
उत्तरेकडे कलिंग राज्य होते.

प्रश्न 4.
त्या काळी वाहतूक कशातून होत असे?
उत्तरः
त्या काळी बैलगाडीतून वाहतूक होत असे.

प्रश्न 5.
बैलगाड्या कलिंग राज्यात पोहचायला किती महिने लागत?
उत्तरः
बैलगाड्या कलिंग राज्यात पोहचायला तीन महिने लागत.

प्रश्न 6.
कलिंग राजाने एकूण किती मूर्त्या आणल्या?
उत्तरः
कलिंग राजाने एकूण तीन मूर्त्या आणल्या.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न 7.
निकृष्ट दर्जाची मूर्ती कोणती?
उत्तरः
मूर्तीच्या कानातून घातलेली तार मूर्तीच्या तोंडातून बाहेर पडली ही निकृष्ट दर्जाची मूर्ती होय.

प्रश्न 9.
मध्यम दर्जाची मूर्ती कोणती?
उत्तर:
ज्या मूर्तीच्या एका कानातून घातलेली तार दुसऱ्या कानातून बाहेर पडली ती मूर्ती मध्यम दर्जाची होय.

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

  1. जुनी
  2. गोष्ट
  3. चतुर
  4. राजा
  5. निरोप
  6. निकृष्ट
  7. उत्कृष्ट
  8. कान
  9. माणूस
  10. खात्री
  11. संतुष्ट
  12. पुरावा

उत्तर:

  1. पुराणी
  2. कथा
  3. हुशार
  4. नृप
  5. सांगावा
  6. तकलादू
  7. चांगली
  8. कर्ण
  9. मनुष्य
  10. विश्वास
  11. समाधानी
  12. दाखला

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

प्रश्न 2.
खालील शब्दांचे विरूद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. जुनी
  2. उत्तर
  3. प्रश्न
  4. चतुर
  5. चवदार
  6. इच्छा
  7. जलद
  8. ताजी
  9. सारखा
  10. बाहेर
  11. माणूस
  12. खरे
  13. नुकसान

उत्तर:

  1. नवी
  2. दक्षिण
  3. उत्तर
  4. मुर्ख
  5. बेचव
  6. अनिच्छा
  7. सावकाश
  8. शिळी
  9. वेगळा
  10. आत
  11. स्त्री
  12. खोटे
  13. फायदा

अप्पाजींचे चातुर्य Summary in Marathi

पाठपरिचय:

विजयनगरमध्ये असणाऱ्या कृष्णदेवरायच्या राज्यात त्याचे प्रधान अप्पाजी फार चतुर होते. उत्तरेकडे असलेल्या कलिंग राजाने अप्पाजींची चतुराई कशी पारखली, त्याच्या परीक्षेला अप्पाजींनी कसे कौशल्याने तोंड दिले याचे वर्णन या पाठात आले आहे.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 14 अप्पाजींचे चातुर्य

शब्दार्थ:

  1. चातुर्य – हुशारी (cleverness)
  2. जुनी – प्राचीन (Many year’s ago)
  3. प्रधान – मंत्री (Minister)
  4. उत्तर – North
  5. चतुराई – हुशारी (cleverness)
  6. निरोप – संदेश (Message)
  7. चवदार – रुचकर (tasty)
  8. कोबी – एक फळभाजी (cabbage)
  9. आस्वाद – चव (taste, flavour)
  10. त्या काळी – त्या वेळी (that time)
  11. जलद – गतीमान (fast)
  12. साधने – वाहने (vehicle)
  13. बैलगाडी – Bullock cart
  14. राज्य – state
  15. ताजी – Fresh
  16. कुजून – सडून (rotten)
  17. गाडीवान – गाडी चालवणारा, वाहक (Driver)
  18. बी – बीज (seed)
  19. पेरणे – जमिनीत बी टाकणे (sowing)
  20. रवाना – पाठवणे (to send)
  21. कौतुक – प्रशंसा (to admire)
  22. परीक्षा – कसोटी (test)
  23. एकसारख्या – समान, सारख्या (same)
  24. मूर्ती – प्रतिमा (Statue)
  25. निकृष्ट – कमी दर्जाची (in ferier)
  26. उत्कृष्ट – उत्तम (superior, excellent)
  27. लवचिक – हलणारी (Flexible)
  28. तार – धातूचा तंतू (wire)
  29. अफवा – खोटी बातमी (rumour)
  30. हित – कल्याण, भले (interest)
  31. नुकसान – तोटा (Loss)
  32. संतुष्ट – समाधानी (satisfied)
  33. पुरावा – दाखला (proof, evidence)

वाक्प्रचार व अर्थ:

  1. चतुराई पाहणे – हुशारी पाहणे
  2. परीक्षा घेणे – कौशल्य तपासून पाहणे
  3. खरेखोटेपणा पडताळणे – सत्य, असत्य तपासणे
  4. हित नसणे – भले नसणे, कल्याण नसणे
  5. अफवा ऐकणे – खोटी बातमी ऐकणे.
  6. खात्री करणे – तपासून, चौकशी करणे

Marathi Sulabhbharati Class 6 Solutions

Aajari Padnyacha Prayog Class 7 Marathi Chapter 7.1 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 7.1 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Textbook Questions and Answers

1. केव्हा ते लिहा.

प्रश्न अ.
पाठातील मुलाला घरच्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे, असे वाटू लागले.
उत्तर:
आई, दादा, बाबा, ताई आजारी पडले की त्यांना औषध म्हणून संत्री, मोसंबी, सफरचंद, खडीसाखर, बेदाणा, पेढे, गोड औषध मिळायचे. अशक्तपणा आला की शिराही रोज मिळायचा हे सर्व पदार्थ आजारी म्हणून सगळेजण खात असत, पण मुलाला त्या पदार्थांना हात लावायची परवानगी नसायची तेव्हा मुलाला घरच्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे असे वाटू लागले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न आ.
मुलाने डॉक्टरांकडून औषध आणायचेच, असे ठरवले.
उत्तर:
घरातील मंडळी आजारी असून चांगले पदार्थ खात असत पण मुलाच्या वाटणीला काहीच आजारपण येत नसे. त्यांचा स्वार्थीपणा पाहिला तेव्हा मुलाच्या मनात विचार आला की, आपणही आजारी पडून डॉक्टरांकडून औषध आणायचेच.

प्रश्न इ.
मुलाला धन्य धन्य झाल्यासारखे वाटले.
उत्तर:
जेव्हा मुलाला डॉक्टरांनी तपासले; त्याला इकडे, तिकडे, पालथे वळायला सांगितले; गळ्यातली नळी छातीवर लावली; जीभ बघितली; तेव्हा मुलाला धन्य धन्य झाल्यासारखे वाटले.

प्रश्न ई.
डॉक्टरांचे बोलणे ऐकून मुलाची निराशा झाली.
उत्तर:
“तुला काही झालं नाही. समजलं ना? ठणठणीत आहे तब्येत तुझी, तेव्हा औषध काही नाही. पळ जा घरी.” असे डॉक्टर म्हणाल्यावर मुलाची निराशा झाली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

2. आकृत्या पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
आकृत्या पूर्ण करा.
(अ)
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 1
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 3

(आ)
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 2
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 4

3. खालील तक्ता पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
खालील तक्ता पूर्ण करा.
उत्तर:

आपण आजारी असताना काय करू शकतो? आपण आजारी नसताना काय करू शकत नाही?
1.  आपण आजारी असताना घरातल्या कामात मदत करू शकत नाही. 1. घरातल्या कामात मदत करू शकतो.
2. शाळेत जाऊ शकत नाही, अभ्यास करू शकत नाही. 2. शाळेत जाऊ शकतो, अभ्यास करू शकतो.
3. बाहेरचे पदार्थ खाऊ शकत नाही. 3. बाहेरचे पदार्थ (योग्य काळजी घेऊन) खाऊ शकतो.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

4. तुमच्या घरातील एखादी व्यक्ती आजारी पडल्यास तिला मदत म्हणून तुम्ही काय कराल, ते लिहा.

प्रश्न 1.
तुमच्या घरातील एखादी व्यक्ती आजारी पडल्यास तिला मदत म्हणून तुम्ही काय कराल, ते लिहा.
उत्तर:
आमच्या घरातील एखादी व्यक्ती आजारी पडली तर आम्ही खालील प्रमाणे मदत करू:

  1. आजारी व्यक्तीला दवाखान्यात नेऊ.
  2. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार तिची योग्य अशी काळजी घेऊ.
  3. तिला वेळेत औषधे देऊ.
  4. तिला आजारपणात खाण्यास योग्य असे पौष्टिक’ अन्न देऊ.
  5. तिला अधिकाधिक सोबत करण्याचा प्रयत्न करू.
  6. तिचे मनोबल वाढवू.

चर्चा करा. सांगा.

पाठामध्ये दुखणेकरी हा शब्द आलेला आहे. दुखणेकरी म्हणजे सतत आजारी पडणारी व्यक्ती. खाली काही वाक्प्रचार व म्हणी दिलेले आहेत. शिक्षक व पालक यांच्याशी चर्चा करून त्यांचा अर्थ समजून घ्या. त्यांचा वाक्यांत उपयोग करा.

  1. इतिश्री
  2. छत्तीसचा आकडा
  3. जमदग्नीचा अवतार
  4. चोरावर मोर
  5. लंकेची पार्वती
  6. कळीचा नारद
  7. घागरगडचा सुभेदार
  8. उंटावरचा शहाणा
  9. गळ्यातला ताईत

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खेळूया शब्दांशी.

(अ) खालील शब्दांना मराठी भाषेतील पर्यायी शब्द लिहा.
(अ) डॉक्टर, (आ) ऑपरेशन, (इ) मेडिसीन, (ई) पेशंट

प्रश्न (अ).
खालील शब्दांना मराठी भाषेतील पर्यायी शब्द लिहा.
(अ) डॉक्टर
(आ) ऑपरेशन
(इ) मेडिसीन
(ई) पेशंट
उत्तर:
(अ) वैदय
(आ) शस्त्रक्रिया
(इ) औषधे
(ई) रुग्ण

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

(आ) ‘गुळगुळीत बिछाना’ त्याप्रमाणे खाली दिलेल्या चौकोनातील शब्दांच्या जोड्या जुळवा.

प्रश्न 1.
‘गुळगुळीत बिछाना’ त्याप्रमाणे खाली दिलेल्या चौकोनातील शब्दांच्या जोड्या जुळवा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 6
उत्तर:

  • टवटवीत – फूल
  • बटबटीत – डोळे
  • चमचमीत – भाजी
  • ठणठणीत – आरोग्य
  • मिळमिळीत – जेवण
  • गुळगुळीत – दगड

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

(इ) खाली दिलेल्या चौकोनातील चित्रासंबंधी काही शब्द दिलेले आहेत, त्या शब्दांचा उपयोग करून वाक्ये तयार करा.

प्रश्न 1.
खाली दिलेल्या चौकोनातील चित्रासंबंधी काही शब्द दिलेले आहेत, त्या शब्दांचा उपयोग करून वाक्ये तयार करा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 7
उत्तर:

  1. औषधांपासून – औषधांपासून रुग्णाला आराम मिळतो.
  2. औषधांचा – आजारी माणसाने औषधांचा डोस वेळेत घ्यावा.
  3. औषधांतून – औषधांतून पाणी मिसळून पिऊ नये.
  4. औषधांनी – डॉक्टरांनी दिलेल्या औषधांनी मला आराम मिळाला.
  5. औषधांच्या – औषधांच्या बाटलीवरील / पॅकेटवरील अंतिम तारीख नेहमी बघून घ्यावी.
  6. औषधांवर – औषधांवरील किंमत बघूनच औषधांच्या दुकानात पैसे द्यावेत.
  7. औषध – औषधे रुग्णांसाठी वरदान आहे.
  8. औषधांना – औषधांना नेहमी योग्य तापमानात ठेवावे व योग्य प्रकारे बंद करून ठेवावे.

(ई) कंसात दिलेल्या वाक्प्रचारांच्या उपयोग करुन खालील वाक्ये पूर्ण करा.
(सुचेनासे होणे, सक्त मनाई असणे, फुशारकी मारणे, ठणठणीत असणे)
(अ) सुलेमान चाचा रोज सकाळी फिरायला जातात, त्यामुळे त्यांची तब्येत ……………………. .
(आ) ध्वनीक्षेपकाच्या आवाजामुळे घरात आजोबांना काही ………………………. .
(इ) जॉन आज शाळेत नवीन कंपास घेऊन आला होता. वर्गातील सर्व मुलांना दाखवत तो खूप …………………. होता.
(ई) तो रस्ता खासगी असल्यामुळे आपले वाहन तेथे नेण्याला ……………………. .

उपक्रम : मराठी भाषेत विनोदी लेखन करणाऱ्या लेखकांची व त्यांच्या साहित्याची शिक्षक, पालक यांच्या मदतीने यादी करा. विनोदी गोष्टी वाचा व वर्गात सांगा.

सारे हसूया.

  • संजू : मोहन, हे बोटावर आकडे का लिहिलेस?
  • मोहन : अरे माझी आजी म्हणते, “नुसत्या बोटावर आकडेमोड करता आली पाहिजे.”
  • अजय : थंडी वाजते तेव्हा तू काय करतोस ?
  • विजय : मी मेणबत्तीजवळ बसतो.
  • अजय : आणि खूप थंडी वाजली तर?
  • विजय : मेणबत्ती पेटवतो.

प्रश्न 1.
कंसात दिलेल्या वाक्प्रचारांच्या उपयोग करुन खालील वाक्ये पूर्ण करा.
(सुचेनासे होणे, सक्त मनाई असणे, फुशारकी मारणे, ठणठणीत असणे)
उत्तरः
(अ) सुलेमान चाचा रोज सकाळी फिरायला जातात, त्यामुळे त्यांची तब्येत ठणठणीत असते.
(आ) ध्वनीक्षेपकाच्या आवाजामुळे घरात आजोबांना काही सूचेनासे झाले.
(इ) जॉन आज शाळेत नवीन कंपास घेऊन आला होता. वर्गातील सर्व मुलांना दाखवत तो खूप फुशारकी मारत होता.
(ई) तो रस्ता खासगी असल्यामुळे आपले वाहन तेथे नेण्याला सक्त मनाई आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

संदेश तयार करूया.

1. दवाखाना वा दवाखान्याच्या परिसरात अनेक पाट्या असतात. त्या वाचा. त्यावरील मजकूर खालील रिकाम्या पाटीवर लिहा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 8

प्रश्न 1.
दवाखाना वा दवाखान्याच्या परिसरात अनेक पाट्या असतात. त्या वाचा. त्यावरील मजकूर खालील रिकाम्या पाटीवर लिहा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 9

आपण समजून घेऊया

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 10

वरील अधोरेखित शब्द स्वतंत्र नाहीत. वर, बाहेर, पेक्षा हे शब्द अनुक्रमे टेबल, घरटे, विनया या शब्दांना जोडून आले आहेत, म्हणून ती शब्दयोगी अव्यये आहेत. आता, पूर्वी, नंतर, पर्यंत, आत, मागे, शिवाय हीदेखील शब्दयोगी अव्यये आहेत.

जेव्हा शब्दयोगी अव्यये नाम किंवा सर्वनाम यांना जोडून येतात, तेव्हा नामाच्या किंवा सर्वनामाच्या मूळ रूपात बदल होतो. अशा शब्दांना सामान्यरूप म्हणतात. उदा., शाळा-शाळेत, फाटक-फाटकात, रस्तारस्त्याला, मुले-मुलांना.
लक्षात ठेवा : शब्दयोगी अव्यय व क्रियाविशेषण अव्यय यांत फरक आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खालील वाक्यांतील शब्दयोगी अव्यये अधोरेखित करा.

प्रश्न 1.
खालील वाक्यांतील शब्दयोगी अव्यये अधोरेखित करा.
उत्तरः

  1. आमच्या शाळेसमोर वडाचे झाड आहे.
  2. मुलांनी फुगेवाल्याभोवती गर्दी केली.
  3. आमचा कुत्रा मला नेहमी मित्राप्रमाणे भासतो.
  4. देशाला देण्यासाठी तुमच्याकडे दहा मिनिटे वेळ आहे का?

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Important Additional Questions and Answers

खालील वाक्यात रिकाम्या जागी योग्य शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. एखादेही साधे …………….. माझ्या वाटणीला येऊ नये काय?
  2. ती मंडळी स्वत:च इतक्या वेळा …………………… पडत होती, की माझ्या वाटणीला कोणतेही ……………….. येत नव्हते.
  3. हळूच मी खुर्चीवर बसलो आणि लोकांकडे ………………… बघू लागलो.
  4. काही लोक ………………………. होते.
  5. त्या …………………. खाटेवर’ झोपताना अशी काही मजा वाटली म्हणता?
  6. डॉक्टरांनी जेव्हा पोटावर एकदम ……………. मारली, तेव्हा तर मला खूप …………………… आले.
  7. मग क्षणात मनात एक ………………. विचार चमकून गेला.
  8. त्यांच्या चेहऱ्याकडे ……………… बघू लागलो.
  9. डॉक्टरांचे हे बोलणे ऐकून माझी फार …………….. .

उत्तर:

  1. इंजेक्शन
  2. आजारी, आजारपण
  3. टकामका
  4. कण्हत
  5. गुळगुळीत
  6. टिचकी, हसायलाच
  7. धाडसी
  8. उत्सुकतेने
  9. निराशा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खालील वाक्ये कोण कोणास म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न 1.
“डॉक्टर मला बरं वाटत नाही हो, मलाही औषध हवं आहे.”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला.

प्रश्न 2.
“तुम्हांला ऑपरेशन करता येतं का हो डॉक्टर?”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला.

प्रश्न 3.
“अहाहा! ……………, आपल्यालाही स्वतंत्र बाटली मिळायची तर एकूण!”
उत्तर:
मुलगा स्वतःशीच म्हणाला,

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 4.
“डॉक्टर इंजेक्शन क्या बरं का”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला.

प्रश्न 5.
“समजलं ना? ठणठणीत आहे तब्येत तुझी.”
उत्तर:
डॉक्टर मुलाला म्हणाले.

प्रश्न 6.
“असं काय हो? क्या ना मला एखादं औषध”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला,

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मुलाला कशाची लाज वाटली?
उत्तरः
आपण एकदाही कधी दुखणेकरी नव्हतो, ही गोष्ट लक्षात आल्यावर मुलाला त्याची लाज वाटली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
घरातील सर्वजण आजारी पडल्यावर कोणती छान औषधे असायची?
उत्तर:
घरातील सर्वजण आजारी पडल्यावर, संत्री, मोसंबी. सफरचंद,खडीसाखर, बेदाणा, पेढे ही गोड औषधे असायची.

प्रश्न 3.
चार दिवस आजारी पडून अशक्तपणा आला म्हणजे कोणता पदार्थ व्हायचा?
उत्तर:
चार दिवस आजारी पडून अशक्तपणा आला म्हणजे शिरा रोज व्हायचा.

प्रश्न 4.
मुलाने मनाशी काय ठरवून टाकले?
उत्तर:
मुलाने मनाशी ठरवले की, आपण आजारी पडून डॉक्टरांकडून औषध आणायचेच.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 5.
मुलाने डॉक्टरांना काय सांगितले?
उत्तर:
मुलाने डॉक्टरांना सांगितले, “डॉक्टर इंजेक्शन या बरं का, ताईला आणि दादाला खूप झालीत आतापर्यंत आता मला पाहिजे. निदान एक तरी.”

खालील प्रश्नांची तीन ते चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
आपण एकदाही कधी आजारी पडलो नाही, ही गोष्ट मुलाच्या ध्यानात आल्यावर त्याच्या मनात कोणते विचार आले?
उत्तर:
आपण एकदाही कधी आजारी पडलो नाही ही गोष्ट मुलाच्या ध्यानात आल्यावर त्याला त्याची लाज वाटली, त्याच्या मनात आले की आपण एखाददुसऱ्या वेळी तरी आजारी पडायला पाहिजे होते. टायफॉइड, क्षय, न्युमोनिया असली मोठमोठी गोड दुखणी नाही, तर थंडीताप, खोकला, पडसे, पोटदुखी, डोकेदुखी यातले काहीही आपल्या वाटणीला आले नाही. तसेच स्वत:ची औषधाची बाटली, एखादे इंजेक्शनही आपल्या वाटणीला आले नाही.

प्रश्न 2.
आपण घरातील सर्वांबरोबर औषधे घ्यावीत व त्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे, असे मुलाच्या मनात का आले?
उत्तर:
आई, बाबा, दादा, ताई नेहमी आजारी पडायचे त्या सगळ्यांची औषधे मोठी छान असायची. संत्री, मोसंबी, सफरचंद, खडीसाखर, बेदाणा, पेढे, गोड औषधे यांचा सारखा मारा चाललेला असायचा, चार दिवस आजारी पडून अशक्तपणा आला म्हणजे शिराही रोज व्हायचा. हे सगळे पदार्थ ही मंडळी औषध म्हणून खात, पण मुलाला या सर्व पदार्थांना हात लावण्याचीही परवानगी नसायची म्हणून ही औषधे आपणही घ्यावीत व त्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे, असे मुलाच्या मनात आले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 3.
मुलगा नेहमीप्रमाणे दवाखान्यात गेल्यावर तेथील लोकांचा त्याला हेवा’ का वाटला?
उत्तर:
मुलगा नेहमीप्रमाणे रोजच्या तीन-चार बाटल्या घेऊन दवाखान्यात गेला तेव्हा, दवाखान्यात खूप गर्दी होती. खूप गर्दी असल्यामुळे त्याला बरे वाटले कारण दवाखान्यात त्यामुळे जास्त वेळ बसायला मिळे. तो खुर्चीवर बसून लोकांकडे टकामका बघू लागला. काही लोक कण्हत होते. कुणी इंजेक्शन घेऊन बसले होते. आपल्या दंडावरील डागाकडे मोठ्या फुशारकीने पाहत होते या सगळ्या गोष्टी त्याच्या वाटेला कधीच आल्या नव्हत्या. म्हणून त्या सर्वांकडे बघून मुलाला त्यांचा हेवा वाटला.

पुढील उतारा वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 11

प्रश्न 2.
रिकाम्या जागा भरा.

  1. डॉक्टर ………….. या बरं का.
  2. अगदी ……………… आवाजात मी डॉक्टरांना विचारले.
  3. तुम्हांला ………………….. करता येतं का हो डॉक्टर?
  4. बराय. आता असं कर, तू …………… खाली.

उत्तर:

  1. इंजेक्शन
  2. खासगी
  3. ऑपरेशन
  4. उतर

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

कृती 2 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
चौकट पूर्ण करा.

  1. पोटावर टिचकी मारल्यावर [ ]
  2. डॉक्टरांना विचारण्यासाठी केलेला आवाज [ ]

उत्तर:

  1. हसू आले
  2. खासगी (येथे अर्थ हळू)

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कोणाला इंजेक्शन खूप झाली आहेत असं मुलाला वाटतं?
उत्तर:
ताईला आणि दादाला खूप इंजेक्शन झाली आहेत असं मुलाला वाटतं.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
डॉक्टरांनी ऑपरेशन केलं असतं तर मुलाने काय केलं असतं?
उत्तर:
डॉक्टरांनी ऑपरेशन केलं असतं तर मुलाने पळतपळत घरी जाऊन सगळ्यांना ऑपरेशन दाखवलं असतं.

कृती 3 : व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. खोली
  2. नळी
  3. टिचकी
  4. डॉक्टर

उत्तर:

  1. खोल्या
  2. नळया
  3. टिचक्या
  4. डॉक्टर

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खालील वाक्यांतील विरामचिन्हे ओळखा.

प्रश्न 1.
डॉक्टर म्हणाले, “हो का?”
उत्तर:
, – स्वल्पविराम, ” ” – दुहेरी अवतरण चिन्ह, ? – प्रश्नचिन्ह

कृती 4 : स्वमत

प्रश्न 1.
आजारी पडण्याचे फायदे व तोटे तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तर:
आजारी पडल्यामुळे शाळेला सुट्टी मिळते. आजूबाजूची मंडळी आपल्याला भेटायला येतात. येताना फळ किंवा नारळपाणी आणतात. सगळे लाडाने जवळ घेऊन चौकशी करतात व काळजी घेतात. सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे कुणीच काही काम सांगत नाही. पण फायदयांप्रमाणेच काही तोटेही होतात. ते म्हणजे आजारी असल्यामुळे जेवणाखाण्याची पथ्य पाळावी लागतात. खेळायला जाता येत नाही आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे डॉक्टरचे इंजेक्शन आणि गोळ्या खाव्या लागतात. मग त्या भितीने आजारीच पडू नये असे वाटू लागते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

  1. दुखणेकरी
  2. लाज
  3. औषध
  4. निराळी
  5. ऐट
  6. जीभ

उत्तर:

  1. आजारी
  2. शरम
  3. दवा
  4. वेगळी
  5. रुबाब
  6. जिव्हा

प्रश्न 2.
खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. अशक्त
  2. स्वार्थी
  3. नाखुश
  4. उत्सुकता

उत्तर:

  1. सशक्त
  2. निस्वार्थी
  3. खुश
  4. निरुत्सकता

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. औषध
  2. नळी
  3. पेढा
  4. बाटली

उत्तर:

  1. औषधे
  2. नळ्या
  3. पेढे
  4. बाटल्या

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचे लिंग बदला.

  1. आई
  2. ताई
  3. डॉक्टर

उत्तर:

  1. बाबा
  2. दादा
  3. डॉक्टरीणबाई

खालील वाक्ये शुद्ध स्वरूपात लिहा.

प्रश्न 1.
अगदी खासगि आवाजात मि डॉक्टरांना वीचारले.
उत्तरः
अगदी खासगी’ आवाजात मी डॉक्टरांना विचारले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
त्या गुळगूळीत खाटेवर झोपताना अशी काही मझा वाटली म्हणता!
उत्तरः
त्या गुळगुळीत खाटेवर झोपताना अशी काही मजा वाटली म्हणता!

लेखन विभाग

प्रश्न 1.
मराठी भाषेत विनोदी लेखन करणाऱ्या लेखकांची व त्यांच्या साहित्याची शिक्षक, पालक यांच्या मदतीने यादी करा. विनोदी गोष्टी वाचा व वर्गात सांगा.
उत्तरः

विनोदी लेखन करणारे लेखक लेखकांचे साहित्य
द. मा. मिरासदार
अरूण वि. देशपांडे
अनिल अभ्यंकर
शं. ना. नवरे
सुजित जोशीअरुण सावळेकर
विवेक गरुड
पु. ल. देशपांडे
जावईबापूंच्या गोष्टी
गजाभाऊ
आनंदाचं झाड
चोरावर मोर
म्या बी शंकर हाय.
सुरंगा म्हणतात मला
एक अधिक उणे
बटाट्याची चाळ

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
पाठामध्ये दुखणेकरी हा शब्द आलेला आहे. दुखणेकरी म्हणजे सतत आजारी पडणारी व्यक्ती. खाली काही वाक्प्रचार व म्हणी दिलेले आहेत. शिक्षण व पालक यांच्याशी चर्चा करुन त्यांच्या अर्थ समजून घ्या, त्यांचा वाक्यात उपयोग करा.
उत्तरः
1. इतिश्री – सांगता, शेवट.
महाभारताची कौरव पांडवांच्या युद्धानंतर इतिश्री झाली.

2. छत्तीसचा आकडा – शत्रुत्व, वैर असणे.
त्या दोन्ही गावांमध्ये गावच्या हद्दीवरून छत्तीसचा आकडा होता.

3. जमदग्नीचा अवतार – अतिशय रागीट स्वभाव.
भगवान शंकराने तांडव नृत्य करताना जमदग्नीचा अवतार घेतला होता.

4. चोरावर मोर – स्वार्थीपणा करणे.
दोन भावांच्या भांडणात तिसरा भाऊ चोरावर मोर होऊन सर्व संपत्तीचा हक्कदार झाला.

5. लंकेची पार्वती – खूप गरिबी येणे.
साक्षीच्या अंगावर कर्जाचा डोंगर उभा राहिल्यामुळे ती लंकेची पार्वती झाली.

6. कळीचा नारद – इकडच्या गोष्टी तिकडे सांगून भांडणे करणे.
आई व आजीच्या भांडणात तेजश्री कळीचा नारद बनून आपले काम साध्य करत असायची.

7. घागरगडचा सुभेदार – स्वत:ला शहाणा समजणे.
गावाच्या पंचायती समोर प्रभाकर घागरगडचा सुभेदार बनून वावरत असे.

8. उंटावरचा शहाणा – स्वत:बद्दल फाजील अभिमान असणे.
राम आपल्या वर्गात आपला रुबाब दाखवून शिक्षकांसमोर उंटावरच शहाणा बनून राहायचा.

9. गळ्यातला ताईत – खूप लाडके असणे.
नातवंडे आजी आजोबांच्या गळ्यातला ताईत असतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

आजारी पडण्याचा प्रयोग Summary in Marathi

पाठ परिचय :

घरातील नेहमी कुणीतरी काही ना काही कारणांमुळे आजारी पडायचे; आपणही असे आजारी पडून आजारी माणसांचे पदार्थ खावे असे मुलाला वाटायचे म्हणून मुलगा डॉक्टरांकडे जातो. दवाखान्यातील आजारी माणसांचा मुलाला खूप हेवा वाटे. ‘तुला औषधाची गरज नाही’ हे डॉक्टरांचे बोलणे ऐकून शेवटी मुलाची निराशा होते. त्याचे आजारपणाबाबतचे असे विचार व दवाखान्यातील वागणे याचे मार्मिक व विनोदी वर्णन ‘आजारी पडण्याचा प्रयोग’ या आपल्या पाठात लेखक द. मा. मिरासदार यांनी केले आहे.

Someone or the other used to fall sick due to different reasons in the house described in this comic write up. The boy also wishes to fall sick and enjoy the food meant for sick people, so he goes to the doctor. He used to always envy sick people in the dispensary. Doctor tells him ‘You don’t need medicines’ and the boy is very disappointed. His thoughts about illness and his behaviour at dispensary have been narrated in the write up by writer D. M. Mirasdar in very comic and subtle language.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

शब्दार्थ :

  1. दुखणेकरी – आजारी – sick
  2. लाज – शरम – shame
  3. पडसे – सर्दी – a common cold
  4. मालकीची – स्वत:च्या हक्काची – an owner
  5. अशक्त – दुर्बल, कमजोर – weak
  6. सक्त – कडक – strict
  7. चिडणे – रागावणे – to get angry
  8. टकमका – लोभयुक्त दृष्टीने – looking at
  9. फुशारकी – ऐट, बढाई – bragging
  10. ऐट – दिमाख – pomp
  11. धन्य – कृतकृत्य झालेला – satisfied
  12. धाडसी – साहसी – adventurous
  13. विचार – कल्पना – idea
  14. सूचना – काय करावे वा काय करू नये यासंबंधीची माहिती – suggestion
  15. नाखूश – अप्रसन्न – displeased
  16. उत्सुकता – कुतूहल – curiosity
  17. निराश – खिन्न – disappointed
  18. रडकुंडी – रडू कोसळण्याची अवस्था – astage of bursting into tears
  19. टायफॉइड – हिवताप
  20. क्षय – टीबी
  21. न्यूमोनिया – अतिसर्दी
  22. खाट – पलंग – (cot)
  23. कण्हणे – विव्हळणे – (moaning)
  24. निराशा – आशाभंग – (despair)
  25. हेवा – मत्सर, द्वेष – (envy)
  26. स्वार्थी – आपमतलबी, अप्पलपोटी – (selfish)
  27. पौष्टिक – पोषणपूर्ण आहार – (Nutritive)
  28. खाजगी – गुप्त, व्यक्तिगत – (private)
  29. मजकूर – लिखित भाग – (text)
  30. प्राधान्य – श्रेष्ठत्व, वरिष्ठत्वाप्रमाणे महत्त्व – (precedence, priority)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

वाक्प्रचार :

  1. निश्चय करणे – मनाशी पक्के ठरविणे
  2. ध्यानात येणे – लक्षात येणे
  3. लाज वाटणे – शरम वाटणे
  4. सक्त मनाई असणे – बंदी असणे
  5. ठरवून टाकणे – निश्चित करणे
  6. धन्य धन्य वाटणे – कृतकृत्य होणे, समाधान वाटणे
  7. विचार चमकणे – कल्पना सुचणे
  8. निराशा येणे – आशाभंग होणे
  9. हेवा वाटणे – मत्सर, असूया वाटणे
  10. रडकुंडीला येणे – डोळ्यांत अश्रू येणे
  11. फुशारकी मारणे – बढाई मारणे

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Gopalche Shaurya Class 7 Marathi Chapter 4 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 4 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
कर्णागड कुठे वसलेला आहे?
उत्तर:
नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यातील ‘मोहदी’ या गावापासून आठ-दहा किलोमीटर अंतरावर कर्णागड वसलेला आहे.

प्रश्न आ.
‘गाडी थांबवा’ असे गोपाळ का ओरडला?
उत्तरः
‘गाडी थांबवा’, असे गोपाळ ओरडला कारण घाटाच्या खालच्या बाजूला आग (वणवा) लागली होती व ती आग आपण विझवलीच पाहिजे असा विचार गोपाळच्या मनात आला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न इ.
गोपाळने आग विझवण्यासाठी काय केले?
उत्तर:
गोपाळने गाडीतून उडी मारून धावतच जाऊन वाटेलगतच्या शेतातील नदीवरून सुरू असलेला पाण्याने भरलेला रबरी पाइप सर्व शक्तिनिशी ओढायला सुरुवात केली व तो आगीच्या दिशेने ओढत आणला.

प्रश्न ई.
आग वेळेवर विझली नसती तर कोणते नुकसान झाले असते?
उत्तर:
आग वेळेवर विझली नसती तर पशु, पक्षी व झाडाझुडपांबरोबरच काही गुराखी मुलेही त्या आगीत भाजली असती.

2. कोण, कोणास म्हणाले ते सांगा.

प्रश्न अ.
“अरे वेन्या, ही जंगलाची आग कशी काय विझवू शकू?”
उत्तरः
शिक्षक गोपाळला म्हणाले.

प्रश्न आ.
“माणसं असो का जनावरं त्यांना वाचवलंच पाहिजे ना!”
उत्तर:
गोपाळ गुराख्याकडे पाहून सर्वांना म्हणाला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न इ.
“पण साहेब, हे कसं शक्य आहे? मला तर वेडेपणाच वाटतो.”
उत्तर:
शिक्षक दुसऱ्या गाडीतील गृहस्थाला म्हणाले.

3. गोपाळचा कोणता गुण तुम्हाला आवडला? का वे लिहा?

प्रश्न 1.
गोपाळचा कोणता गुण तुम्हाला आवडला? का वे लिहा?
उत्तर:
गोपाळचे शौर्य व प्रसंगावधानता हे गुण आम्हाला आवडले, कारण गोपाळने धाडस दाखवून गाडीतून उडी मारली नसती तर तो वणवा सगळीकडे पसरला असता. त्यात अनेक झाडे जळून खाक झाली असती. झाडांबरोबर पशु-पक्षी व गुराख्यांचेही प्राण वाचले नसते.

चर्चा करा. सांगा.

  • नैसर्गिक आपत्ती व मानवनिर्मित आपत्ती म्हणजे काय?
  • नैसर्गिक व मानवनिर्मित आपत्ती कोणत्या, त्यांची यादी करा.
  • जंगलामध्ये वणवा लागू नये यासाठी कोणते उपाय करणे आवश्यक आहे, याबाबत मित्रांशी चर्चा करा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खेळूया शब्दांशी.

(अ) खालील अधोरेखित शब्दांमधील नामे, सर्वनामे, विशेषणे, क्रियापदे रिकाम्या चौकटीत भरा.

प्रश्न 1.
1. कर्णागड नावाचा एक पौराणिक गड आहे.
2. ड्रायव्हरने लगेच गाडीचा वेग वाढवला.
3. तो लांब पाइप गोपाळने ओडत आणला.
4. सर्वांचेच चेहरे उजळले होते.
5. उन्हाळ्यात गडावर वाळलेला पाला-पाचोळा दिसतो.
6. मंदाकिनी नदी बारामाही झुळझुळत असते.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य 1
उत्तर:

नाम सर्वनाम विशेषण क्रियापद
(अ) कर्णागड आहे
(आ) ड्रायव्हर, गाडी वाढवला
(इ) पाइप, गोपाळ तो लांब आणला
(ई) चेहरे होते

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

(आ) कंसात दिलेले शब्द योग्य ठिकाणी भरून वाक्ये पूर्ण करा.
(अकल्पित’, कौतुकास्पद, प्रत्यक्षदर्शी’, पोशिंदा)

प्रश्न 1.
(अ) सचिन तेंडुलकरच्या यशस्वी फलंदाजीचे अनेक साक्षीदार ……………… आहेत.
(आ) भूज येथे घडलेली भूकंपाची घटना ……………… होती.
(इ) …………………….. शेतकऱ्याला भारताचा म्हणतात,
(ई) ……………………….. काम करणारा विदयार्थी सर्वांना नेहमीच आवडतो.
उत्तरः
(अ) प्रत्यक्षदर्शी
(आ) अकल्पित
(इ) पोशिंदा
(ई) कौतुकास्पद

(इ) “गैर” हा उपसर्ग लावून तयार झालेले शब्द खाली दिले आहेत. “बिन”, “परा” हे उपसर्ग लावून तयार होणारे शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
“गैर” हा उपसर्ग लावून तयार झालेले शब्द खाली दिले आहेत. “बिन”, “परा” हे उपसर्ग लावून तयार होणारे शब्द लिहा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य 2
उत्तरः

  • गैर – गैरहजर, गैरसोय, गैरसमज
  • बिन – बिनतारी, बिनकामाचा, बिनासंदेश
  • परा – परार्थी, पराभव, पराजय

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील वाक्यांतील क्रियाविशेषण अव्यये ओळखून लिहा.

प्रश्न 1.
(अ) माझे हसणे क्षणोक्षणी वाढतच गेले.
(आ) मंदा लिहिताना नेहमी चुका करते.
(इ) आईने आशाला शंभरदा बजावले.
(ई) सभोवार दाट झाडी होती.
उत्तरः
(अ) क्षणोक्षणी
(आ) नेहमी
(इ) शंभरदा
(ई) दाट

कंसात दिलेली क्रियाविशेषण अव्यये वापरून खालील वाक्ये पूर्ण करा.
(समोरून, सगळीकडे, पूर्वी, घटाघटा)

प्रश्न 1.
(अ) ………………… वाहतुकीची साधने कमी होती.
(आ) मी ………………….. पाणी प्यायलो.
(इ) मला आई ……………….. येताना दिसली.
(ई) …………………. हिरवेगार गवत उगवले होते.
उत्तर:
(अ) पूर्वी
(आ) घटाघटा
(इ) समोरून
(ई) सगळीकडे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील वाक्ये वाचा.

(अ) मी घरी गेले; पण घरा
(आ) अश्विनी खेळायला गेली; परंतु मैदानावर कोणीच नव्हते.
दोन छोटी वाक्ये उभयान्वयी अव्ययांनी जोडायची असल्यास ‘;’ हे चिन्ह वापरले जाते. त्यास अर्धविराम असे म्हणतात.

सुविचार

  • आवड आणि आत्मविश्वास असेल तर कोणतीही गोष्ट अवघड नाही.
  • शरीराला श्रमाकडे, बुद्धीला मनाकडे आणि हृदयाला भावनेकडे वळवणे म्हणजे शिक्षण होय.
  • अनुभवासारखा उत्तम शिक्षक नाही.

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Important Additional Questions and Answers

खाली दिलेल्या वाक्यांतील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य लिहा.

प्रश्न 1.

  1. गडाच्या पायथ्याशी …………………… नदी बारमाही झुळझुळत असते.
  2. नदीच्या दोन्ही तीरांवरील ……………….. बारा महिने हिरवेगार असतात.
  3. गडावरील फेरफटका पूर्ण झाल्यावर प्रत्येकाने आपापले …………………. सादर केले.
  4. पायथ्याची आग हळूहळू ……………….. होत होती.
  5. आता तो पाइप सहजगत्या ………………. पाणी फेकू लागला.
  6. आता सर्वांचेच ………. उजळले होते. सर्वांनाच नवी ………… मिळाली होती.
  7. गोपाळचे हे काम खरंच ………………. आहे.
  8. दुसऱ्या दिवशीच्या ………….. ही बातमी सर्वच लोकांना कळाली.
  9. परिसरातील नागरिक गोपाळच्या या …………….. भरभरून कौतुक करत होते.

उत्तरः

  1. मंदाकिनी
  2. शेतमळे
  3. कलागुण
  4. शांत
  5. चौफेर
  6. चेहरे, उर्जा
  7. कौतुकास्पद
  8. वर्तमानपत्रातून
  9. शौर्याचे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 2.
एक किंवा दोन शब्दांत उत्तरे लिहा.

  1. नरखेड तालुक्यातील खेडेगावाचे नाव
  2. नरखेड तालुक्यातील गडाचे नाव
  3. सहलप्रेमी, ट्रेकिंगप्रेमी जाताना दिसतात
  4. गड्याच्या पायथ्याशी बाहमाही वाहणारी नदी
  5. आदीवासी जंगलांना मानतात

उत्तरः

  1. मोहदी
  2. कर्णागड
  3. कर्णागडावर
  4. मंदाकिनी
  5. पोशिंदे

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
शिक्षकांनी गोपाळच्या कामाचे कौतुक कोणत्या शब्दांत केले?
उत्तरः
“गोपाळनं निरपेक्ष भावनेनं, जिवाची पर्वा न करता धाडस केलं. आज केवळ गडच नव्हे, तर गुरं आणि सर्व गुराख्यांचेही प्राण गोपाळने वाचवले,” या कौतुकास्पद शब्दांत शिक्षकांनी गोपाळच्या कामाचे कौतुक केले.

कोण, कोणास म्हणाले ते सांगा.

प्रश्न 1.
“गडावर पुढे पुढे पसरत असलेली आगही आटोक्यात आणली पाहिजे.”
उत्तर:
दुसऱ्या गाडीतील गृहस्थ शिक्षकांना व इतर सर्वांना म्हणाले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 2.
“अरे तो बघा वणवा! वणवा लागलाय, वणवा!”
उत्तरः
गाडीतील एकजण ओरडून सर्वांना म्हणाला.

प्रश्न 3.
“लय बेस झालं बापा”
उत्तर:
गुराखी मुलांना म्हणाले.

खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कर्णागडच्या निसर्ग सौंदर्याचे वर्णन करा.
उत्तरः
कर्णागड नावाचा एक पौराणिक गड आहे. गुरे चारणारे गुराखी, सहल काढणारे, ट्रेकिंगप्रेमी तेथे नेहमी जात असतात. गडाच्या पायथ्याशी मंदाकिनी नदी बारमाही झुळझुळत असते. नदीच्या दोन्ही तीरांवरील शेतमळे बारा महिने हिरवेगार असतात. पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात हा प्रदेश पाचूचा वाटतो. उन्हाळ्यात रानमेव्याची अनेक प्रकारची झाडे तिथे मोसमी’ फळभाराने बहरलेली दिसतात.

प्रश्न 2.
गाईवासरं घेऊन आलेल्या गुराख्याला गहिवरून का आले?
उत्तर:
आग शांत झाल्यावर गाईवासरं घेऊन काही गुराखी मुलांजवळ आले. त्यातील एक जण हात जोडून म्हणाला, खूप चांगले झाले आग विझली. गडावरील कित्येक झाडेझडपे होरपळून गेली. जरासा जरी उशीर झाला असता तर आम्हीही भाजून निघालो असतो आणि आमच्यातल्या कोणाला कोणाचा पत्ताही लागला नसता, तुमच्या मदतीमुळे आम्ही वाचलो हे सांगताना गुराख्याला गहिवरून आले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

पुढील उत्तर वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.
गडाबरोबरच गोपाळने कोणाचे प्राण वाचवले ।
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य 3

प्रश्न 2.
रिकाम्या जागा भरा.
(i) वीस मिनिटांच्या आतच पंधरा-वीस किलोमीटर अंतरावर असलेल्या ……….” अग्निशामक दलाच्या दोन गाड्या गडाच्या पायथ्याशी हजर झाल्या.
(ii) “गडावरचीतं कितीकंच …………………. भाजून निघालीत”.
उत्तरः
(i) नरखेडहून
(ii) झाडं-झुडपं

कृती 2 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
चौकट पूर्ण करा.
(i) त्या गृहस्थाने फोन करून कोणाला बोलावलं. [ ]
(ii) गोपाळच्या शौर्याची बातमी दुसऱ्या दिवशी कशी कळली. [ ]
उत्तरः
(i) अग्निशामक दलाच्या गाड्यांना
(ii) वर्तमानपत्रातून

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न i.
अग्निशामक दलाच्या गाड्या कुठे हजर झाल्या?
उत्तरः
अग्निशामक दलाच्या गाड्या गडाच्या पायथ्याशी हजर झाल्या.

प्रश्न ii.
गोपाळच्या शौर्याचे कौतुक कोण करत होते?
उत्तरः
गोपाळच्या शौर्याचे कौतुक परिसरातील नागरिक करत होते.

कृती 3 : व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.
(i) गाडी (ii) चेहरे (iii) हात (iv) शिक्षक
उत्तरः
(i) गाड्या (ii) चेहरा (iii) हात (iv) शिक्षक

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांत लेखननियमानुसार बदल करा.
प्रश्न i.
सर्वांनाच नवि उर्जा मिळाली होती.
उत्तरः
सर्वांनाच नवी ऊर्जा मिळाली होती.

प्रश्न ii.
हे सांगताना त्याला गहीवरून आले होते.
उत्तर:
हे सांगताना त्याला गहिवरून आले होते.

कृती 4 : स्वमत

प्रश्न 1.
शौर्याचं कौतुक होईल अशी घटना तुमच्या आयुष्यात किंवा तुमच्या आजूबाजूला घडली आहे का? असल्यास तिचे वर्णन करा.
उत्तर:
हो. अशीच एक घटना आमच्या आवारात घडली. आमच्या आवारात राहणाऱ्या एका आजीबाईचा बटवा एका भामट्याने चोरला व तो तिथून पळाला. आजीबाईंना काही त्याचा पाठलाग करता आला नाही. पण तिथूनच जाणाऱ्या लहानग्या रमेशने ही घटना पाहिली. तो त्या भामट्याच्या मागे-मागे त्याच्या ठिकाणावर गेला आणि तो तिथेच राहतो हे पाहून माघारी घरी आला. आल्यावर त्याने ती घटना व त्या भामट्या चोराचा पत्ता आवारातील सगळ्यांना सांगितला. मग सगळे पोलिसांना घेऊनच तिथे गेले व चोराला रंगेहाथ पकडलं. तेरा वर्षांच्या रमेशच्या शौर्याचे खूप कौतुक झाले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

व्याकरण व भावाभ्यास :

खालील शब्दांना समानार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. गाव
  2. पौराणिक
  3. गड
  4. नदी
  5. शक्ती
  6. तीर
  7. मोसमी
  8. भव्य
  9. नाहक
  10. उद्देश
  11. आग
  12. प्राण
  13. कौतुक
  14. धाडस

उत्तरः

  1. ग्राम
  2. पुरातन
  3. किल्ला, दुर्ग
  4. सरीता
  5. ताकद
  6. काठ
  7. हंगामी
  8. प्रशस्त
  9. विनाकारण
  10. हेतू
  11. अग्नी
  12. जीव
  13. प्रशंसा
  14. धैर्य, साहस

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खाली शब्दांना विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. खेडे
  2. पौराणिक
  3. पायथा
  4. भव्य
  5. नाइलाज
  6. उतरणे
  7. सूर्यास्त
  8. मंदावणे
  9. हजर
  10. निरपेक्ष

उत्तरः

  1. शहर
  2. आधुनिक
  3. माथा
  4. चिमुकली
  5. इलाज
  6. चढणे
  7. सूर्योदय
  8. जोरावणे
  9. गैरहजर
  10. अपेक्ष

खालील शब्दांचे लिंग बदला,

प्रश्न 1.

  1. शिक्षक
  2. विदयार्थी
  3. मुले
  4. गुराखी
  5. वेडा
  6. माय

उत्तर:

  1. शिक्षिका
  2. विदयार्थीनी
  3. मुली
  4. गुराखीण
  5. वेडी
  6. बाप

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील शब्दांचे वचन बदला.

प्रश्न 1.

  1. महिना
  2. वणवा
  3. गाडी
  4. शेत
  5. नदी
  6. जनावर
  7. वर्तमानपत्र

उत्तरः

  1. महिने
  2. वणवे
  3. गाड्या
  4. शेते
  5. नया
  6. जनावरे
  7. वर्तमानपत्रे

खालील वाक्प्रचारांचा अर्थ सांगून वाक्यांत उपयोग करा.

प्रश्न 1.
हतबल होणे – निराश होणे
उत्तरः
प्रयत्न करुनही नृत्य स्पर्धेच्या प्राथमिक फेरीत प्रेवश मिळाला नाही म्हणून मी हतबल झाले,

प्रश्न 2.
जिवाची पर्वा न करणे – जिवाची काळजी न करणे
उत्तर:
बाजीप्रभु देशपांडेनी जिवाची पर्वा न करता पावनखिंड लढविली.

प्रश्न 3.
गहिवरून येणे – भावना दाटून येणे
उत्तरः
सासरी निघालेल्या मुलीकडे पाहून आईचे मन गहिवरून आले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 4.
कौतुक करणे – स्तुती करणे
उत्तर:
आपला विदयार्थी एक मोठा अधिकारी झाला म्हणून त्याचा सत्कार करताना शिक्षकांनी त्याचे कौतुक केले.

प्रश्न 5.
आटोक्यात आणणे – ताबा मिळविणे
उत्तर:
वर्गातील बेशिस्त मुलाला गुरुजींनी हळहळू आटोक्यात आणले.

प्रश्न 6.
चेहरे उजळणे – चेहऱ्यावर आनंद दिसणे
उत्तरः
सीमेवरून लढून परत आलेल्या मुलाला पाहून आईचा चेहरा उजळला.

खालील वाक्यांत अर्थविरामचिन्हाचा वापर करा.

प्रश्न 1.

  1. दोघींनीही भेटीला जाण्याची तयारी केली पण पुरेसे पैसे जवळ नव्हते.
  2. मी वाहून जाण्याच्या बेतात होतो परंतु कसाबसा बाहेर आलो.

उत्तरः

  1. दोघींनीही भेटीला जाण्याची तयारी केली; पण पुरेसे पैसे जवळ नव्हते.
  2. मी वाहून जाण्याच्या बेतात होतो; परंतु कसाबसा बाहेर आलो.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

लेखन विभाग चर्चा करा व लिहा.

प्रश्न 1.
नैसर्गिक आपत्ती व मानवनिर्मित आपत्ती म्हणजे काय?
उत्तरः
पृथ्वीच्या हालचालीमुळे किंवा निसर्गात होणाऱ्या इतर बदलांमुळे जी संकटे येतात किंवा बदल होतात त्याला ‘नैसर्गिक आपत्ती’ असे म्हणतात. त्याचा परिणाम आर्थिक व सामाजिक परिस्थितीवर होतो. उदा. ज्वालामुखी, भूकंप, महापूर, चक्रीवादळ इ. मानवाने निर्मित केलेल्या वस्तूंमुळे जी संकटे येतात, त्याला ‘मानवनिर्मित आपत्ती’ असे म्हणतात. याचा सामाजिक व आर्थिक परिस्थितीवर परिणाम होत असतो. उदा. न्यूक्लियर बॉम्ब, अणुक्षेपणास्त्र, मोठमोठ्या इमारती इ.

प्रश्न 2.
नैसर्गिक व मानवनिर्मित आपत्ती कोणत्या त्यांची यादी करा.
उत्तर:

नैसर्गिक आपत्ती मानवनिर्मित आपत्ती
वादळ, हिमस्खलन3 आग लागणे, घर पडणे, अपघात होणे
वणवा, वीज कोसळणे रासायनिक वायू गळती
दुष्काळ, भूकंप न्यूक्लियर बॉम्ब
त्सुनामी, महापूर, पूल, मोठमोठ्या इमारती कोसळणे
चक्रीवादळ नैसर्गिक नद्यांचे स्त्रोत बंद करणे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 3.
जंगलामध्ये वणवा लागू नये यासाठी काय उपाय करणे आवश्यक आहे, याबाबत मित्रांशी चर्चा करा व लिहा.
उत्तर:
जंगलामध्ये वणवा लागू नये यासाठी जंगलात गेल्यावर कोठेही आगपेटीची जळकी काडी फेकू नये. विडी किंवा सिगारेट सारख्या पदार्थांनी धूम्रपान करून ती तशीच अर्धवट जंगलात टाकू नयेत. जंगलामध्ये नैसर्गिक सहलीचा आनंद घेताना आगीशी संबंध येईल असे ज्वलंत पदार्थ सोबत बाळगू नयेत.

वाचा
गवत जाळल्यामुळे पुढील वर्षी पावसाळ्यात गवताची चांगली वाढ होते, या समजुतीतून डोंगरावरील गवताला आग लावली जाते. काही ठिकाणी मोहफूल, तेंदूपत्ता गोळा करताना स्थानिक लोकांकडूनही काही भागांत आग लावली जाते; परंतु त्यावर नियंत्रण न राखता आल्याने ही आग रौद्ररूप धारण करते.

त्यामध्ये डोंगरावरील गवत जळून नष्ट होते, त्याबरोबरच अनेक लहानमोठी झाडेही जळतात. झाडांच्या आसऱ्याला राहणारे अनेक पक्षी व प्राणी हेही आगीचे भक्ष्य’ बनतात. वनसंपदेबरोबरच वणव्याचा मोठा परिणाम प्राण्यांच्या अन्नसाखळीवर होत आहे. हिरव्या पाल्याच्या शोधात तृणभक्षी प्राणी जंगलाकडे वळतात; परंतु अशा वणव्यांमुळे त्यांच्या जीविताला धोका निर्माण होतो.

बऱ्याच वेळा डोंगरभागात फिरायला म्हणून जाणारे काही पर्यटक धूम्रपान करतात. विडी पेटवण्यासाठीची आगपेटीची जळती काडी जंगलात फेकतात. या जळत्या काडीमुळे वाळलेले गवत पेट घेते आणि पुढे त्याचे वणव्यात रूपांतर होते. या वणव्यामुळे जंगलांमध्ये पुनर्निर्मिती व चाऱ्याची उपलब्धता यांवर विपरीत परिणाम होत आहे. प्राणी व वृक्ष वाचवण्यासाठी, वणवा लागू नये यासाठी सर्वांनी काळजी घेणे गरजेचे आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

वरील उत्तर वाचून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
गवताला आग का लावली जाते?
उत्तर:
गवत जाळल्यामुळे पुढील वर्षी पावसाळ्यात गवताची चांगली वाढ होते, या समजुतीतून डोंगरावरील गवताला आग लावली जाते.

प्रश्न 2.
डोंगरावर आग लावल्यामुळे काय परिणाम होतात?
उत्तर:
डोंगरावरील गवत जळून नष्ट होते, त्याबरोबरच अनेक लहानमोठी झाडेही जळतात. झाडांच्या आसऱ्याला राहणारे अनेक पक्षी व प्राणी हेही आगीचे भक्ष्य होतात.

प्रश्न 3.
वनसंपदेबरोबरच वणव्याचा परिणाम कशावर होतो?
उत्तर:
वनसंपदेबरोबरच वणव्याचा परिणाम प्राण्यांच्या अन्न साखळीवर होतो. हिरव्या पाल्याच्या शोधात तृणभक्षी (गवत खाणारे) प्राणी जंगलाकडे वळतात; परंतु अशा वणव्यांमुळे त्यांच्या जीविताला धोका निर्माण होतो.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 4.
फिरायला गेलेले पर्यटक वणवा लागण्याचे कारण कसे ठरतात?
उत्तर:
बऱ्याच वेळा डोंगरभागात फिरायला म्हणून जाणारे काही पर्यटक धूम्रपान करतात. विडी, सिगारेट पेटवण्यासाठीची आगपेटीची जळती काडी जंगलात फेकतात. या जळत्या काडीमुळे वाळलेले गवत पेट घेते आणि पुढे त्याचे वणव्यात रूपांतर होते.

प्रश्न 5.
वणव्यामुळे कशावर विपरीत परिणाम होत आहे?
उत्तर:
वणव्यामुळे जंगलांमध्ये पुनर्निर्मिती व चाऱ्याची उपलब्धता यांवर विपरीत परिणाम होत आहे.

अग्निशमन सेवा

कोठेही आग लागली, तर एक लाल रंगाची गाडी जोरजोरात घंटा वाजवत आगीच्या ठिकाणी येते. त्यातील कर्मचारी पाण्याच्या मोठमोठ्या नळकांड्या घेऊन आग आटोक्यात आणतात. आग विझवतात. या दलातील कर्मचाऱ्यांच्या हालचाली खूप वेगवान व शिस्तबद्ध असतात, आग विझवण्याचे हे प्रात्यक्षिक बघण्यासारखे असते.

आग लागणे, घर पडणे, झाड पडणे, मोठा अपघात होणे अशा आपत्कालीन परिस्थितीतून आपल्याला बाहेर काढण्याचे काम अग्निशमन दल करते. या दलास पाचारण करण्यासाठी 101 या करमुक्त दूरध्वनी क्रमांकावर संपर्क साधतात व आपत्कालीन घटना घडलेल्या ठिकाणचा पत्ता व थोडक्यात तपशीला देतात.

अग्निशमन दल घटनास्थळी तात्काळ पोहोचते. आपल्याला मदत करण्यासाठी आलेल्या या कर्मचाऱ्यांना आपण सहकार्य केले पाहिजे. ते देत असलेल्या सूचनांनुसार वागले पाहिजे. त्यांच्या कामात व्यत्यय येणार नाही, असे आवर्जून पाहिले पाहिजे, कारण अग्निशमन दल’ हा आपला मित्र आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

वरील उत्तर वाचून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
अग्निशमन दल कोणते काम करते?
उत्तर:
आग लागणे, घर पडणे, झाड पडणे, मोठा अपघात होणे अशा आपत्कालीन परिस्थितीतून आपल्याला बाहेर काढण्याचे काम अग्निशमन दल करते.

प्रश्न 2.
या दलाला पाचारण करण्यासाठी कोणत्या क्रमांकावर संपर्क साधावा?
उत्तर:
अग्निशमन दलाला पाचारण करण्यासाठी 101 या करमुक्त दूरध्वनी क्रमांकावर संपर्क साधावा.

प्रश्न 3.
‘अग्निशमन दल’ आपला मित्र आहे असे का म्हणतात?
उत्तरः
आपल्या आपत्कालीन परिस्थितीत आपल्याला अग्निशमन दल’ मदत करते म्हणून ‘अग्निशमन दल’ आपला मित्र आहे असे म्हणतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 4.
अग्निशमन दलास कसे सहकार्य केले पाहिजे?
उत्तर:
अग्निशमन दलाकडून येत असलेल्या सूचनांनुसार वागले पाहिजे. त्यांच्या कामात व्यत्यय येणार नाही, असे आवर्जून पाहिले पाहिजे.

गोपाळचे शौर्य Summary in Marathi

पाठ परिचय :

मोहदी येथील माध्यमिक शाळेचे शिक्षक, विदयार्थी कर्णागड येथे सहलीला गेले होते. संपूर्ण दिवस आनंदात गेला आणि परतताना घाटाच्या खालच्या बाजूने आग लागलेली दिसताच गोपाळ क्षणाचाही विचार न करता ती आग विझवण्यासाठी धडपड करू लागला. हळूहळू तेथील सर्व गोपाळच्या मदतीला धावले आणि आग विझविण्यात यशस्वी झाले. गोपाळने निरपेक्ष भावनेने, जिवाची पर्वा न करता हे धाडस केले. त्याच्या धैर्याला व शौर्याला तोड व जोड नव्हती. डोंगरावर अचानक लागलेला वणवा व त्याची आग विझवण्यासाठी शालेय विद्यार्थ्यांनी केलेले प्रयत्न, त्यांच्या शौर्याची कथा लेखिका लक्ष्मीकमल गेडाम’ ह्यांनी रोमांचकारी शब्दांत कथन केली आहे.

Teachers and students of Secondary School of Mohadi had gone for a picnic at Karnagad. The entire day went well but while returning Gopal saw fire at the bottom of the wharf (Ghat) and he at once started to do his best to extinguish that fire. Slowly everyone rushed to help and got success in quenching the fire. Gopal’s unconditional*kindness, courage, bravery were exceptional. The forest fire on the mountain top the school students’ efforts to quench it and their courage has been narrated by the writer ‘Laxmikamal Gedam’ in very thrilling words.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

शब्दार्थ :

  1. गुण्यागोविंदाने – आनंदाने, स्नेहाने – amicably
  2. पौराणिक – पुराणातील – mythological
  3. गड – किल्ला, दुर्ग – fort
  4. पायथा – गडाची पायाकडची – fort of a hill बाजू
  5. पाचू – एक हिरवे रल – an emerald
  6. प्रदेश – परिसर – a region
  7. फेरफटका – फिरणे – a walk
  8. वणवा – जंगल इ. मध्ये पेटलेली आग – conflagration
  9. वेग – गती – speed
  10. उद्देश – हेतू – intention
  11. नाहक – विनाकारण – unnecessarily
  12. नाइलाज – निरुपाय, असहाय – helpless
  13. वक्तव्यावर – बोलण्यावर – speech
  14. परेतनंच – प्रयत्न – an effort
  15. परीघ – घेर – circumference
  16. न्याहाळणे – निरखणे – to look minutely
  17. हतबल – निराश, नाउमेद – nervous
  18. चौफेर – चारही बाजूंनी – from all sides
  19. निरपेक्ष – अपेक्षा न ठेवता, नि:स्वार्थी – an attitude of not expecting anything in return, selfless
  20. ऊर्जा – शक्ती – energy
  21. कौतुकास्पद – प्रशंसनीय – worth admiration
  22. नैसर्गिक आपत्ती – Natural calamity
  23. मानवनिर्मित आपत्ती – Man-made calamity
  24. हिमस्खलन – बर्फलाट (Avalanche)
  25. ज्वलंत – पटकन पेटणारे (Ablaze, Combustible)
  26. भक्ष्य – खाक्य, अन्न (Food)
  27. पुनर्निमिती – पुन्हा निर्माण होणे (redevelopment)
  28. पाचारण करणे – बोलावणे (To call)
  29. तपशील – बारीक गोष्टी (Detail)
  30. व्यत्यय – अडथळा (Interruption)
  31. मोसमी – ठराविक मोसमात मिळणारी (seasonal)
  32. खाक होणे – नष्ट होणे (to vanish)
  33. पोशिंदे – पालनकर्ता,आश्रयदाता (supporter, apatron)
  34. गुराखी – गुरे राखणारा (cowherd)
  35. अकल्पित – आकस्मिक (unexpectedness)
  36. प्रत्यक्षदर्शी – प्रत्यक्षात पाहणारा (eyewitness)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

वाक्प्रचार :

  1. गुण्यागोविंदाने राहणे – आनंदाने राहणे
  2. फेरफेटका मारणे – फिरणे
  3. उद्देश असणे – हेतू असणे
  4. दरडावून सांगणे – रागावून बोलणे
  5. हजर होणे – उपस्थित असणे
  6. चेहरे उजळणे – खूप आनंद होणे
  7. जिवाची पर्वा न करणे – कोणतेही काम करण्यास प्राणाचीही पर्वा न करणे
  8. कौतुक करणे – प्रशंसा करणे
  9. गहिवरून येणे – मन भरून येणे
  10. हतबल होणे – निराश होणे
  11. आटोक्यात आणणे – ताबा मिळवणे

टिपा :

  1. पाचू – किमती रत्नांपैकी एक हिरव्या रंगाचे रत्न (emerald)
  2. अग्निशमन दल – आग विझवण्यासाठी कार्यरत असणारी यंत्रणा (fire brigade)

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Kundache Sahas Class 6 Marathi Chapter 8 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 8 कुंदाचे साहस Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 6th Marathi Chapter 8 कुंदाचे साहस Question Answer Maharashtra Board

Std 6 Marathi Chapter 8 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस Textbook Questions and Answers

1. दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
झाडे, शेते हिरवीगार कशामुळे झाली होती?
उत्तर:
पावसाळ्याचे दिवस होते, त्यामुळे झाडे, शेते हिरवीगार झाली होती.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न आ.
कुंदा केव्हा पोहायला शिकली होती?
उत्तर:
कुंदा वयाच्या आठव्या वर्षी पोहायला शिकली होती.

प्रश्न इ.
कुंदाला नदीवर कोणते दृश्य दिसले?
उत्तर:
नीलाची ‘धावा! धावा! लवकर या, रझिया पाण्यात पडली’, कुणीतरी वाचवा हो! अशी हाक कानावर पडताक्षणी कुंदा नदीकाठी पोहोचली. आजूबाजूचे लोकही या आवाजाने नदीकडे धावू लागले. मुलींचा गोंधळही वाढू लागला होता. कुंदा नदीच्या काठावर येऊन क्षणभर थांबली. तिला रझिया पाण्यात गटांगळ्या खात त्या पाण्याच्या प्रवाहाबरोबर पुढे पुढे वाहत जात असलेली दिसली.

प्रश्न ई.
नदीच्या काठावरचे लोक कुंदाला कोणत्या सूचना देत होते ?
उत्तर:
‘कुंदा, पाण्याचा वेग वाढतो आहे. मागे फीर’ अशा सूचना नदीच्या काठावरचे लोक कुंदाला देत होते.

प्रश्न उ.
रझियाच्या आईच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू का आले?
उत्तर:
कुंदाने पाण्याच्या वाहत्या प्रवाहात उडी टाकून रझियाला वाचवले होते. त्या दोघीही सुरक्षित असल्याचे पाहून रझियाच्या आईने दोघींना घट्ट मिठी मारली. आपल्या रझियाचे प्राण धाडसामुळे वाचले, या विचाराने मन भरून आल्यामुळे रझियाच्या आईच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू आले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

2. खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा. 

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा.
(अ) प्रसन्न × ………………
(ई) हसणे × ……………..
(आ) दूरवर × ……………
(उ) पुढे × …………..
(इ) शूर × ………….
(ऊ) लवकर × ………….
उत्तर:
(अ) प्रसन्न × अप्रसन्न
(ई) हसणे × रडणे
(आ) दूरवर × जवळ
(उ) पुढे × मागे
(इ) शूर × घाबरट, भित्रा
(ऊ) लवकर × उशिरा

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

3. पोहण्यामध्ये तरबेज असलेल्या व्यक्तीला ‘जलतरणपटू’ म्हणतात. या प्रकारचे खालील शब्द वाचा व त्यांच्या योग्य जोड्या लावा.

प्रश्न 1.
पोहण्यामध्ये तरबेज असलेल्या व्यक्तीला ‘जलतरणपटू’ म्हणतात. या प्रकारचे खालील शब्द वाचा व त्यांच्या योग्य जोड्या लावा.

‘अ’ गट ‘ब’ गट
(अ) क्रिकेट खेळण्यात पटाईत 1. वक्ता
(आ) धावण्यात पटाईत 2. क्रिकेटपटू
(इ) भाषण करण्यात पटाईत 3. धावपटू

उत्तर:

‘अ’ गट ‘ब’ गट
(अ) क्रिकेट खेळण्यात पटाईत 2. क्रिकेटपटू
(आ) धावण्यात पटाईत 3. धावपटू
(इ) भाषण करण्यात पटाईत 1. वक्ता

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

4. खालील खेळ खेळण्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या वस्तू/गोष्टी लिहा.

प्रश्न 1.
खालील खेळ खेळण्यासाठी आवश्यक असणाऱ्या वस्तू/गोष्टी लिहा.
(अ) क्रिकेट –
(आ) कबड्डी –
(इ) फुटबॉल –
(ई) लिंबूचमचा –
(उ) संगीतखुर्ची –
(ऊ) विटीदांडू –
(ए) लगोरी –
(ऐ) पोहणे –
उत्तर:
(अ) क्रिकेट – बॅट
(आ) कबड्डी – मातीचे मैदान, सफेद खडू / पावडर
(इ) फुटबॉल – नेट
(ई) लिंबूचमचा – लिंबू
(उ) संगीतखुर्ची – खुर्ची
(ऊ) विटीदांडू – दांडू
(ए) लगोरी – चिप्प्या
(ऐ) पोहणे – पोहण्याचा पोशाख, टोपी, पोहण्याचा चष्मा

5. कंसातील वाक्प्रचार दिलेल्या वाक्यांत योग्य ठिकाणी वापरा.
(दंग होणे, गलका वाढणे.)

प्रश्न अ.
शाळेची सुट्टी झाल्याबरोबर शाळेच्या मैदानात विदयार्थ्यांचा ………. वाढला.
उत्तरः
गलका वाढला

प्रश्न आ.
परीक्षा असल्यामुळे मुले अभ्यासात ………….. झाली.
उत्तर:
दंग झाली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

6. आंतरजालाचा उपयोग करून भारतीय जलतरणपटू यांची माहिती घ्या. प्रत्येक खेळाडूची माहिती चार-पाच वाक्यांत लिहा.

प्रश्न 1.
आंतरजालाचा उपयोग करून भारतीय जलतरणपटू यांची माहिती घ्या. प्रत्येक खेळाडूची माहिती चार-पाच वाक्यांत लिहा.
उत्तर:
1. सेबेस्टियन झेविअर (Sebastian Xavier) – यांचा जन्म 10 फेब्रुवारी 1970 रोजी केरळ मध्ये झाला. 50 मीटर फ्री स्टाईल स्विमिंगमध्ये त्यांनी 22.89 सेकंदाचे राष्ट्रीय रेकॉर्ड जवळ जवळ अकरा वर्षे केले. त्यांनी दक्षिण आशियाई खेळात (SAF) 36 सुवर्णपदके मिळवली. 2001 मध्ये त्यांना खेळाच्या क्षेत्रातील सर्वोत्कृष्ट अर्जुन पुरस्काराने सन्मानित केले. त्यांच्या जन्म मनामईल (Manamayil) कुटुंबात केरळ राज्यातील ‘अलाप्पुझा’ (Alappuzha) जिल्हयात ‘इड्थूवा’ (Edathua) या ठिकाणी झाला.

त्यांचे माध्यमिक पर्यंतचे शिक्षण सेन्ट अॅलोसीयस (St. Aloysius) माध्यमिक शाळेत झाले. त्यांचे कॉलेजचे शिक्षण सेन्ट अॅलोसीयस (St. Aloysius) मध्ये झाले. त्याचवेळी त्यांनी वरिष्ठ जलतरणपटू म्हणून तयारी केली. तसेच लाईम लाईट (Lime light) खेळात कौशल्य दाखवले. नंतर ते भारतीय रेल्वेमध्ये राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय पातळीवर खेळू लागले. नंतर त्यांनी भारतीय अॅथलेटिक ‘मॉली चॉको’ (Molly Chacko) बरोबर लग्न केले. त्यानंतर ते दोघेही दक्षिण रेल्वे मध्ये काम करू लागले.

2. अंकुर पसेरीयाः (Ankur Paseria) यांचा जन्म 16 मार्च 1977 मध्ये झाला. ते भारतीय अमेरिकन जलतरणपटू आहेत. त्यांनी विशेष प्राविण्य बटरफ्लाय (butterfly events) या प्रकारात मिळवले आहे. 100 मीटर बटरफ्लाय या पोहण्याच्या प्रकारात त्यांनी रेकॉर्ड केले आहे. जपान येथे टोकियोमध्ये झालेल्या आशियाई खेळात त्यांच्याबरोबरच असलेला जलतरणपटू ‘वीरधवल खाडे’ याचे रेकॉर्ड ब्रेक केले. कॅलिफोर्नियाच्या ‘लॉस एन्जिल’ विदयापिठाची पदवी त्यांनी प्राप्त केली आहे. ते एक अष्टपैलू जलतरणपटू आहेत.

3. वीरधवल खाडे: मुळात कोल्हापूरचा असलेल्या खाडेने वयाच्या दहाव्या वर्षी पोहायला सुरूवात केली आणि तेव्हापासून त्याने खूप दूरवरचा पल्ला गाठला आहे. या सहा फूट उंचीच्या धिप्पाड मुलाला पोहण्याचे प्रशिक्षण ‘निहार अमीन’ यांनी दिले आहे. वीरधवल खाडे याने त्याच्या वयोगटात जगातील सर्वात वेगवान जलतरणपटू (पोहणारा) असा लौकिक मिळवला आहे.

आशियाई क्रीडास्पर्धांत पुरूषांच्या 50 मीटर बटरफ्लाय (थोड्या अंतराची वेगवान शर्यत) जलतरण स्पर्धेत कांस्यपदक पटकावून इतिहास घडवला आहे. खजान सिंगने 1986 च्या क्रीडास्पर्धांत मिळवलेल्या रौप्य पदकानंतर आशियाई क्रीडास्पर्धात पदक जिंकणारा वीरधवल हा पहिला भारतीय होता.

त्याने 50 मीटर, 100 मीटर, 200 मीटर आणि 400 मीटर फ्री स्टाइल (मुक्त शैली) जलतरण स्पर्धेत आणि 50 मीटर बटरफ्लाय स्पर्धेत अनेक विक्रम केले आहेत. ऑलिम्पिक क्रीडास्पर्धांत पात्रता मिळवणारा आतापर्यंतचा सर्वात तरूण भारतीय जलतरणपटू असा त्याचा लौकिक आहे.

4. समशेर खान – 1956 मध्ये झालेल्या ऑलिम्पिक स्पर्धेत पोहण्याच्या शर्यतीत उतरणारे समशेर खान हे प्रथम भारतीय जलतरणपटू आहेत. 1956 मध्ये मेलबर्न येथे झालेल्या पोहण्याच्या शर्यतीत ते पाचव्या क्रमांकावर विजयी झाले होते. 1955 मध्ये बँगलोर येथे झालेल्या राष्ट्रीय स्पर्धेत त्यांनी 200 मीटर बटरफ्लाय या कौशल्यात सर्वांचे विक्रम मोडीत काढले.

समशेर खान हे भारतीय संरक्षक दलात कामाला होते. ते 1962 च्या भारत-चीन युद्धात तसेच 1971 च्या भारत – पाकिस्तान च्या युद्धात सहभागी झाले होते. 1973 मध्ये ते ‘सुबेदार’ या पदावर असताना निवृत्त झाले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

7. तुम्ही रझियाचे ‘हितचिंतक’ आहात, या नात्याने तिला कोणत्या सूचना दयाल?

प्रश्न 1.
तुम्ही रझियाचे ‘हितचिंतक’ आहात, या नात्याने तिला कोणत्या सूचना दयाल?
उत्तरः

  1. रझियाने नदीच्या किनारी सावधानतेने खेळले पाहिजे होते.
  2. रझियाने पोहायला शिकले पाहिजे.
  3. रझियाने कोणत्याही प्रसंगात घाबरू नये.
  4. रझियाने कुंदाचे आभार मानायला पाहिजेत.

8. पाठ वाचून तुम्हाला कुंदाचे कोणकोणते गुण जाणवले ते लिहा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 1

प्रश्न 1.
पाठ वाचून तुम्हाला कुंदाचे कोणकोणते गुण जाणवले ते लिहा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 1
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 2

विशेषण – उदा. समीर हुशार मुलगा आहे.
या वाक्यात ‘हुशार’ हा शब्द ‘मुलगा’ या नामाविषयी विशेष माहिती सांगतो. नामाविषयी विशेष माहिती सांगणाऱ्या शब्दाला ‘विशेषण’, म्हणतात; म्हणून ‘हुशार’ हा शब्द ‘विशेषण’ आहे.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

9. कुंदाचे अभिनंदन करणारा कोणता संदेश तुम्ही भ्रमणध्वनीवरून पाठवाल ते खालील चौकोनात लिहा. 

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 3

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 4

आपण समजून घेऊया.

खालील शब्दसमूह वाचा.
सुंदर फुले, गोड आंबा, उंच डोंगर, ताजे दूध, पिवळा झेंडू, सात केळी, लांब नदी, अवखळ मुले.
वरील शब्दसमूहात फुले, आंबा, डोंगर, दूध, झेंडू, केळी, नदी, मुले ही नामे आहेत, तर सुंदर, गोड, उंच, ताजे, पिवळा, सात, लांब, अवखळ हे शब्द त्या नामांबद्दल विशेष माहिती सांगणारे शब्द आहेत. अशा शब्दांना विशेषण म्हणतात.

खालील आकृतीत गुलाबाच्या फुलाला आठ विशेषणे लावली आहेत. ती समजून घ्या.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 5

खालील चित्राला दोन-दोन विशेषणे लावा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 6

खालील वाक्ये वाचा.
(अ) अरेरे! तू पडलास.
(आ) शाबास! छान खेळलास.
(इ) अरे वाह! छान कपडे आहेत.
उत्कट भावना व्यक्त करताना ती दाखवणाऱ्या शब्दांच्या शेवटी !’ असे चिन्ह देतात. या चिन्हास उद्गारचिन्ह म्हणतात.

प्रश्न 1.
कुंदाचे अभिनंदन करणारा कोणता संदेश तुम्ही भ्रमणध्वनीवरून पाठवाल ते खालील चौकोनात लिहा.
उत्तर:
‘कुंदा तुझे खूप खूप अभिनंदन ! तुझे साहस बघून मला खूप अभिमान वाटला. अशाच साहसी मुलींची आज भारत देशाला गरज आहे. तुझ्या साहसाने आम्हां मुलींना खूप स्फूर्ती मिळाली आहे.’

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 2.
खालील आकृतीत गुलाबाच्या फुलाला आठ विशेषणे लावली आहेत. ती समजून घ्या.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 7
उत्तर:

  1. टवटवीत गुलाब
  2. सुंदर गुलाब
  3. नाजूक गुलाब
  4. सुवासिक गुलाब
  5. टपोरे गुलाब
  6. रंगीत गुलाब
  7. लालभडक गुलाब
  8. ताजे गुलाब

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 3.
खालील चित्रांना दोन-दोन विशेषणे लावून लिहा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 8

प्रश्न 4.
खालील वाक्ये वाचा.
(अ) अरेरे! तू पडलास.
(आ) शाबास! छान खेळलास.
(इ) अरे वाह! छान कपडे आहेत.
उत्तर:
(अ) अरेरे! फार वाईट झाले!
(आ) बापरे ! केवढा हा साप!
(इ) ओह! किती सुंदर!

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस Important Additional Questions and Answers

खाली दिलेल्या वाक्यातील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य लिहा.

प्रश्न 1.

  1. सर्वत्र प्रसन्न …………………. होते.
  2. पावसामुळे नदीचा …………………. वाढत होता.
  3. पाहता पाहता ती पट्टीची …………………. बनली होती.
  4. दूरवर शेतात शेतकरी व काही बायका कामात …………………. होत्या.
  5. कुंदा धावत येऊन काठावर उभी …………………. राहिली.
  6. कुंदाला फक्त …………………. दिसत होती.
  7. ही बातमी …………………. पसरली.
  8. कौतुकाने व अभिमानाने त्यांनी मुलीला …………………. घेतले.
  9. आज साऱ्या गावात कुंदाच्या ………………….. चर्चा होती.
  10. साऱ्यांच्या कौतुकाच्या …………………. कुंदा आनंदून गेली.

उत्तर:

  1. वातावरण
  2. प्रवाह
  3. जलतरणपटू
  4. मग्न
  5. क्षणभर
  6. रझिया
  7. गावभर
  8. जवळ
  9. साहसाचीच
  10. वर्षावाने

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

खालील प्रश्नांची प्रत्येकी एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
गावातील नदीचे नाव काय आहे?
उत्तर:
गावातील नदीचे नाव ‘सोना’ हे आहे.

प्रश्न 2.
कोणत्या दिवशी शाळेला सुट्टी होती?
उत्तर:
‘रविवार’ या दिवशी शाळेला सुट्टी होती.

प्रश्न 3.
कुंदा व तिच्या मैत्रिणी कुठे खेळायला गेल्या होत्या?
उत्तर:
कुंदा व तिच्या मैत्रिणी नदीच्या काठावर खेळायला गेल्या होत्या.

प्रश्न 4.
कुंदा वयाच्या कितव्या वर्षी पोहायला शिकली होती?
उत्तर:
कुंदा वयाच्या आठव्या वर्षी पोहायला शिकली होती.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 5.
दूरवर शेतात कोण-कोण कामात मग्न होते?
उत्तर:
दूरवर शेतात शेतकरी व काही बायका कामात मग्न होत्या.

प्रश्न 6.
पाण्यात कोण पडली होती?
उत्तर:
रझिया पाण्यात पडली होती.

प्रश्न 7.
रझियाला पाण्यातून वाचवण्यासाठी पाण्यात कोणी उडी घेतली?
उत्तर:
रझियाला पाण्यातून वाचवण्यासाठी पाण्यात कुंदाने उडी घेतली.

प्रश्न 8.
कुंदाने रझियाला कुठे आणले?
उत्तर:
कुंदाने रझियाला काठाकडे आणले.

प्रश्न 9.
कौतुकाने व अभिमानाने कुंदाला कोणी जवळ घेतले?
उत्तरः
कौतुकाने व अभिमानाने कुंदाला तिच्या आई-बाबांनी जवळ घेतले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

असे कोण कोणास म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न 1.
“धावा! धावा! लवकर या, रझिया पाण्यात पडली.”
उत्तर:
नीला आजूबाजूच्या लोकांना म्हणाली.

प्रश्न 2.
“कुंदा, पाण्याचा वेग वाढतो आहे. माघारी फिर.”
उत्तर:
जमलेली माणसे कुंदाला म्हणत होती.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 3.
“रझिया घाबरू नको, मी आले आहे.”
उत्तर:
कुंदा रझियाला म्हणाली.

प्रश्न 4.
“कुंदा, आज तुझ्यामुळेच माझ्या रझियाचा जीव वाचला.”
उत्तर:
रझियाची आई कुंदाला म्हणाली.

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
पावसाळ्याचे दिवस असल्याने गावात कोणता बदल झाला होता?
उत्तर:
पावसाळ्याचे दिवस असल्याने झाडे, शेते सर्वच हिरवीगार झाली होती. सर्वत्र प्रसन्न वातावरण होते. गावातल्या सोना नदीला भरपूर पाणी आले होते. पावसामुळे नदीचा प्रवाह वाढत होता. हा बदल झाला होता.

प्रश्न 2.
कुंदाला नदीवर कोणते दृश्य दिसले?
उत्तर:
‘रझिया नदीच्या पाण्यात पडली आहे, व तिला वाचवण्यास कुणीतरी मदत करा’ ही नीलाची हाक कुंदाच्या कानावर पडल्याबरोबर ती धावतच नदीकिनारी पोहोचली. ती नदीच्या काठावर येऊन क्षणभर उभी राहिली तेव्हा तिला रझिया पाण्यात गटांगळ्या खात पाण्याच्या प्रवाहाबरोबर पुढे पुढे वाहत चालल्याचे दृश्य दिसले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 3.
नदीच्या काठावरचे लोक कुंदाला कोणत्या सूचना देत होते?
उत्तर:
नीलाच्या हाकेमुळे आजूबाजूचे लोकही नदीकिनारी जमले होते. रझियाला वाचवण्यासाठी कुंदाने पाण्यात उडी घेताच लोक जोरजोरात ओरडून ‘कुंदा’ पाण्याचा वेग वाढतो आहे. ‘माघारी फिर’ ही सूचना देत होते.

प्रश्न 4.
कोणती बातमी गावभर पसरली?
उत्तर:
कुंदा आणि तिच्या मैत्रिणी रविवारी शाळेच्या सुट्टीच्या दिवशी नदीच्या काठावर खेळत असताना रझिया पाण्यात पडली व पाण्याच्या प्रवाहाबरोबर गटांगळ्या खात ती बुडू लागली. पण तिला वाचवण्यासाठी कुंदाने पाण्यात उडी घेतली व तिला काठाकडे आणले. तोवर लोकांनी मोठा दोर पाण्यात सोडून दोघींना बाहेर काढले. ही बातमी गावभर पसरली.

प्रश्न 5.
रझियाच्या आईच्या डोळ्यांतून आनंदाश्रू का आले?
उत्तर:
वाहणाऱ्या नदीच्या मोठ्या प्रवाहात गटांगळ्या खात बुडत असणाऱ्या आपल्या मुलीला कुंदाने मोठ्या धाडसाने वाचवले. कुंदामुळेच आज रझियाचा जीव वाचला’ या विचारानेच रझियाच्या आईच्या डोळ्यातून आनंदाश्रू आले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

व्याकरण व भाषाभ्यास:

खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. साहस
  2. सर्वत्र
  3. मैत्रिण
  4. मग्न
  5. लहानगी
  6. हाक
  7. पाणी
  8. बातमी
  9. सुखरूप
  10. कवटाळणे

उत्तरः

  1. धाडस
  2. सगळीकडे
  3. सखी
  4. गर्क, दंग
  5. छोटी
  6. आवाज
  7. जल, उदक
  8. खबर, माहिती
  9. सुरक्षित
  10. मिठी मारणे

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

खालील शब्दांचे विरूद्धार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. दिवस
  2. भरपूर
  3. मोठ्या
  4. बायका
  5. लहान

उत्तरः

  1. रात्र
  2. कमी, थोडे
  3. छोट्या
  4. माणसे
  5. मोठे

खालील शब्दांचे वचन बदला.

प्रश्न 1.

  1. झाड
  2. शेत
  3. सुट्टी
  4. मैत्रिण
  5. बाई
  6. हाक
  7. दोर
  8. मिठी

उत्तरः

  1. झाडे
  2. शेते
  3. सुट्ट्या
  4. मैत्रिणी
  5. बायका
  6. हाका
  7. दोऱ्या
  8. मिठ्या

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 2.
कंसातील वाक्प्रचार दिलेल्या वाक्यांत योग्य ठिकाणी वापरून वाक्य पुन्हा लिहा.
(दंग होणे, गलका वाढणे, गटांगळ्या खाणे)
1. पोहता न आल्यामुळे जयेश नदीच्या पात्रात ……………… .
उत्तर:
गटांगळ्या खाऊ लागला.

पोहण्यामध्ये तरबेज असलेल्या व्यक्तीला ‘जलतरणपटू’ म्हणतात. या प्रकारचे खालील शब्द वाचा व त्यांच्या योग्य जोड्या लावा.

प्रश्न 1.

‘अ’ गट ‘ब’ गट
1. कुस्ती खेळण्यात पटाईत (अ) तिरंदाज
2. तीर चालवण्यात पटाईत (आ) कुस्तीपटू

उत्तर:

‘अ’ गट ‘ब’ गट
1. कुस्ती खेळण्यात पटाईत (आ) कुस्तीपटू
2. तीर चालवण्यात पटाईत (अ) तिरंदाज

खालील चौकोनातील मुलाच्या चित्राला आठ विशेषणे लावली आहेत ती लिहून काढा.

प्रश्न 1.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 9
उत्तर:

  1. हुशार मुलगा
  2. कष्टाळू मुलगा
  3. सुंदर मुलगा
  4. अभ्यासू मुलगा
  5. प्रेमळ मुलगा
  6. गोरा मुलगा
  7. चलाख मुलगा
  8. कामसू मुलगा

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 2.
खालील चित्रांना दोन-दोन विशेषणे लावून लिहा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस 10

खालील वाक्यांत योग्य ठिकाणी उद्गार (!) चिन्ह त्या.

प्रश्न 1.
धावा धावा लवकर या, रझिया पाण्यात पडली.
उत्तर:
धावा! धावा! लवकर या, रझिया पाण्यात पडली.

प्रश्न 2.
केवढी धाडसी मुलगी आहेस तू.
उत्तर:
केवढी धाडसी मुलगी आहेस तू!

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

प्रश्न 3.
शब्बास छान खेळलास.
उत्तर:
शाब्बास! छान खेळलास.

कुंदाचे साहस Summary in Marathi

पाठपरिचय:

‘कुंदाचे साहस’ या पाठात कुंदाने दाखवलेले साहस व तिची समयसुचकता याविषयी वर्णन केले आहे.

शब्दर्थ:

  1. साहस – धाडस (adventure)
  2. शेत – रान (farm)
  3. प्रसन्न – आनंदी (happy)
  4. वातावरण – भोवतालचा परिसर (surrounding)
  5. भरपूर – खूप, जास्त (a lot of)
  6. प्रवाह – पाण्याचा वाहणारा वेग (flow of water)
  7. काठ – किनारा, तट (bank of river)
  8. पट्टीची – पोहण्यात तरबेज (swimmer)
  9. कडूनिंब – एक प्रकारचे लिंबाचे झाड (Neem tree)
  10. बागडत – इकडे-तिकडे उड्या मारत (fluttering)
  11. मग्न – गर्क, गुंग, दंग (indulge in)
  12. लहानगी – छोटी (a little)
  13. दंग – मग्न (surprised, ongrossed)
  14. हाक – आरोळी, आवाज (call)
  15. गलका – गोंधळ (noise)
  16. क्षणभर – काही वेळ (a moment)
  17. पात्र – नदीचा वाहता प्रवाह (a bed of river)
  18. एवढीशी – लहानगी, छोटी (a little)
  19. वेग – गती (speed)
  20. माघारी – परत, मागे (retreat)
  21. तोवर – तोपर्यंत (till then)
  22. दोर – कासरा, रस्सी (rope)
  23. सुखरूप – सुरक्षित (safe)
  24. कवटाळणे – मिठी मारणे (to huy)

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 8 कुंदाचे साहस

वाकप्रचार व अर्थ:

  1. मग्न असणे – दंग असणे, गर्क असणे, गुंग असणे
  2. गावभर पसरणे – सगळीकडे समजणे, पूर्ण गावात माहिती होणे
  3. गलका वाढणे – गडबड वाढणे, गोंधळ करणे
  4. गटांगळ्या खाणे – पाण्यात बुडणे
  5. कोणाचेही शब्द कानावर न पडणे – काहीही ऐकायला न येणे
  6. आनंदाश्रू वाहणे – आनंदाने डोळ्यातून अश्रू येणे

Marathi Sulabhbharati Class 6 Solutions

Rojnishi Class 7 Marathi Chapter 12 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 12 रोजनिशी Notes, Textbook Exercise Important Questions, and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 12 रोजनिशी Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 12 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 12 रोजनिशी Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
वैष्णवीच्या शाळेत ‘बालदिन’ कसा साजरा झाला?
उत्तरः
वैष्णवीच्या शाळेत बालदिनानिमित्त सांस्कृतिक कार्यक्रम घेण्यात आले. विदयार्थ्यांची वेशभूषा स्पर्धा घेण्यात आली. विविध थोर पुरुषांची वेशभूषा धारण करून अनेक मुलांनी त्यांची प्रसिद्ध वचनं सादर केली. या कार्यक्रमप्रसंगी प्रमुख पाहुणे डॉ. रमेश कोठावळे यांनी अध्यक्षीय भाषणात सर्व विदयार्थ्यांना बालदिनानिमित्त शुभेच्छा दिल्या. कार्यक्रमाच्या शेवटी सर्वांना खाऊ दिला. अशा प्रकारे वैष्णवीच्या शाळेत ‘बालदिन’ साजरा झाला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
शिवारामध्ये गेल्यावर मुलांनी कोणकोणती पिके व फळझाडे पाहिली?
उत्तरः
सुगीचे दिवस पाहण्यासाठी मुले गावशिवारात गेली असता त्यांनी मोत्यासारखी ज्वारी असलेली कणसं, तुरीच्या शेंगा, भुईमुगाच्या शेंगा आणि कपाशीच्या बोंडातून डोकवणारा कापूस अशी पिके पाहिली. तसेच त्यांनी पेरू, सीताफळ, आवळा, चिंच, बोर ही फळांनी लदबदलेली फळझाडेही पाहिली.

प्रश्न 3.
वैष्णवीचा वाढदिवस कशा प्रकारे साजरा झाला?
उत्तरः
वैष्णवीच्या वाढदिवसादिवशी तिला नातेवाईकांनी, मित्रमैत्रिणींनी फोनवरून शुभेच्छा दिल्या. वाढदिवसानिमित्त वैष्णवी, तिचे आईवडिल आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या एका वसतिगृहात गेले. तेथे शिक्षणासाठी राहणाऱ्या आदिवासी दुर्गम भागांतल्या मुलामुलींना खाऊचे वाटप केले. आईवडिलांपासून दूर आलेल्या त्या मुलांना पाहून वैष्णवीला गहिवरून आले. त्यांच्याकडे पाहून तिला शिकण्याची नवी उमेदही मिळाली. अशा प्रकारे वैष्णवीचा वाढदिवस साजरा झाला.

2. का ते लिहा.

प्रश्न 1.
वैष्णवीच्या रोजनिशीतील कोणते पान तुम्हांला सर्वांत जास्त आवडते.
उत्तर:
वैष्णवीच्या रोजनिशीतील १६ नोव्हेबरचे पान मला सर्वांत जास्त आवडले. कारण आपल्या वाढदिवशी आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या वसतिगृहाला भेट देऊन तेथे शिक्षणासाठी राहणाऱ्या मुलांना खाऊ वाटण्याची कल्पना मला फार आवडली. म्हणूनच शिकण्याची नवी उमेद देणारे रोजनिशीतील हे पान मला सर्वांत जास्त आवडले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
वैष्णवीला गहिवरून आले.
उत्तर:
वैष्णवी आपला वाढदिवस साजरा करण्यासाठी आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या वसतिगृहात गेली होती. तेथे शिक्षणासाठी राहणाऱ्या आदिवासी दुर्गम भागांतील मुलामुलींना वैष्णवीने खाऊ वाटला. परंतु आपल्या आईवडिलांपासून दूर रहात असलेल्या त्या मुलांना पाहून तिला भरून आले. आपल्या आईवडिलांपासून दूर राहण्याच्या कल्पनेने तिला गहिवरून आले.

विचार करा. संगा.

प्रश्न 1.
रोजनिशी का लिहावी? रोजनिशी लिहिल्याने काय फायदा होईल असे तुम्हांला वाटते?
उत्तर:
रोजनिशी लिहिल्याने माणसाला जीवनाकडे बघण्याची नवी दृष्टी मिळते. रात्री झोपण्यापूर्वी दिवसभरातील सर्व घडामोडींची नोंद आपण रोजनिशीमध्ये करत असतो. ही नोंद पुढील गोष्टी ठरविण्यास, निर्णय घेण्यास मदत करते. रोजनिशी म्हणजे आठवणींचा खजिना असतो म्हणूनच रोजनिशी प्रत्येकाने लिहिली पाहिजे.

खेळ खेळूया.

प्रश्न 1.
खालील कंसात काही म्हणी दिलेल्या आहेत दिलेल्या वाक्यांशी संबंधित म्हण ओळखा व लिहा. (अती तेथे माती, आगीतून उठून फुफाट्यात पडणे, पळसाला पाने तीनच, नावडतीचे मीठ अळणी, थेंब थेंब तळे साचे, कामापुरता मामा, गर्वांचे घर खाली)
(अ) फुशारकी मारणाऱ्याचा पराजय होतो. [ ]
(आ) एखादयाकडून काम करून घेताना गोड बोलायचं आणि काम झालं की त्याला सोडून द्यायचं. [ ]
(इ) सगळीकडे परिस्थिती समान असणे. [ ]
(ई) थोडे थोडे करून फार मोठे काम करून दाखवणे. [ ]
(उ) एका संकटातून बचावणे व दुसऱ्या संकटात सापडणे. [ ]
(ऊ) कुठल्याही गोष्टीचा अतिरेक केल्यास संपूर्ण नाश होतो. [ ]
(ए) न आवडणाऱ्या माणसाने कितीही चांगली गोष्ट केली तरी ती वाईट दिसते. [ ]
उत्तरः
(अ) गर्वांचे घर खाली
(आ) कामापुरता मामा
(इ) पळसाला पाने तीनच
(ई) थेंब थेंब तळे साचे
(उ) आगीतून उठून फुफाट्यात पडणे
(ऊ) अती तेथे माती
(ए) नावडतीचे मीठ अळणी.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

नेहमी लक्षात ठेवा.

  1. संगणकाच्या स्क्रीनसमोर दीर्घकाळ बसू नये, त्यामुळे डोळ्यांवर ताण येतो.
  2. प्रत्येक वीस मिनिटांनंतर जागेवरून उठून दहा-बारा पावले फिरून यावे, त्यामुळे आपले स्नायू सुस्थितीत राहतात.
  3. संगणकावर काम करणारी व्यक्ती व संगणकाची स्क्रीन यांमध्ये योग्य अंतर असावे.
  4. स्वत:चा पासवर्ड नेहमी गोपनीय ठेवावा.
  5. सर्व इलेक्ट्रिक वायर सुस्थितीत असल्याची खात्री करावी, तसेच संगणक चालू असताना आतील भागास हात लावू नये.

आपण समजून घेऊया.

प्रश्न 1.
खालील शब्द वाचा.

पाऊल, गरीब, चूल, माणूस, जमीन, पाटील, कठीण, फूल, सामाईक, संगीत, शरीर. वरील शब्दांतील शेवटच्या दोन अक्षरांचे निरीक्षण करा. काय जाणवते? या शब्दांतील शेवटच्या अक्षराला काना, मात्रा, वेलांटी, उकार या चिन्हांपैकी कोणतेच चिन्ह नाही; म्हणजेच या शब्दांतील शेवटचे अक्षर अकारान्त आहे आणि शेवटून दुसऱ्या अक्षराला दिलेली वेलांटी किंवा उकार दीर्घ आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

लक्षात ठेवा:

मराठी शब्दांतील अकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार दीर्घ लिहितात; परंतु तत्सम (संस्कृतमधून मराठीमध्ये जसेच्या तसे आलेले शब्द) शब्दांतील अकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार संस्कृतमधील मूळ शब्दाप्रमाणे हस्व लिहितात. उदा., चतुर, मंदिर, गुण, कुसुम, प्रिय, अनिल, स्थानिक.

Class 7 Marathi Chapter 12 रोजनिशी Additional Important Questions and Answers

रिकाम्या जागा भरा.

प्रश्न 1.

  1. आज आमच्या शाळेत …………… साजरा करण्यात आला.
  2. कार्यक्रमाच्या शेवटी सर्वांना ……………… दिला.
  3. फळं खाण्याच्या तीव्र इच्छेनं मुलं ……………… झाडाला दगड मारू लागली.
  4. त्या सर्व मुलांकडे बघून मला शिकण्याची नवी मिळाली.

उत्तर:

  1. बालदिन
  2. खाऊ
  3. बोरीच्या
  4. उमेद

खालील प्रश्नांची एका वाक्यांत उत्तर लिहा.

प्रश्न 1.
प्रस्तुत पाठाची रोजनिशी कोणी लिहिलेली आहे?
उत्तर:
प्रस्तुत पाठाची रोजनिशी वैष्णवीने लिहिलेली आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
बालदिन कोणत्या दिवशी साजरा करण्यात येतो?
उत्तर:
बालदिन 24 नोव्हेंबर या दिवशी साजरा करण्यात येतो.

प्रश्न 3.
कोणत्या तारखेची रोजनिशी लिहिली आहे?
उत्तर:
दिनांक 14, 15, व 13 नोव्हेंबरची रोजनिशी लिहिली आहे. शब्दार्थ

प्रश्न 4.
विदयार्थ्यांना गावशिवारात’ कोण व का घेऊन गेले?
उत्तर:
सगळ्या विद्यार्थांना ‘सुगीचे दिवस’ प्रत्यक्ष बघायचे असल्यामुळे श्री. पाटीलसर विदयार्थ्यांना गावशिवारात घेऊन गेले.

प्रश्न 5.
वैष्णवीच्या जिभेवर कोणती चव रेंगाळत होती?
उत्तरः
वैष्णवीच्या जिभेवर शिवारातील बोरांची चव रेंगाळत होती.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 6.
वैष्णवी वाढदिवस साजरा करण्यासाठी कोठे गेली?
उत्तर:
वाढदिवस साजरा करण्यासाठी वैष्णवी आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या वसतिगृहात गेली.

प्रश्न 7.
दिवाळीची सुट्टी कधी सुरू झाली?
उत्तर:
दिवाळीची सुट्टी 14 नोव्हेंबर पासून सुरू झाली.

खालील आकृती पूर्ण करा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी 1

का ते लिहा.

प्रश्न 1.
वैष्णवीने क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांची वेशभूषा केली.
उत्तर:
वैष्णवीच्या शाळेत बालदिनानिमित्त सांस्कृतिक कार्यक्रम घेण्यात आले. विदयार्थ्यांची वेशभूषा स्पर्धा घेण्यात आली. अनेक मुलांनी पारंपरिक वेशभूषा धारण करून या स्पर्धेत भाग घेतला व त्यांची प्रसिद्ध वचने सादर केली. या स्पर्धेसाठी म्हणून वैष्णवीने क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांची वेशभूषा केली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

पुढील उतारा वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
खालील आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी 2

प्रश्न 2.
कोण ते लिहा.
1. वैष्णवीने स्पर्धेसाठी केलेली वेशभूषा – [ ]
2. बालदिनानिमित्त शाळेत आलेले प्रमुख पाहुणे – [ ]
उत्तरे:
1. क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले
2. डॉ. रमेश कोठावळे

उतारा – पाठ्यपुस्तक पृष्ठ क्रमांक 44

आज आमच्या ………………
…………. सर्वांना खाऊ दिला.

कृती 2: आकलन कृती

प्रश्न 1.
रिकाम्या जागा भरा.
1. शाळेतील मुलांनी ……………. वेशभूषा धारण करून या स्पर्धेत भाग घेतला. (पारंपारिक / ऐतिहासिक / व्यावसायिक)
2. सर्व विदयार्थ्यांना बालदिनानिमित्त ……………. दिल्या. (भेटी / गोष्टी / शुभेच्छा)
उत्तरे:
1. पारंपारिक
2. शुभेच्छा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
थोर पुरुषांची वेशभूषा धारण करून मुलांनी काय सादर केले?
उत्तर:
थोर पुरुषांची वेशभूषा धारण करून मुलांनी त्यांची प्रसिद्ध वचने सादर केली.

प्रश्न 2.
बालदिनाच्या कार्यक्रम प्रसंगी आलेल्या डॉ. कोठावळे यांनी काय काय केले?
उत्तर:
बालदिनाच्या कार्यक्रम प्रसंगी आलेल्या डॉ. कोठावळे यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात विदयार्थ्यांना बालदिनानिमित्त शुभेच्छा दिल्या व सर्वांना खाऊ दिला.

कृती 3: व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. स्पर्धा
  2. वचने
  3. पाहुणे
  4. शाळा

उत्तरे:

  1. स्पर्धा
  2. वचन
  3. पाहुणा
  4. शाळा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
खालील वाक्प्रचारांचे अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.
1. शुभेच्छा देणे – सदिच्छा व्यक्त करणे सीमेवरील जवानांना यश प्राप्त व्हावे यासाठी सगळ्यांनी शुभेच्छा दिल्या.
2. धारण करणे – अंगावर चढवणे किंवा घालणे
उत्तर:
कुलदेवीच्या पूजेसाठी बाबांनी सोवळे धारण केले.

कृती 4: स्वमत

प्रश्न 1.
तुमचा वेशभूषा स्पर्धेतील अनुभव सांगा.
उत्तर:
पहिलीत असताना शाळेच्या कार्यक्रमात मी वेशभूषा स्पर्धेत भाग घेतला होता. आईने हौसेने मला भाजीवाली बनवले होते. नऊवारी साडी, नथ, अंबाडा या वेशभूषेसोबतच टोपली व त्यात काही भाज्याही माझ्या हातात दिल्या होत्या. रंगमंचाच्या मागे टोपली घेऊन उभी असता इतर मुलांनी टोपलीतील काकडी, गाजर खाऊन टाकले. तर पालेभाजी लपवली. त्यामुळे मी रिकाम्या टोपलीसह रडत रडतच रंगमंचावर प्रवेश केला. त्या स्पर्धेत मला बक्षीस मिळाले नसले तरी हा किस्सा मात्र आयुष्यभर लक्षात राहील.

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील शब्दांना समानार्थी शब्द दया.

  1. वेश
  2. गाव
  3. तीव्र
  4. वाढदिवस
  5. मित्र
  6. उमेद

उत्तरः

  1. पोशाख
  2. ग्राम
  3. अतीव
  4. जन्मदिवस
  5. सखा
  6. आशा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
खालील शब्दांना विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. नवीन
  2. अनियमित
  3. पारंपरिक
  4. उमेद

उत्तरः

  1. जुने
  2. नियमित
  3. आधुनिक
  4. नाउमेद

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. दिवस
  2. वचन
  3. झाडे
  4. मुले
  5. सुट्टी
  6. शेंगा

उत्तर:

  1. दिवस
  2. वचने
  3. झाड
  4. मुलगा/मूल
  5. सुट्टया
  6. शेंग

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचे लिंग बदला.

  1. बालक
  2. पाहुणा
  3. विद्यार्थिनी
  4. मित्र
  5. मुले
  6. आई
  7. अध्यक्ष
  8. पुरुष

उत्तर:

  1. बालिका
  2. पाहुणी
  3. विदयार्थी
  4. मैत्रीण
  5. मुली
  6. बाबा
  7. अध्यक्षा
  8. स्त्री

खाली वाक्प्रचारांचा अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न 1.
यथेच्छ ताव मारणे – मन भरेपर्यंत खाणे
उत्तर:
मामाच्या गावी जाताच आम्ही भाषेमंडळींनी आंब्यांवर यथेच्छ ताव मारला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
आस्वाद घेणे – आनंद लुटणे
उत्तरः
पंडितजींच्या मैफिलीचा श्रोते मनापासून आस्वाद घेत होते.

प्रश्न 3.
गहिवरून येणे – ऊर भरून येणे
उत्तरः
मुलीची पाठवणी करताना राधाबाईंना गहिवरून आले.
1. मराठी शब्दांतील अकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार दीर्घ लिहितात. उदा. पाऊल, गरीब, चूल, माणूस
2. तत्सम (संस्कृतमधून मराठीमध्ये जसेच्या तसे आलेले शब्द शब्दांतील आकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार संस्कृतमधील मूळ शब्दाप्रमाणे हस्व लिहितात. उदा. चतुर, मंदिर, गुण, प्रिय)

लेखन विभाग

प्रश्न 1.
वैष्णवीच्या रोजनिशीतील चौथे पान पूर्ण करा.
उत्तरः
17 नोव्हेंबर आजपासून आमची दिवाळीची सुट्टी सुरू झाली. सुट्टीचे कार्यक्रम आखण्यातच आमचा दिवस गेला. या वर्षी आम्ही मित्र-मैत्रीणींनी मिळून फटाके न फोडण्याचा निर्णय घेतला आहे. ध्वनी प्रदूषण व वायू प्रदूषण टाळणाऱ्या ह्या निर्णयाचे सर्वांनी कौतुक केले. त्यामुळे आमचा आनंद द्विगुणित झाला. उदयापासून आम्ही दिवाळीचा फराळ बनवण्यातही पुढाकार घेणार आहोत. एकंदरीतच
दिवाळीची सुट्टी खूप काही शिकवून जाणार हे नक्की.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
तुम्ही तुमचा वाढदिवस कसा साजरा करू इच्छिता?
उत्तरः
लहानपणी माझा वाढदिवस मित्र मैत्रीणींना बोलावून खाऊ वाटून, केक कापून साजरा होत असे. मात्र यावर्षी मला माझा वाढदिवस वृद्धाश्रमात साजरा करण्याची इच्छा आहे. विभक्त कुटुंबपद्धतीचा मी भाग असल्याने मला आजी आजोबांचे सुख जास्त लाभले नाही. थोडा वेळ का होईना थोरामोठ्यांचे आशीर्वाद व सहवास लाभावा या हेतूने मला माझा वाढदिवस वृद्धाश्रमात साजरा करण्याची इच्छा आहे.

रोजनिशी Summary in Marathi

पाठ परिचय:

विदयार्थ्यांना रोजनिशी कशी लिहितात हे समजावे व त्यांनी रोजनिशी लिहावी या प्रयोजनातून समाविष्ट केलेला पाठ म्हणजे रोजनिशी होय. रोजनिशी लिहिल्याने माणसाला जीवनाकडे बघण्याची नवी दृष्टी मिळते. दिवसभरातील घडामोडींची नोंद रोजनिशीमध्ये आपण करत असतो. प्रस्तुत पाठात वैष्णवीने लिहिलेल्या रोजनिशीची पाने दिलेली आहेत.

The purpose of this write up is to make students understand how to write a daily diary and they should start writing a diary. Because of writing a diary, a person gets a new vision of live. We note down important daily affairs in our diary. This chapter consist of a few pages of Vaishnavi’s diary.

शब्दार्थ:

  1. छंद – आवड, नाद – hobby
  2. रोजनिशी – दैनंदिनी – a diary
  3. स्पर्धा – चढाओढ – competition
  4. शुभेच्छा – सदिच्छा – a greetings
  5. कपाशी – सरकी असलेला कापस – cotton-with seeds
  6. यथेच्छ – मनसोक्त – at one’s will
  7. वसतिगृह – भोजननिवासगृह – hostel
  8. वाटप – वाटणी – distribution
  9. आस्वाद – चव – taste
  10. जीभ – रसना, जिव्हा – tongue
  11. शिवार – शेत, वावर – field
  12. श्रोते – प्रेक्षक (audience)
  13. दुर्गम – अवघड, जाण्यास कठीण (inaccessible)
  14. वचन – वाक्य (येथे अर्थ) (statement, quotes)
  15. गावशिवार – गावातील शेते (field)
  16. कपाशीचे बोंड – कापसाची बी (cotton seed)
  17. उमेद – उत्साह, नवी आशा (hopes)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

वाक्प्रचार:

  1. स्पर्धा लागणे – चढाओढ लागणे
  2. छंद असणे – आवड असणे
  3. धारण करणे – परिधान करणे
  4. यथेच्छ ताव मारणे – मन भरेपर्यंत खाणे
  5. आस्वाद घेणे – आनंद लुटणे
  6. गहिवरून येणे – ऊर भरून येणे

टिपा:

  1. क्रांतिज्योती – भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, सावित्रीबाई फुले थोर समाजसेवक, शैक्षणिक व सामाजिक क्षेत्रात अनन्यसाधारण काम. त्यांच्या कार्यामुळे क्रांतिज्योती ही उपाधी प्राप्त. महात्मा जोतीराव फुले यांच्या पत्नी.
  2. सुगीचे दिवस – शेतातील धान्य पिकण्याचा हंगाम
  3. आदिवासी – सन 2971 मध्ये समाज कल्याण समाज कल्याण विभागांतर्गत आदिवासी समाज कल्याण विभाग विभागाची स्थापना झाली. आदिवासी विभागाच्या प्रगतीसाठी, बळकटीकरणासाठी हा विभाग कार्यरत आहे.

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Minucha Jalpravas Class 6 Marathi Chapter 11 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 6th Marathi Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास Question Answer Maharashtra Board

Std 6 Marathi Chapter 11 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास Textbook Questions and Answers

1. एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
मिनू मासोळी कुठे राहायची?
उत्तर:
मिनू मासोळी माशांच्या समूहात राहायची.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न आ.
मिनूला समुद्र का बघायचा होता?
उत्तर:
मिनूला सतत उत्सुकता असायची की, नदीचे पाणी रोज कुठं जातं? तेव्हा आई म्हणायची, “समुद्रात जातं” तेव्हा तो समुद्र कसा असेल? तो केवढा असेल? हे जाणून घेण्यासाठी तिला समुद्र बघायचा होता.

प्रश्न इ.
नदीचे पाणी गढूळ का झाले?
उत्तर:
मुसळधार पाऊस पडू लागल्यामुळे पाण्याचे लोंढे वाहू लागले व त्यामुळे नदीचे पाणी गढूळ झाले.

प्रश्न ई.
खडकावर फुललेल्या फुलांचे रंग कोणते होते?
उत्तर:
खडकावर फुललेली फुले लाल, गुलाबी, अंजिरी अशा विविध रंगांची होती.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न उ.
समुद्राच्या खोलवर अंधार का असतो?
उत्तर:
समुद्राच्या तळाशी सूर्यप्रकाश पोहचत नसल्याने समुद्राच्या तळाशी खोलवर अंधार असतो. प्रश्न ४.खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

2. तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
लेखिकेने नदीचे वर्णन कसे केले आहे?
उत्तरः
‘नदीत खूप खूप पाणी होते. ते पाणी निळे निळे, थंडगार व स्वच्छ होते. इतके स्वच्छ की वरून पाहिले, की तळाची वाळू दिसायची. गोल गोल गोटे दिसायचे अन् सुळसुळ पोहणारे छोटे मासेही दिसायचे.’ असे लेखिकेने नदीचे वर्णन केले आहे.

प्रश्न आ.
मिनूची व आईची चुकामुक का झाली?
उत्तर:
एक दिवस मुसळधार पाऊस पडू लागला. जमिनीवरून पाण्याचे लोंढे वाहायला लागले. नदीचे पाणी गढुळले. मासे बावरून एकमेकांना शोधू लागले; पण कोणीच कोणाला दिसेना. पाणी वेगाने वाहत होते. या गोंधळातच मिनूची व आईची चुकामूक झाली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न इ.
घोडमासा पाहून मिनूला हसू का आले?
उत्तर:
समुद्रातून थोडीशी चक्कर मारून परत जावे असा विचार करून मिनू पुढे जात असताना तिची एका विचित्र माशाशी टक्कर झाली. त्याचे तोंड घोड्यासारखे होते व पोटाला पिशवी होती व त्यात छोटी छोटी पिल्ले बसलेली पाहून मिनूला हसू आले.

3. कोण कोणास व केव्हा म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न अ.
“समुद्र, समुद्र म्हणतात तो आला की!”
उत्तर:
मिनूने जेव्हा हळूच तोंड उघडले तेव्हा समुद्राचे खारट पाणी तिच्या तोंडात गेले तेव्हा ती स्वत:लाच म्हणाली.

प्रश्न आ.
“त्याचं नाव घोडमासा, समुद्रघोडा!”
उत्तर:
समुद्राच्या पाण्यात मिनूची एका विचित्र माशाची टक्कर झाली तेव्हा पाण्याच्या तळाकडून कासव मिनूला म्हणाले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न इ.
“घाबरू नकोस, हा तर खेकडा!”
उत्तर:
कासव व मिनू यांच्यात जेव्हा बोलणे चालू होते तेव्हा त्यांच्या मधून एक प्राणी तिरका तिरका चालत गेला. तो आपल्या बटबटीत डोळ्यांनी मिनूकडे पाहत होता. तेव्हा ती घाबरली, तिची भिती दूर करताना कासव मिनूला म्हणाले.

प्रश्न ई.
“कासवदादा, चला ना माझ्याबरोबर.”
उत्तर:
मिनू आपल्या आईकडे पुन्हा नदीच्या दिशेने निघाली तेव्हा मिनू कासवाला म्हणाली.

4. शिंपल्यामध्ये मोती कसा तयार होतो? त्याची क्रिया क्रमाने लिहा.

प्रश्न 1.
शिंपल्यामध्ये मोती कसा तयार होतो? त्याची क्रिया क्रमाने लिहा.
उत्तर:

  1. नदीतील शंख-शिंपल्यात एक छोटासा किडा असतो.
  2. या शिंपल्यात चुकून एखादा वाळूचा कण गेला की तो त्याच्या अंगाला टोचायला लागतो. मग तो आपल्या अंगातून पातळ रस काढून त्यावर गुंडाळतो.
  3. मग त्यातूनच पुढे छानदार मोती तयार होतो.

5. चार – पाच ओळीत वर्णन करा.

प्रश्न अ.
घोडमासा
उत्तर:
घोडमासा हा विचित्र मासा आहे. त्याचे तोंड इतर माशांसारखे नसते. त्याचे तोंड घोड्यासारखे असते. त्याच्या पोटाला पिशवी असते. त्यात छोटी छोटी पिल्ले बसलेली असतात.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न आ.
खेकडा
उत्तर:
खेकडा आपल्या पायांनी तिरका चालतो. तो आपल्या बटबटीत डोळ्यांनी पाहतो. त्याच्या पाठीवर कासवासारखेच कठीण कवच असते. त्यामुळे शत्रू त्याच्यावर हल्ला करू शकत नाही. याला सहा तर कधी आठ पायही असतात. त्यांच्या तोंडाजवळ दोन नांग्या असतात, त्यामुळे त्याचं संरक्षण होते व त्याला भक्ष्यही पकडता येते.

6. इवलीशी’ यासारखे आणखी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
इवलीशी’ यासारखे आणखी शब्द लिहा.
उत्तर:

  1. नबी नशी
  2. को बळीशी
  3. छानशी
  4. सोनुलीशी

7.

प्रश्न अ.
समानार्थी शब्दांच्या योग्य जोड्या लावा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास 1
उत्तरः

  1. लांब – दूर
  2. प्रचंड – मोठे
  3. उष्ण – गरम
  4. लहान – इवली

प्रश्न आ.
विरूद्धार्थी शब्दांच्या योग्य जोड्या लावा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास 2
उत्तरः

  1. पुढे × मागे
  2. प्रकाश × अंधार
  3. मऊ × टणक
  4. मोठे × लहान

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

8. योग्य जोड्या जुळवा.

प्रश्न 1.
योग्य जोड्या जुळवा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास 3
उत्तर:

नाम विशेषण
1. मिनू (आ) इवलीशी
2. पाणी (इ) खारट
3. डोळे (ई) बटबटीत
4. पाऊस (अ) मुसळधार

9. खालील शब्द वाचा. समजून घ्या.

प्रश्न 1.
खालील शब्द वाचा. समजून घ्या.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास 4

10. तुम्ही मिनू मासोळी आहात अशी कल्पना करून समुद्राची माहिती आईला सांगा.

प्रश्न 1.
तुम्ही मिनू मासोळी आहात अशी कल्पना करून समुद्राची माहिती आईला सांगा.
उत्तर:
‘आई, समुद्र हा खूप मोठा जलाशय असतो. त्यात दूरदूर पर्यंत पाणीच पाणी असते. त्याचा तळ खूप खोल असतो. त्याच्या तळाशी अंधार असतो. कारण तिथपर्यंत सूर्याचा प्रकाश पोहचत नाही. समुद्राचे पाणी चवीला खारट आहे. त्या पाण्यात मोठ्या माशांपासून ते लहान-लहान माशांपर्यंत विविध प्रकारचे मासे आहेत. समुद्रातून आपण जहाज व बोटीत बसून प्रवास करू शकतो. विविध प्रकारचे वायू व तेलाचे साठे समुद्राच्या तळाशी आहेत. त्याचा माणसाने पुरेपुर फायदा करून घेतला आहे. समुद्रातील मोती हे आपला अमुल्य ठेवा आहे.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

11. शंख-शिंपल्यांपासून शोभेच्या वस्तू बनवा.

प्रश्न 1.
खालील वाक्ये वाचा.
अ. विसूने ‘ताजमहाल’, पाहिला.
आ. मंदाने सुरेशला सांगितले, ‘पायल तुझ्याकडे उदया येणार आहे.’
एखादया शब्दावर जोर दयावयाचा असता, दुसऱ्याचे मत अप्रत्यक्ष सांगताना (‘ – ‘) असे एकेरी अवतरणचिन्ह वापरले जाते.

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांतील काळ ओळखा.

  1. सूर्य पूर्वेला उगवतो.
  2. मला लाडू आवडला.
  3. आईचा स्वयंपाक झाला होता.
  4. मी गावाला जाईन.
  5. तू का रडतेस?
  6. मी पोहायला शिकणार आहे.

उत्तरः

  1. वर्तमानकाळ
  2. भूतकाळ
  3. भूतकाळ
  4. भविष्यकाळ
  5. वर्तमानकाळ
  6. भविष्यकाळ

Class 6 Marathi Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास Additional Important Questions and Answers

खाली दिलेल्या वाक्यातील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य लिहा.

  1. मिनू होती ………………
  2. इतर मासे तिचे खूप खूप …………… करायचे.
  3. आनंदाने तिने ……………………. उडीच मारली.
  4. एक दिवस ……….. पाऊस पडू लागला.
  5. जमिनीवरून पाण्याचे …………… वाहायला लागले.
  6. पाणी वेगाने ……………. होते.
  7. या गोंधळात मिनूची व आईची ……………… झाली.
  8. इतक्यात तिची एका विचित्र माशाशी ………………. झाली.
  9. मिनू …………….. पायऱ्या उतरत त्याच्याजवळ पोहोचली.
  10. तो ………….. हात असलेला अष्टभुज मासा.
  11. हा अगदी …………….. गोळा असतो गोळा.
  12. मग त्यातून छानदार ……….. तयार होतो.
  13. आता मात्र मिनूची ……….. उडाली.
  14. काही माशांच्या अंगातून ……………… बाहेर पडतो.
  15. कासवदादांनी तिला कितीतरी ………………. दाखवल्या होत्या.

उत्तरः

  1. इवलीशी
  2. लाड
  3. टुणकन
  4. मुसळधार
  5. लोंढे
  6. वाहत
  7. चुकामूक
  8. टक्कर
  9. लाटांच्या
  10. आठ
  11. मांसाचा
  12. मोती
  13. घाबरगुंडी
  14. उजेड
  15. गमती

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

असे कोण कोणास व केव्हा म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न 1.
“समुद्र, समुद्र म्हणतात तो आला की!”
उत्तर:
मिनूने जेव्हा हळूच तोंड उघडले तेव्हा समुद्राचे खारट पाणी तिच्या तोंडात गेले तेव्हा ती स्वत:लाच म्हणाली.

प्रश्न 2.
“त्याचं नाव घोडमासा, समुद्रघोडा!”
उत्तर:
समुद्राच्या पाण्यात मिनूची एका विचित्र माशाची टक्कर झाली तेव्हा पाण्याच्या तळाकडून कासव मिनूला म्हणाले.

प्रश्न 3.
“घाबरू नकोस, हा तर खेकडा!”
उत्तर:
कासव व मिनू यांच्यात जेव्हा बोलणे चालू होते तेव्हा त्यांच्या मधून एक प्राणी तिरका तिरका चालत गेला. तो आपल्या बटबटीत डोळ्यांनी मिनूकडे पाहत होता. तेव्हा ती घाबरली, तिची भिती दूर करताना कासव मिनूला म्हणाले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न 4.
“कासवदादा, चला ना माझ्याबरोबर.”
उत्तर:
मिनू आपल्या आईकडे पुन्हा नदीच्या दिशेने निघाली तेव्हा मिनू कासवाला म्हणाली.

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मिनू कशी होती?
उत्तर:
मिनू इवलीशी, अगदी हाताच्या छोट्या बोटाएवढी होती.

प्रश्न 2.
मिनूचे कल्ले कसे होते?
उत्तर:
मिनू रूपेरी कल्ल्यांची होती. / मिनूचे कल्ले रूपेरी होते.

प्रश्न 3.
मिनूला कशाचा कंटाळा आला होता?
उत्तर:
मिनूला नदीच्या खोलगट भागात राहायचा कंटाळा आला होता.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न 4.
मासे कोणाला शोधू लागले?
उत्तर:
मासे बावरून एकमेकांना शोधू लागले.

प्रश्न 5.
पाण्यात एका बाजूला लांबपर्यंत कशाच्या रांगा होत्या?
उत्तरः
पाण्यात एका बाजूला लांबपर्यंत खडकांच्या रांगा होत्या.

प्रश्न 6.
पाण्याच्या तळाशी कोण बसले होते?
उत्तर:
पाण्याच्या तळाशी कासव बसले होते.

प्रश्न 7.
मिनू कासवाजवळ कशी पोहचली?
उत्तर:
मिनू लाटांच्या पायऱ्या उतरत कासवाजवळ पोहचली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न 8.
दोन शिंपल्यांच्या मध्ये कोण बसलेला असतो?
उत्तर:
दोन शिंपल्यांच्या मध्ये एक किडा बसलेला असतो.

प्रश्न 9.
बटबटीत डोळे कोणाचे आहेत?
उत्तर:
बटबटीत डोळे खेकड्याचे आहेत.

प्रश्न 10.
खेकड्यावर शत्रू हल्ला का करू शकत नाही?
उत्तर:
खेकड्याच्या पाठीवर कासवासारखेच कठीण कवच असल्यामुळे शत्रू त्याच्यावर हल्ला करू शकत नाही.

प्रश्न 11.
खेकड्याला किती पाय असतात?
उत्तर:
खेकड्याला सहा तर कधी आठ पायही असतात.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न 12.
तिरका तिरका चालणारा प्राणी कोणता?
उत्तर:
तिरका तिरका चालणारा प्राणी खेकडा होय.

प्रश्न 13.
खेकड्याच्या तोंडाजवळ काय असतात?
उत्तर:
खेकड्याच्या तोंडाजवळ दोन नांग्या असतात.

प्रश्न 14.
खेकड्याच्या दोन नांग्यामुळे त्याला कोणता फायदा होतो?
उत्तर:
खेकड्याच्या दोन नांग्यामुळे त्याला भक्ष्यही मिळते व त्याचे संरक्षणही होते.

खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
आठ हात असणाऱ्या माशाविषयी कासवदादाने मिनूला काय सांगितले?
उत्तर:
आठ हात असणाऱ्या माशाविषयी कासवदादाने मिनूला सांगितले की, ‘तो आठ हात असलेला अष्टभुज मासा. तो कसा उलटा चालतोय, बघितलंस का? पाण्याच्या चुळा भरत हळूहळू मार्ग सरकतो. आपल्या आठ हातांनी मासे, खेकडे पकडून खातो.’ पाण्यात उतरणारी माणसंसुद्धा त्याला घाबरतात बरं का।

खालील वाक्यात एकेरी अवतरण चिन्हांचा वापर करून वाक्य लिहा.

प्रश्न 1.
गाडगेबाबांच्या हातात नेहमी गाडगे असे; म्हणून लोक त्यांना नेहमी गाडगेबाबा म्हणत.
उत्तर:
गाडगेबाबांच्या हातात नेहमी गाडगे असे; म्हणून लोक त्यांना नेहमी ‘गाडगेबाबा’ म्हणत.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

प्रश्न 2.
डॉ. बाबासाहेबांना सरकारने भारतरत्न ही पदवी बहाल केली.
उत्तर:
डॉ. बाबासाहेबांना सरकारने ‘भारतरत्न’ ही पदवी बहाल केली.

प्रश्न 3.
लोकमान्य टिळकांनी लोकांना जागृत करण्यासाठी मराठा व केसरी ही वर्तमानपत्रे सुरू केली.
उत्तर:
लोकमान्य टिळकांनी लोकांना जागृत करण्यासाठी ‘मराठा’ व ‘केसरी’ ही वर्तमानपत्र सुरू केली.

मिनूचा जलप्रवास Summary in Marathi

पाठपरिचयः

प्रस्तुत पाठात मिनू नावाच्या मासळीने केलेल्या जल प्रवासाचे वर्णन केले आहे. त्याचबरोबर समुद्रातील कासवाने दाखवलेल्या गमतीजमतीचे वर्णन केले आहे. त्याच्यातून आपणांस माशांमध्ये असलेल्या सामंजस्याचे दर्शन घडते.

शब्दार्थ:

  1. जलप्रवास – पाण्यातून प्रवास (voyage)
  2. निळे – (blue)
  3. तळ – (to bottom)
  4. वाळू – रेती (sand)
  5. गोल गोटे – गोल लहान दगड (round stone)
  6. सुळसुळ् – सहज (easy)
  7. मासे – (fish)
  8. समूह – समुदाय (crowd)
  9. मासळी – मच्छी (fish)
  10. इवलीशी – अगदी लहान (very small)
  11. रूपेरी – चांदीच्या (silver)
  12. नजरेआड – नजरेपासून दूर (out of sight)
  13. खोलगट – किंचित खोल (slightly deep)
  14. समुद्र – सागर (sea)
  15. मुसळधार – खूप जोराचा (heavy, torrential)
  16. लोंढे – प्रवाह (stream)
  17. गढुळ – मातीमिश्रीत झालेले (not clear, muddy)
  18. बावरून – गडबडून, गोंधळून (confusion)
  19. वेगाने – गतीने (speedily)
  20. गिरक्या – गोल गोल फिरत (whirling)
  21. चक्कर – फेरफटका (stroll, around)
  22. संग – ओळ (line)
  23. गंमत – मौज, मजा (fun)
  24. हळूहळू – सावकाश (slow)
  25. टक्कर – आघात, धक्का (collision)
  26. घोडमासा, – समुद्रातील वेगवेगळ्या माशांचे प्रकार समुद्रघोडा (one type of fish)
  27. रोखाने – त्या दिशेने (towards)
  28. कासव – (tortoise)
  29. लाटा – पाण्याचा तरंग (waves)
  30. पावला – प्रत्येक पावलावर (on each step) पावलांवर
  31. अष्टभुज – आठ हत असलेला (having eight hands)
  32. चुळा – तोंडाने पाणी बाहेर फेकणे (gurgle)
  33. गुंडाळणे – आवरण घालणे (to cover)
  34. कण – छोटा दाणा (particle)
  35. तिरका – तिरकस (sloping, slanting)
  36. बटबटीत – मोठे (big)
  37. घाबरगुंडी – तीव्र भीती (panic)
  38. कवच – आवरण (cover)
  39. कठीण – कडक (hard)
  40. शत्रू – दुश्मन (enemy)
  41. हल्ला – चढाई (attack)
  42. बेट्याला – (येथे अर्थ) खेकड्याला (to crab)
  43. नांग्या – खेकड्याच्या तोंडाजवळील एक अवयव (part near mouth of a crab)
  44. भक्ष्य – शिकार (prey)
  45. प्रकाश – उजेड (light)
  46. प्रचंड – खूप मोठे (huge)
  47. क्षणभर – काही काळ (for some moments)

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 11 मिनूचा जलप्रवास

वाक्प्रचार व अर्थ:

  1. नजरेआड न करणे – नजरेपासून दूर न करणे.
  2. बावरून जाणे – गोंधळून जाणे.
  3. चक्कर मारणे – फिरून येणे.
  4. घाबरगुंडी उडणे – खूप घाबरणे.
  5. डोळे विस्फारणे – डोळे मोठे करून बघणे.

Marathi Sulabhbharati Class 6 Solutions

Prarthana Class 7 Marathi Chapter 1 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 1 प्रार्थना Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 1 प्रार्थना Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 1 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 1 प्रार्थना Textbook Questions and Answers

रिकाम्या जागा भरा.

प्रश्न 1.

  1. नमस्कार माझा या ………………. .
  2. शब्दरूप …………… दे …………… भक्ती दे.
  3. …………………. दे अम्हांस एक ………………, एक ध्यास.
  4. होऊ आम्ही …………… कलागुणी
  5. ………………. कळस जाय उंच अंबरा।।

उत्तरः

  1. ज्ञानमंदिरा
  2. शक्ती, भावरूप
  3. विदयाधन, छंद’
  4. नीतिमंत, बुद्धिमंत
  5. कीर्तिचा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 2.
जोड्या जुळवा.

‘अ’ गट ‘ब’ गटी
1. शब्दरूप (अ) भक्ती
2. भावरूप (ब) शक्ती
3. प्रगतीचे (क) कळस
4. कीर्तिचा (ड) पंख

उत्तरः

‘अ’ गट ‘ब’ गटी
1. शब्दरूप (ब) शक्ती
2. भावरूप (अ) भक्ती
3. प्रगतीचे (ड) पंख
4. कीर्तिचा (क) कळस

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
प्रार्थना या कवितेचे कवी कोण आहेत?
उत्तर:
‘प्रार्थना’ या कवितेचे कवी ‘जगदीश खेबूडकर’ हे आहेत.

प्रश्न 2.
जगदीश खेबूडकर यांनी कशासाठी मोठ्या प्रमाणावर गीतांचे लेखन केले आहे?
उत्तर:
जगदीश खेबूडकर यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी मोठ्या प्रमाणावर गीतांचे लेखन केले आहे.

प्रश्न 3.
मुले कोणाला नमस्कार करीत आहेत?
उत्तरः
मुले ज्ञानमंदिराला (शाळेला) नमस्कार करीत आहेत.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 4.
प्रार्थनेतून कोणती शक्ती विद्यार्थी मागत आहेत?
उत्तरः
प्रार्थनतून शब्दरूप शक्ती विदयार्थी मागत आहेत.

प्रश्न 5.
कोणते पंख देण्याची विदयार्थी विनंती करत आहेत?
उत्तर:
प्रगतीचे पंख देण्याची विद्यार्थी विनंती करत आहेत.

प्रश्न 6.
चिमणपाखरे कोणाला म्हटले आहे?
उत्तरः
चिमणपाखरे विदयार्थ्यांना म्हटले आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 7.
कोणत्या गोष्टीचा ध्यास व छंद जडावा, अशी प्रार्थना विद्यार्थी करत आहेत?
उत्तर:
विदयाधनाचा ध्यास व छंद जडावा, अशी प्रार्थना विद्यार्थी करत आहेत.

प्रश्न 8.
आम्ही कसे होऊ, अशी विदयार्थी प्रार्थना करत आहेत?
उत्तरः
आम्ही नीतिमंत, कलागुणी, बुद्धिमंत होऊ अशी विदयार्थी प्रार्थना करत आहेत.

प्रश्न 9.
कीर्तिचा कळस कोठे जाणार आहे?
उत्तरः
कीर्तिचा कळस उंच अंबरात जाणार आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

खालील कवितेच्या ओळींचा अर्थ स्पष्ट करा.

प्रश्न 1.
विदयाधन दे अम्हांस
एक छंद एक ध्यास
नाव नेई पैलतीरी दयासागरा।।
उत्तरः
मुले ईश्वराकडे प्रार्थना करत आहेत की शाळेत आम्हांला विदयाधन मिळू दे हा एकच ध्यास आहे, एकच छंद आहे. हे ईश्वरा, “आम्ही शिकून खूप मोठे होऊ व आमच्या देशाचे नाव जगात सगळीकडे पसरवू.”

व्याकरण व भाषाभ्यास:

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

  1. नमस्कार
  2. छंद
  3. नाव
  4. अंबर

उत्तर:

  1. वंदन
  2. नाद
  3. होडी
  4. आकाश

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 2.
खालील विरुद्ध अर्थाचे शब्द लिहा,

  1. प्रगती
  2. कीर्ति
  3. कळस
  4. माझा

उत्तरः

  1. अधोगती
  2. अपकीर्ति
  3. पायथा
  4. तुझा

प्रश्न 3.
कवितेत आलेले यमक जुळणारे शब्द लिहा,

  1. शक्ती
  2. नीतिमंत
  3. सुंदरा
  4. भावरूप

उत्तर:

  1. भक्ती
  2. बुद्धिमंत
  3. अंबरा
  4. शब्दरूप

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 4.
खालील शब्दातील अक्षरांपासून अर्थपूर्ण शब्द तयार करा.
‘चिमणपाखरा’
उत्तरः

  1. चिमण
  2. पाखरा
  3. खण
  4. पारा
  5. चिरा

प्रश्न 5.
‘नमस्कार’ शब्द वापरून दोन वाक्ये लिहा.
उत्तरः

  1. मी सकाळी उठल्यावर देवाला नमस्कार करतो.
  2. गुरुजींना नमस्कार करून मी कबड्डीच्या स्पर्धेत उतरलो.

प्रार्थना Summary in Marathi

काव्य परिचयः

प्रस्तुत प्रार्थनेतून शाळेविषयी प्रेम, जिव्हाळा, कृतज्ञतेची भावना व्यक्त केली आहे. प्रार्थना म्हणजे ईश्वराच्या जवळ जाण्याची शक्ती. प्रार्थना केवळ मुखाने नव्हे, तर अंत:करणापासून केली पाहिजे.

The poet has expressed love, affection and gratitude towards the school, through this poem. Prayer is the strength to get closer to the God. Prayer should be recited not only by mouth but also from the bottom of the heart.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

कवितेचा भावार्थः

ज्ञानरूपी मंदिर असलेल्या आमच्या या शाळेला आमचा नमस्कार आहे. सत्य, शिव व सुंदर अशी मूल्ये जपणारी आमची शाळा आहे. ।। तू आम्हांला शब्दरूपी शक्ती दे. भावपूर्ण भक्ती दे. आम्हां मुलांना, चिमण्यापाखरांना ध्येय गाठण्यासाठी प्रगतीचे पंख दे. ।।1।। तू आम्हांला विदयेचे, ज्ञानाचे धन दे. अभ्यासाचा छंद लागू दे, ओढ लागू दे. ज्ञानाचा ध्यास असू दे. आमची जीवनाची नाव (होडी) यशाच्या पैलतीराला लागू दे. ।।2।। तुझ्या आशिर्वादाने आम्ही सद्वर्तनी होऊ, कलागुण संपन्न होऊ. हुशार, बुद्धिमंत होऊ. आमच्या कीर्तीचा कळस उंच आकाशात जाऊ दे. यश मिळू दे. ।।3।।

शब्दार्थ:

  1. प्रार्थना – आराधना, नमन – prayer
  2. नमस्कार – वंदन, नमन, – a reverential आदरपूर्वक केलेले bow, an अभिवादन obeisance
  3. ज्ञानमंदिर – ज्ञानाचे घर – school
  4. शक्ती – ताकद, सामर्थ्य – strength
  5. भक्ती – श्रद्धा, निष्ठा – deep devotion
  6. प्रगती – विकास – progress
  7. पंख – पर – a wing
  8. चिमणपाखरा – लहान मुले – small children
  9. चिमण – लहान – small
  10. पाखरू – पक्षी – bird
  11. धन पैसा, संपत्ती, – money, wealth ऐश्वर्य
  12. छंद – आवड – hobby, liking
  13. ध्यास – विशिष्ट गोष्टीचे – constant सतत केलेले चिंतन thinking
  14. नीतिमंत – सदाचरणी, मूल्य – good conduct, जपणारी virtuous
  15. नीती – शिष्टाचार, – etiquette सदाचाराचे नियम
  16. बुद्धिमंत – बुद्धिमान – intelligent
  17. कीर्ति – नावलौकिक, – fame ख्याती
  18. कळस – शिखर – the spire
  19. उंच – उत्तुंग – high
  20. अंबर – आकाश – the sky
  21. जाय – जाणे – to go
  22. नाव – होडी – boat, craft
  23. पैलतीर – पलीकडचा किनारा – opposite side of the bank of river

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Sugarniche Gharte Class 6 Marathi Chapter 5 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 6 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 5 सुगरणीचे घरटे Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 6th Marathi Chapter 5 सुगरणीचे घरटे Question Answer Maharashtra Board

Std 6 Marathi Chapter 5 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे Textbook Questions and Answers

1. एक-दोन शब्दात उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
सुगरण पक्षी घरटे कशापासून बनवतो?
उत्तर:
गवताच्या बारीक, चिवट काड्या.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न आ.
सुगरण पक्षी घरटे कुठे बांधतो?
उत्तर:
निंब, बाभळीच्या झाडावर.

प्रश्न इ.
सुगरण पक्ष्याचा महत्त्वाचा गुण कोणता?
उत्तर:
कष्टाळूवृत्ती

2. खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
सुगरण पक्षी सुबक वीण कशाने घालतो?
उत्तर:
सुगरण पक्षी आपल्या चोचीने सुबक वीण घालतो.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न आ.
सुगरण पक्ष्याचे हे घरटे वादळात शाबूत का राहते?
उत्तर:
सुगरण पक्ष्याचे घरटे अतिशय मजबूत असते. ते झाडाच्या फांदीला झोक्यासारखे टांगलेले असते. त्यामुळे वादळातही ते शाबूत राहते.

प्रश्न इ.
नयना सुगरण पक्ष्याबद्दल काय म्हणाली?
उत्तर:
नयना सुगरण पक्ष्याबद्दल म्हणाली की, ‘कुठे घाई नाही, गडबड नाही, सगळे कसे नियोजनबद्ध.’

प्रश्न ई.
सुगरण पक्षी कुटुंबवत्सल कसा? ते लिहा.
उत्तर:
सुगरण पक्षी आपल्या सुगरणीसाठी व पिलांसाठी सुरेख घर बांधतो. त्यासाठी अपार मेहनत करतो. म्हणूनच तो
कुटुंबवत्सल आहे.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न उ.
सुगरण पक्ष्याला कसबी विणकर का म्हटले आहे?
उत्तर:
सुगरण पक्षी चोचीने आकारबद्ध व नक्षीदार वीण घालून घर बांधतो म्हणून त्याला कसबी विणकर म्हटले आहे.

3. वाक्प्रचार व त्यांचे अर्थ यांच्या जोड्या लावा. 

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 1

प्रश्न 1.
वाक्प्रचार व त्यांचे अर्थ यांच्या जोड्या लावा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 1
उत्तर:

‘अ’ गट ‘ब’ गट
(अ) शाबूत राहणे 2. टिकून राहणे
(आ) वाखाणणे 3. स्तुती करणे
(इ) सर येणे 1. बरोबरी करणे

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

4. खालील शब्दाचा वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचा वाक्यांत उपयोग करा.
उत्तर:
(अ) सुबक – रमाने सुबक रांगोळी काढली.
(आ) कसब – कुंभार कसबीने माठ घडवितो.
(इ) चिकाटी – विदयार्थी चिकाटीने अभ्यास करतात.
(ई) मजबूत – दोरखंड मजबूत असतो.

5. तुम्हांला या पाठातून काय शिकायला मिळाले ते लिहा.

प्रश्न 1.
तुम्हांला या पाठातून काय शिकायला मिळाले ते लिहा.
उत्तर:
1. कष्टाने व चिकाटीने आपण कोणत्याही कामात यश मिळवू शकतो.
2. नीटनेटकेपणाने आपले काम सुबक होते.

6. तुम्ही सुगरण पक्ष्याचे घरटे पाहिले आहे का? त्याचा आकार तुम्हांला कसा वाटला? त्याचे वर्णन करा.

प्रश्न 1.
तुम्ही सुगरण पक्ष्याचे घरटे पाहिले आहे का? त्याचा आकार तुम्हांला कसा वाटला? त्याचे वर्णन करा.
उत्तर:
होय. माळरानात निंबाच्या, बाभळीच्या झाडाला लटकलेली सुगरण पक्ष्याची घरटी पाहिली आहेत. मला त्याचा आकार खेळण्याच्या पत्त्यांमधील इस्पीकसारखा वाटला. नक्षीदार वीणकाम असलेले हे घरटे सुबक, मजबूत व वादळातही टिकणारे असते. ‘बाया’ नावाचा पक्षीच कसबीने हे घरटे तयार करतो. म्हणून त्याला ‘सुगरण’ म्हणतात.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

7. खाली काही शब्द दिलेले आहेत, त्यापैकी सुगरण पक्ष्याला लागू होणारे शब्द शोधून आकृती पूर्ण करा.
नीटनेटका, चिकाटी, आळशी, जबाबदार, सहनशील, कष्टाळू, स्तुतीप्रिय, निर्दयी, झोपाळू

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 2

प्रश्न 1.
खाली काही शब्द दिलेले आहेत, त्यापैकी सुगरण पक्ष्याला लागू होणारे शब्द शोधून आकृती पूर्ण करा.
नीटनेटका, चिकाटी, आळशी, जबाबदार, सहनशील, कष्टाळू, स्तुतीप्रिय, निर्दयी, झोपाळू
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 2
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 3

8. सुगरण पक्ष्याप्रमाणे तुमच्यात जर चिकाटी असेल, तर कोणकोणती कामे तुम्ही चांगली करू शकाल ते सांगा.
उपक्रम:
तुम्ही पाहिलेले पक्षी व त्यांची घरटी यांची चित्रे गोळा करून एका मोठ्या कागदावर चिकटवा. त्याखाली त्यांची नावे लिहून तक्ता तयार करा.

खालील वाक्ये वाचा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 5
जेव्हा आपण एखादया शब्दाच्या आधी ‘तो’ लावतो तेव्हा तो पुल्लिंगी शब्द, ‘ती’ लावतो तेव्हा स्त्रीलिंगी शब्द, ‘ते’ लावतो तेव्हा नपुंसकलिंगी शब्द म्हणतो.
आणखी काही उदाहरणे वाचा. वाक्ये लिहिताना त्याप्रमाणे लिहा.
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 6

आपण समजून घेऊया.

मीना हुशार मुलगी आहे. मीनाच्या भावाचे नाव मिहीर आहे. मीना मिहीरला ‘दादा’ म्हणते. मिहीर मीनाला ‘ताई’ म्हणतो. मीना आणि मिहीर एकाच शाळेत शिकतात. मीना आणि मिहीर यांच्यात कधीच भांडणे होत नाहीत. मीना मोठी असल्याने मीना मिहीरची काळजी घेते.
वरील परिच्छेदात मीना आणि मिहीर या भावंडांचे वर्णन आले आहे. मीना व मिहीर या शब्दांऐवजी दुसरे शब्द वापरून तयार केलेला पुढील परिच्छेद वाचा.
मीना हुशार मुलगी आहे. तिच्या भावाचे नाव मिहीर आहे. ती त्याला ‘दादा’ म्हणते. तो तिला ‘ताई’ म्हणतो. ते एकाच शाळेत शिकतात. त्यांच्यामध्ये कधीच भांडणे होत नाहीत. ती मोठी असल्याने त्याची काळजी घेते.
मीना आणि मिहीर या नामांऐवजी आपण येथे तिच्या, ती, त्याला, तो, तिला, ते, त्यांच्या, ती, त्याची असे शब्द वापरले आहेत.
या शब्दांना सर्वनाम म्हणतात. नामाऐवजी आपण जो शब्द वापरतो, त्या शब्दास सर्वनाम म्हणतात.

खालील वाक्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

(अ) मी कुमारला हाक मारली.
(आ) तुला नवीन दप्तर आणले.
(इ) त्याचा फोटो छान येतो.
(ई) मी त्यांना सुविचार सांगितला.
(उ) त्याने घर झाडून घेतले.
(ऊ) आपण पतंग उडवूया.

खालील परिच्छेद वाचा व त्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 7

प्रश्न 1.
सुगरण पक्ष्याप्रमाणे तुमच्यात जर चिकाटी असेल, तर कोणकोणती कामे तुम्ही चांगली करू शकाल ते सांगा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे 4

प्रश्न 2.
खालील वाक्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

प्रश्न अ.
मी कुमारला हाक मारली.
उत्तर:
मी कुमारला हाक मारली.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न आ.
तुला नवीन दप्तर आणले.
उत्तर:
तुला नवीन दप्तर आणले.

प्रश्न इ.
त्याचा फोटो छान येतो.
उत्तर:
त्याचा फोटो छान येतो.

प्रश्न ई.
मी त्यांना सुविचार सांगितला.
उत्तर:
मी त्यांना सुविचार सांगितला.

प्रश्न उ.
त्याने घर झाडून घेतले.
उत्तर:
त्याने घर झाडून घेतले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न ऊ.
आपण पतंग उडवूया.
उत्तर:
आपण पतंग उडवूया.

Marathi Sulabhbharti Class 6 Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे Important Additional Questions and Answers

रिकाम्या जागी जुळणाऱ्या योग्य पर्यायाची निवड करून वाक्य पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
……………….. असलेल्या निंबाच्या झाडावर सुगरण पक्षी घरटे बांधत होता.
(अ) शाळेच्या परिसरात
(ब) घराच्या अंगणात
उत्तर:
(अ) शाळेच्या परिसरात

प्रश्न 2.
मुले घरटे पाहत असताना ……………….. तिथे आले.
(अ) पक्षी
(ब) गुरुजी
उत्तर:
(ब) गुरुजी

प्रश्न 3.
……………….. पाहूनच या पक्ष्याला ‘सुगरण’ असे म्हणतात.
(अ) स्वयंपाकाचे कसब
(ब) नक्षीदार वीण
उत्तर:
(ब) नक्षीदार वीण

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न 4.
……………….. हे घरटे शाबूत राहते.
(अ) वादळातही
(ब) उन्हाळ्यातही
उत्तर:
(अ) वादळातही

प्रश्न 5.
किती ……………….. आहे हा पक्षी!
(अ) अपार आळशी
(ब) कसबी विणकर
उत्तर:
(ब) कसबी विणकर

एक-दोन शब्दांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
नयनाला सुगरण पक्ष्याच्या कामातील काय काय आवडायचे?
उत्तरः
सफाईदारपणा, नीटनेटकेपणा

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न 2.
घरट्याचे निरीक्षण कोण करते?
उत्तर:
सुगरणमादी

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मुलांनी गुरुजींना काय दाखविले?
उत्तर:
मुलांनी गुरुजींना सुगरणीचे घरटे दाखविले.

प्रश्न 2.
घरटे पाहण्यासाठी कोण कोण थांबायचे?
उत्तर:
अतुल, नयना, जॉन व सिमरन घरटे पाहण्यासाठी थांबायचे.

खालील प्रश्नांची दोन-तीन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
सुगरण पक्ष्याबद्दल सिमरनला काय वाटायचे?
उत्तर:
सिमरनला सुगरण पक्ष्याबद्दल वाटायचे की, हा पक्षी सुगरणीसाठी व पिलांसाठी सुरेख घर बांधतो. त्यासाठी तो अपार मेहनत घेतो. हा खूप जबाबदार व कुटुंबवत्सल पक्षी आहे.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न 2.
नयनाला सुगरण पक्ष्याचे कौतुक का वाटते?
उत्तर:
सुगरण पक्षी आकारबद्ध घरटे बांधतो, तेही चोचीने. तो कसबी विणकर आहे. आपल्यालाही असे घरटे तयार करता येईल का? असा प्रश्न नयनाला पडतो आणि म्हणूनच तिला सुगरण पक्ष्याचे कौतुक वाटते.

प्रश्न 3.
गुरुजींनी सुगरण पक्ष्याविषयी कोणती माहिती दिली?
उत्तर:
सुगरण पक्षी नीटनेटके आणि मजबूत घरटे बांधतो. गवताच्या बारीक पण चिवट काड्यांनी तो सुबक, नक्षीदार घरटे बांधतो. नक्षीदार वीण पाहूनच या पक्ष्याला ‘सुगरण’ असे म्हणतात. सुगरण मादी त्या घरट्याचे निरीक्षण करते व मजबूत घरटे पसंत करते. निंब, बाभळीच्या झाडाच्या फांदीला हे घरटे झोक्यासारखे टांगलेले असते. वादळातही हे घरटे शाबूत असते. या घरट्याची सर कोणत्याही इतर पक्ष्याच्या घरट्याला येणार नाही.

व्याकरण व भाषाभ्यास :

सर्वनाम : नामाऐवजी येणाऱ्या शब्दास म्हणतात.
जसे की – तो, ती, ते, त्याला इ.

खालील वाक्यातील सर्वनामे अधोरेखित करा.

प्रश्न 1.
तिने नवीन घर घेतले.
उत्तर:
तिने नवीन घर घेतले.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

प्रश्न 2.
ते पावसात भिजले.
उत्तर:
ते पावसात भिजले.

प्रश्न 3.
लिंग ओळखा.
ससा, झाड, तलवार, कॅमेरा, पेला, पिशवी, पुस्तक, उशी, औषध.
उत्तर:

  • पुल्लिंग – ससा, कॅमेरा, पेला
  • स्त्रीलिंग – तलवार, पिशवी, उशी
  • नपुंसकलिंग – झाड, पुस्तक, औषध

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचा वाक्यांत उपयोग करा.
उत्तर:

  1. निरीक्षण – सलीम अली पक्ष्यांचे निरीक्षण करीत.
  2. नीटनेटके – आईचे काम नीटनेटके आहे.
  3. घरटे – कोकीळ पक्षी घरटे बांधत नाही.
  4. नियोजनबद्ध – कोणतेही काम नियोजनबद्ध हवे.
  5. मोहून टाकणे – श्रीकृष्णाच्या चित्राने माझे मन मोहून टाकले.

सुगरणीचे घरटे Summary in Marathi

पाठपरिचयः

प्रस्तुत पाठात सुगरण पक्ष्याच्या घरट्याचे वर्णन केले आहे. सुगरणपक्षी अत्यंत मेहनतीने, चिकाटीने घर बांधतो. सुगरणमादी घराची मजबूती पारखते व मगच घर पसंत करते. सुगरणपक्षी कुटुंबवत्सल व कष्टाळू आहे. त्याचे घर बांधण्याचे कसब पाहून मन थक्क होते.

Maharashtra Board Class 6 Marathi Solutions Chapter 5 सुगरणीचे घरटे

शब्दर्थ:

  1. निरीक्षण – अवलोकन (observation)
  2. हालचाल – हालणे (movement)
  3. नियोजनबद्ध – आखीवरेखीव (planned)
  4. सफाईदार – व्यवस्थित (cleanliness)
  5. कष्टाळू – कष्ट करण्याची प्रवृत्ती (hard work)
  6. चिकाटी – अथक परिश्रम (perseverance)
  7. सुबक – सुंदर (beautiful)
  8. अपार – खूप (very much)
  9. मजबूत – पक्के (tight)
  10. शाबूत राहणे – टिकून राहणे (sustain)
  11. कसब – कौशल्य (skill)
  12. विणकाम – धागे एकमेकांत गुंफणे (weaving)

वाक्प्रचार व अर्थ:

  1. सर येणे – बरोबरी करणे.
  2. वाखाणणी करणे – स्तुती करणे.

Marathi Sulabhbharati Class 6 Solutions