Aajari Padnyacha Prayog Class 7 Marathi Chapter 7.1 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 7.1 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Textbook Questions and Answers

1. केव्हा ते लिहा.

प्रश्न अ.
पाठातील मुलाला घरच्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे, असे वाटू लागले.
उत्तर:
आई, दादा, बाबा, ताई आजारी पडले की त्यांना औषध म्हणून संत्री, मोसंबी, सफरचंद, खडीसाखर, बेदाणा, पेढे, गोड औषध मिळायचे. अशक्तपणा आला की शिराही रोज मिळायचा हे सर्व पदार्थ आजारी म्हणून सगळेजण खात असत, पण मुलाला त्या पदार्थांना हात लावायची परवानगी नसायची तेव्हा मुलाला घरच्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे असे वाटू लागले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न आ.
मुलाने डॉक्टरांकडून औषध आणायचेच, असे ठरवले.
उत्तर:
घरातील मंडळी आजारी असून चांगले पदार्थ खात असत पण मुलाच्या वाटणीला काहीच आजारपण येत नसे. त्यांचा स्वार्थीपणा पाहिला तेव्हा मुलाच्या मनात विचार आला की, आपणही आजारी पडून डॉक्टरांकडून औषध आणायचेच.

प्रश्न इ.
मुलाला धन्य धन्य झाल्यासारखे वाटले.
उत्तर:
जेव्हा मुलाला डॉक्टरांनी तपासले; त्याला इकडे, तिकडे, पालथे वळायला सांगितले; गळ्यातली नळी छातीवर लावली; जीभ बघितली; तेव्हा मुलाला धन्य धन्य झाल्यासारखे वाटले.

प्रश्न ई.
डॉक्टरांचे बोलणे ऐकून मुलाची निराशा झाली.
उत्तर:
“तुला काही झालं नाही. समजलं ना? ठणठणीत आहे तब्येत तुझी, तेव्हा औषध काही नाही. पळ जा घरी.” असे डॉक्टर म्हणाल्यावर मुलाची निराशा झाली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

2. आकृत्या पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
आकृत्या पूर्ण करा.
(अ)
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 1
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 3

(आ)
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 2
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 4

3. खालील तक्ता पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
खालील तक्ता पूर्ण करा.
उत्तर:

आपण आजारी असताना काय करू शकतो? आपण आजारी नसताना काय करू शकत नाही?
1.  आपण आजारी असताना घरातल्या कामात मदत करू शकत नाही. 1. घरातल्या कामात मदत करू शकतो.
2. शाळेत जाऊ शकत नाही, अभ्यास करू शकत नाही. 2. शाळेत जाऊ शकतो, अभ्यास करू शकतो.
3. बाहेरचे पदार्थ खाऊ शकत नाही. 3. बाहेरचे पदार्थ (योग्य काळजी घेऊन) खाऊ शकतो.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

4. तुमच्या घरातील एखादी व्यक्ती आजारी पडल्यास तिला मदत म्हणून तुम्ही काय कराल, ते लिहा.

प्रश्न 1.
तुमच्या घरातील एखादी व्यक्ती आजारी पडल्यास तिला मदत म्हणून तुम्ही काय कराल, ते लिहा.
उत्तर:
आमच्या घरातील एखादी व्यक्ती आजारी पडली तर आम्ही खालील प्रमाणे मदत करू:

  1. आजारी व्यक्तीला दवाखान्यात नेऊ.
  2. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार तिची योग्य अशी काळजी घेऊ.
  3. तिला वेळेत औषधे देऊ.
  4. तिला आजारपणात खाण्यास योग्य असे पौष्टिक’ अन्न देऊ.
  5. तिला अधिकाधिक सोबत करण्याचा प्रयत्न करू.
  6. तिचे मनोबल वाढवू.

चर्चा करा. सांगा.

पाठामध्ये दुखणेकरी हा शब्द आलेला आहे. दुखणेकरी म्हणजे सतत आजारी पडणारी व्यक्ती. खाली काही वाक्प्रचार व म्हणी दिलेले आहेत. शिक्षक व पालक यांच्याशी चर्चा करून त्यांचा अर्थ समजून घ्या. त्यांचा वाक्यांत उपयोग करा.

  1. इतिश्री
  2. छत्तीसचा आकडा
  3. जमदग्नीचा अवतार
  4. चोरावर मोर
  5. लंकेची पार्वती
  6. कळीचा नारद
  7. घागरगडचा सुभेदार
  8. उंटावरचा शहाणा
  9. गळ्यातला ताईत

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खेळूया शब्दांशी.

(अ) खालील शब्दांना मराठी भाषेतील पर्यायी शब्द लिहा.
(अ) डॉक्टर, (आ) ऑपरेशन, (इ) मेडिसीन, (ई) पेशंट

प्रश्न (अ).
खालील शब्दांना मराठी भाषेतील पर्यायी शब्द लिहा.
(अ) डॉक्टर
(आ) ऑपरेशन
(इ) मेडिसीन
(ई) पेशंट
उत्तर:
(अ) वैदय
(आ) शस्त्रक्रिया
(इ) औषधे
(ई) रुग्ण

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

(आ) ‘गुळगुळीत बिछाना’ त्याप्रमाणे खाली दिलेल्या चौकोनातील शब्दांच्या जोड्या जुळवा.

प्रश्न 1.
‘गुळगुळीत बिछाना’ त्याप्रमाणे खाली दिलेल्या चौकोनातील शब्दांच्या जोड्या जुळवा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 6
उत्तर:

  • टवटवीत – फूल
  • बटबटीत – डोळे
  • चमचमीत – भाजी
  • ठणठणीत – आरोग्य
  • मिळमिळीत – जेवण
  • गुळगुळीत – दगड

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

(इ) खाली दिलेल्या चौकोनातील चित्रासंबंधी काही शब्द दिलेले आहेत, त्या शब्दांचा उपयोग करून वाक्ये तयार करा.

प्रश्न 1.
खाली दिलेल्या चौकोनातील चित्रासंबंधी काही शब्द दिलेले आहेत, त्या शब्दांचा उपयोग करून वाक्ये तयार करा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 7
उत्तर:

  1. औषधांपासून – औषधांपासून रुग्णाला आराम मिळतो.
  2. औषधांचा – आजारी माणसाने औषधांचा डोस वेळेत घ्यावा.
  3. औषधांतून – औषधांतून पाणी मिसळून पिऊ नये.
  4. औषधांनी – डॉक्टरांनी दिलेल्या औषधांनी मला आराम मिळाला.
  5. औषधांच्या – औषधांच्या बाटलीवरील / पॅकेटवरील अंतिम तारीख नेहमी बघून घ्यावी.
  6. औषधांवर – औषधांवरील किंमत बघूनच औषधांच्या दुकानात पैसे द्यावेत.
  7. औषध – औषधे रुग्णांसाठी वरदान आहे.
  8. औषधांना – औषधांना नेहमी योग्य तापमानात ठेवावे व योग्य प्रकारे बंद करून ठेवावे.

(ई) कंसात दिलेल्या वाक्प्रचारांच्या उपयोग करुन खालील वाक्ये पूर्ण करा.
(सुचेनासे होणे, सक्त मनाई असणे, फुशारकी मारणे, ठणठणीत असणे)
(अ) सुलेमान चाचा रोज सकाळी फिरायला जातात, त्यामुळे त्यांची तब्येत ……………………. .
(आ) ध्वनीक्षेपकाच्या आवाजामुळे घरात आजोबांना काही ………………………. .
(इ) जॉन आज शाळेत नवीन कंपास घेऊन आला होता. वर्गातील सर्व मुलांना दाखवत तो खूप …………………. होता.
(ई) तो रस्ता खासगी असल्यामुळे आपले वाहन तेथे नेण्याला ……………………. .

उपक्रम : मराठी भाषेत विनोदी लेखन करणाऱ्या लेखकांची व त्यांच्या साहित्याची शिक्षक, पालक यांच्या मदतीने यादी करा. विनोदी गोष्टी वाचा व वर्गात सांगा.

सारे हसूया.

  • संजू : मोहन, हे बोटावर आकडे का लिहिलेस?
  • मोहन : अरे माझी आजी म्हणते, “नुसत्या बोटावर आकडेमोड करता आली पाहिजे.”
  • अजय : थंडी वाजते तेव्हा तू काय करतोस ?
  • विजय : मी मेणबत्तीजवळ बसतो.
  • अजय : आणि खूप थंडी वाजली तर?
  • विजय : मेणबत्ती पेटवतो.

प्रश्न 1.
कंसात दिलेल्या वाक्प्रचारांच्या उपयोग करुन खालील वाक्ये पूर्ण करा.
(सुचेनासे होणे, सक्त मनाई असणे, फुशारकी मारणे, ठणठणीत असणे)
उत्तरः
(अ) सुलेमान चाचा रोज सकाळी फिरायला जातात, त्यामुळे त्यांची तब्येत ठणठणीत असते.
(आ) ध्वनीक्षेपकाच्या आवाजामुळे घरात आजोबांना काही सूचेनासे झाले.
(इ) जॉन आज शाळेत नवीन कंपास घेऊन आला होता. वर्गातील सर्व मुलांना दाखवत तो खूप फुशारकी मारत होता.
(ई) तो रस्ता खासगी असल्यामुळे आपले वाहन तेथे नेण्याला सक्त मनाई आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

संदेश तयार करूया.

1. दवाखाना वा दवाखान्याच्या परिसरात अनेक पाट्या असतात. त्या वाचा. त्यावरील मजकूर खालील रिकाम्या पाटीवर लिहा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 8

प्रश्न 1.
दवाखाना वा दवाखान्याच्या परिसरात अनेक पाट्या असतात. त्या वाचा. त्यावरील मजकूर खालील रिकाम्या पाटीवर लिहा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 9

आपण समजून घेऊया

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 10

वरील अधोरेखित शब्द स्वतंत्र नाहीत. वर, बाहेर, पेक्षा हे शब्द अनुक्रमे टेबल, घरटे, विनया या शब्दांना जोडून आले आहेत, म्हणून ती शब्दयोगी अव्यये आहेत. आता, पूर्वी, नंतर, पर्यंत, आत, मागे, शिवाय हीदेखील शब्दयोगी अव्यये आहेत.

जेव्हा शब्दयोगी अव्यये नाम किंवा सर्वनाम यांना जोडून येतात, तेव्हा नामाच्या किंवा सर्वनामाच्या मूळ रूपात बदल होतो. अशा शब्दांना सामान्यरूप म्हणतात. उदा., शाळा-शाळेत, फाटक-फाटकात, रस्तारस्त्याला, मुले-मुलांना.
लक्षात ठेवा : शब्दयोगी अव्यय व क्रियाविशेषण अव्यय यांत फरक आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खालील वाक्यांतील शब्दयोगी अव्यये अधोरेखित करा.

प्रश्न 1.
खालील वाक्यांतील शब्दयोगी अव्यये अधोरेखित करा.
उत्तरः

  1. आमच्या शाळेसमोर वडाचे झाड आहे.
  2. मुलांनी फुगेवाल्याभोवती गर्दी केली.
  3. आमचा कुत्रा मला नेहमी मित्राप्रमाणे भासतो.
  4. देशाला देण्यासाठी तुमच्याकडे दहा मिनिटे वेळ आहे का?

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग Important Additional Questions and Answers

खालील वाक्यात रिकाम्या जागी योग्य शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. एखादेही साधे …………….. माझ्या वाटणीला येऊ नये काय?
  2. ती मंडळी स्वत:च इतक्या वेळा …………………… पडत होती, की माझ्या वाटणीला कोणतेही ……………….. येत नव्हते.
  3. हळूच मी खुर्चीवर बसलो आणि लोकांकडे ………………… बघू लागलो.
  4. काही लोक ………………………. होते.
  5. त्या …………………. खाटेवर’ झोपताना अशी काही मजा वाटली म्हणता?
  6. डॉक्टरांनी जेव्हा पोटावर एकदम ……………. मारली, तेव्हा तर मला खूप …………………… आले.
  7. मग क्षणात मनात एक ………………. विचार चमकून गेला.
  8. त्यांच्या चेहऱ्याकडे ……………… बघू लागलो.
  9. डॉक्टरांचे हे बोलणे ऐकून माझी फार …………….. .

उत्तर:

  1. इंजेक्शन
  2. आजारी, आजारपण
  3. टकामका
  4. कण्हत
  5. गुळगुळीत
  6. टिचकी, हसायलाच
  7. धाडसी
  8. उत्सुकतेने
  9. निराशा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खालील वाक्ये कोण कोणास म्हणाले ते लिहा.

प्रश्न 1.
“डॉक्टर मला बरं वाटत नाही हो, मलाही औषध हवं आहे.”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला.

प्रश्न 2.
“तुम्हांला ऑपरेशन करता येतं का हो डॉक्टर?”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला.

प्रश्न 3.
“अहाहा! ……………, आपल्यालाही स्वतंत्र बाटली मिळायची तर एकूण!”
उत्तर:
मुलगा स्वतःशीच म्हणाला,

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 4.
“डॉक्टर इंजेक्शन क्या बरं का”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला.

प्रश्न 5.
“समजलं ना? ठणठणीत आहे तब्येत तुझी.”
उत्तर:
डॉक्टर मुलाला म्हणाले.

प्रश्न 6.
“असं काय हो? क्या ना मला एखादं औषध”
उत्तर:
मुलगा डॉक्टरांना म्हणाला,

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मुलाला कशाची लाज वाटली?
उत्तरः
आपण एकदाही कधी दुखणेकरी नव्हतो, ही गोष्ट लक्षात आल्यावर मुलाला त्याची लाज वाटली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
घरातील सर्वजण आजारी पडल्यावर कोणती छान औषधे असायची?
उत्तर:
घरातील सर्वजण आजारी पडल्यावर, संत्री, मोसंबी. सफरचंद,खडीसाखर, बेदाणा, पेढे ही गोड औषधे असायची.

प्रश्न 3.
चार दिवस आजारी पडून अशक्तपणा आला म्हणजे कोणता पदार्थ व्हायचा?
उत्तर:
चार दिवस आजारी पडून अशक्तपणा आला म्हणजे शिरा रोज व्हायचा.

प्रश्न 4.
मुलाने मनाशी काय ठरवून टाकले?
उत्तर:
मुलाने मनाशी ठरवले की, आपण आजारी पडून डॉक्टरांकडून औषध आणायचेच.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 5.
मुलाने डॉक्टरांना काय सांगितले?
उत्तर:
मुलाने डॉक्टरांना सांगितले, “डॉक्टर इंजेक्शन या बरं का, ताईला आणि दादाला खूप झालीत आतापर्यंत आता मला पाहिजे. निदान एक तरी.”

खालील प्रश्नांची तीन ते चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
आपण एकदाही कधी आजारी पडलो नाही, ही गोष्ट मुलाच्या ध्यानात आल्यावर त्याच्या मनात कोणते विचार आले?
उत्तर:
आपण एकदाही कधी आजारी पडलो नाही ही गोष्ट मुलाच्या ध्यानात आल्यावर त्याला त्याची लाज वाटली, त्याच्या मनात आले की आपण एखाददुसऱ्या वेळी तरी आजारी पडायला पाहिजे होते. टायफॉइड, क्षय, न्युमोनिया असली मोठमोठी गोड दुखणी नाही, तर थंडीताप, खोकला, पडसे, पोटदुखी, डोकेदुखी यातले काहीही आपल्या वाटणीला आले नाही. तसेच स्वत:ची औषधाची बाटली, एखादे इंजेक्शनही आपल्या वाटणीला आले नाही.

प्रश्न 2.
आपण घरातील सर्वांबरोबर औषधे घ्यावीत व त्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे, असे मुलाच्या मनात का आले?
उत्तर:
आई, बाबा, दादा, ताई नेहमी आजारी पडायचे त्या सगळ्यांची औषधे मोठी छान असायची. संत्री, मोसंबी, सफरचंद, खडीसाखर, बेदाणा, पेढे, गोड औषधे यांचा सारखा मारा चाललेला असायचा, चार दिवस आजारी पडून अशक्तपणा आला म्हणजे शिराही रोज व्हायचा. हे सगळे पदार्थ ही मंडळी औषध म्हणून खात, पण मुलाला या सर्व पदार्थांना हात लावण्याचीही परवानगी नसायची म्हणून ही औषधे आपणही घ्यावीत व त्यांच्या दुःखात सहभागी व्हावे, असे मुलाच्या मनात आले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 3.
मुलगा नेहमीप्रमाणे दवाखान्यात गेल्यावर तेथील लोकांचा त्याला हेवा’ का वाटला?
उत्तर:
मुलगा नेहमीप्रमाणे रोजच्या तीन-चार बाटल्या घेऊन दवाखान्यात गेला तेव्हा, दवाखान्यात खूप गर्दी होती. खूप गर्दी असल्यामुळे त्याला बरे वाटले कारण दवाखान्यात त्यामुळे जास्त वेळ बसायला मिळे. तो खुर्चीवर बसून लोकांकडे टकामका बघू लागला. काही लोक कण्हत होते. कुणी इंजेक्शन घेऊन बसले होते. आपल्या दंडावरील डागाकडे मोठ्या फुशारकीने पाहत होते या सगळ्या गोष्टी त्याच्या वाटेला कधीच आल्या नव्हत्या. म्हणून त्या सर्वांकडे बघून मुलाला त्यांचा हेवा वाटला.

पुढील उतारा वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग 11

प्रश्न 2.
रिकाम्या जागा भरा.

  1. डॉक्टर ………….. या बरं का.
  2. अगदी ……………… आवाजात मी डॉक्टरांना विचारले.
  3. तुम्हांला ………………….. करता येतं का हो डॉक्टर?
  4. बराय. आता असं कर, तू …………… खाली.

उत्तर:

  1. इंजेक्शन
  2. खासगी
  3. ऑपरेशन
  4. उतर

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

कृती 2 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
चौकट पूर्ण करा.

  1. पोटावर टिचकी मारल्यावर [ ]
  2. डॉक्टरांना विचारण्यासाठी केलेला आवाज [ ]

उत्तर:

  1. हसू आले
  2. खासगी (येथे अर्थ हळू)

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कोणाला इंजेक्शन खूप झाली आहेत असं मुलाला वाटतं?
उत्तर:
ताईला आणि दादाला खूप इंजेक्शन झाली आहेत असं मुलाला वाटतं.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
डॉक्टरांनी ऑपरेशन केलं असतं तर मुलाने काय केलं असतं?
उत्तर:
डॉक्टरांनी ऑपरेशन केलं असतं तर मुलाने पळतपळत घरी जाऊन सगळ्यांना ऑपरेशन दाखवलं असतं.

कृती 3 : व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. खोली
  2. नळी
  3. टिचकी
  4. डॉक्टर

उत्तर:

  1. खोल्या
  2. नळया
  3. टिचक्या
  4. डॉक्टर

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

खालील वाक्यांतील विरामचिन्हे ओळखा.

प्रश्न 1.
डॉक्टर म्हणाले, “हो का?”
उत्तर:
, – स्वल्पविराम, ” ” – दुहेरी अवतरण चिन्ह, ? – प्रश्नचिन्ह

कृती 4 : स्वमत

प्रश्न 1.
आजारी पडण्याचे फायदे व तोटे तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तर:
आजारी पडल्यामुळे शाळेला सुट्टी मिळते. आजूबाजूची मंडळी आपल्याला भेटायला येतात. येताना फळ किंवा नारळपाणी आणतात. सगळे लाडाने जवळ घेऊन चौकशी करतात व काळजी घेतात. सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे कुणीच काही काम सांगत नाही. पण फायदयांप्रमाणेच काही तोटेही होतात. ते म्हणजे आजारी असल्यामुळे जेवणाखाण्याची पथ्य पाळावी लागतात. खेळायला जाता येत नाही आणि सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे डॉक्टरचे इंजेक्शन आणि गोळ्या खाव्या लागतात. मग त्या भितीने आजारीच पडू नये असे वाटू लागते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

  1. दुखणेकरी
  2. लाज
  3. औषध
  4. निराळी
  5. ऐट
  6. जीभ

उत्तर:

  1. आजारी
  2. शरम
  3. दवा
  4. वेगळी
  5. रुबाब
  6. जिव्हा

प्रश्न 2.
खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. अशक्त
  2. स्वार्थी
  3. नाखुश
  4. उत्सुकता

उत्तर:

  1. सशक्त
  2. निस्वार्थी
  3. खुश
  4. निरुत्सकता

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. औषध
  2. नळी
  3. पेढा
  4. बाटली

उत्तर:

  1. औषधे
  2. नळ्या
  3. पेढे
  4. बाटल्या

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचे लिंग बदला.

  1. आई
  2. ताई
  3. डॉक्टर

उत्तर:

  1. बाबा
  2. दादा
  3. डॉक्टरीणबाई

खालील वाक्ये शुद्ध स्वरूपात लिहा.

प्रश्न 1.
अगदी खासगि आवाजात मि डॉक्टरांना वीचारले.
उत्तरः
अगदी खासगी’ आवाजात मी डॉक्टरांना विचारले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
त्या गुळगूळीत खाटेवर झोपताना अशी काही मझा वाटली म्हणता!
उत्तरः
त्या गुळगुळीत खाटेवर झोपताना अशी काही मजा वाटली म्हणता!

लेखन विभाग

प्रश्न 1.
मराठी भाषेत विनोदी लेखन करणाऱ्या लेखकांची व त्यांच्या साहित्याची शिक्षक, पालक यांच्या मदतीने यादी करा. विनोदी गोष्टी वाचा व वर्गात सांगा.
उत्तरः

विनोदी लेखन करणारे लेखक लेखकांचे साहित्य
द. मा. मिरासदार
अरूण वि. देशपांडे
अनिल अभ्यंकर
शं. ना. नवरे
सुजित जोशीअरुण सावळेकर
विवेक गरुड
पु. ल. देशपांडे
जावईबापूंच्या गोष्टी
गजाभाऊ
आनंदाचं झाड
चोरावर मोर
म्या बी शंकर हाय.
सुरंगा म्हणतात मला
एक अधिक उणे
बटाट्याची चाळ

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

प्रश्न 2.
पाठामध्ये दुखणेकरी हा शब्द आलेला आहे. दुखणेकरी म्हणजे सतत आजारी पडणारी व्यक्ती. खाली काही वाक्प्रचार व म्हणी दिलेले आहेत. शिक्षण व पालक यांच्याशी चर्चा करुन त्यांच्या अर्थ समजून घ्या, त्यांचा वाक्यात उपयोग करा.
उत्तरः
1. इतिश्री – सांगता, शेवट.
महाभारताची कौरव पांडवांच्या युद्धानंतर इतिश्री झाली.

2. छत्तीसचा आकडा – शत्रुत्व, वैर असणे.
त्या दोन्ही गावांमध्ये गावच्या हद्दीवरून छत्तीसचा आकडा होता.

3. जमदग्नीचा अवतार – अतिशय रागीट स्वभाव.
भगवान शंकराने तांडव नृत्य करताना जमदग्नीचा अवतार घेतला होता.

4. चोरावर मोर – स्वार्थीपणा करणे.
दोन भावांच्या भांडणात तिसरा भाऊ चोरावर मोर होऊन सर्व संपत्तीचा हक्कदार झाला.

5. लंकेची पार्वती – खूप गरिबी येणे.
साक्षीच्या अंगावर कर्जाचा डोंगर उभा राहिल्यामुळे ती लंकेची पार्वती झाली.

6. कळीचा नारद – इकडच्या गोष्टी तिकडे सांगून भांडणे करणे.
आई व आजीच्या भांडणात तेजश्री कळीचा नारद बनून आपले काम साध्य करत असायची.

7. घागरगडचा सुभेदार – स्वत:ला शहाणा समजणे.
गावाच्या पंचायती समोर प्रभाकर घागरगडचा सुभेदार बनून वावरत असे.

8. उंटावरचा शहाणा – स्वत:बद्दल फाजील अभिमान असणे.
राम आपल्या वर्गात आपला रुबाब दाखवून शिक्षकांसमोर उंटावरच शहाणा बनून राहायचा.

9. गळ्यातला ताईत – खूप लाडके असणे.
नातवंडे आजी आजोबांच्या गळ्यातला ताईत असतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

आजारी पडण्याचा प्रयोग Summary in Marathi

पाठ परिचय :

घरातील नेहमी कुणीतरी काही ना काही कारणांमुळे आजारी पडायचे; आपणही असे आजारी पडून आजारी माणसांचे पदार्थ खावे असे मुलाला वाटायचे म्हणून मुलगा डॉक्टरांकडे जातो. दवाखान्यातील आजारी माणसांचा मुलाला खूप हेवा वाटे. ‘तुला औषधाची गरज नाही’ हे डॉक्टरांचे बोलणे ऐकून शेवटी मुलाची निराशा होते. त्याचे आजारपणाबाबतचे असे विचार व दवाखान्यातील वागणे याचे मार्मिक व विनोदी वर्णन ‘आजारी पडण्याचा प्रयोग’ या आपल्या पाठात लेखक द. मा. मिरासदार यांनी केले आहे.

Someone or the other used to fall sick due to different reasons in the house described in this comic write up. The boy also wishes to fall sick and enjoy the food meant for sick people, so he goes to the doctor. He used to always envy sick people in the dispensary. Doctor tells him ‘You don’t need medicines’ and the boy is very disappointed. His thoughts about illness and his behaviour at dispensary have been narrated in the write up by writer D. M. Mirasdar in very comic and subtle language.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

शब्दार्थ :

  1. दुखणेकरी – आजारी – sick
  2. लाज – शरम – shame
  3. पडसे – सर्दी – a common cold
  4. मालकीची – स्वत:च्या हक्काची – an owner
  5. अशक्त – दुर्बल, कमजोर – weak
  6. सक्त – कडक – strict
  7. चिडणे – रागावणे – to get angry
  8. टकमका – लोभयुक्त दृष्टीने – looking at
  9. फुशारकी – ऐट, बढाई – bragging
  10. ऐट – दिमाख – pomp
  11. धन्य – कृतकृत्य झालेला – satisfied
  12. धाडसी – साहसी – adventurous
  13. विचार – कल्पना – idea
  14. सूचना – काय करावे वा काय करू नये यासंबंधीची माहिती – suggestion
  15. नाखूश – अप्रसन्न – displeased
  16. उत्सुकता – कुतूहल – curiosity
  17. निराश – खिन्न – disappointed
  18. रडकुंडी – रडू कोसळण्याची अवस्था – astage of bursting into tears
  19. टायफॉइड – हिवताप
  20. क्षय – टीबी
  21. न्यूमोनिया – अतिसर्दी
  22. खाट – पलंग – (cot)
  23. कण्हणे – विव्हळणे – (moaning)
  24. निराशा – आशाभंग – (despair)
  25. हेवा – मत्सर, द्वेष – (envy)
  26. स्वार्थी – आपमतलबी, अप्पलपोटी – (selfish)
  27. पौष्टिक – पोषणपूर्ण आहार – (Nutritive)
  28. खाजगी – गुप्त, व्यक्तिगत – (private)
  29. मजकूर – लिखित भाग – (text)
  30. प्राधान्य – श्रेष्ठत्व, वरिष्ठत्वाप्रमाणे महत्त्व – (precedence, priority)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 7.1 आजारी पडण्याचा प्रयोग

वाक्प्रचार :

  1. निश्चय करणे – मनाशी पक्के ठरविणे
  2. ध्यानात येणे – लक्षात येणे
  3. लाज वाटणे – शरम वाटणे
  4. सक्त मनाई असणे – बंदी असणे
  5. ठरवून टाकणे – निश्चित करणे
  6. धन्य धन्य वाटणे – कृतकृत्य होणे, समाधान वाटणे
  7. विचार चमकणे – कल्पना सुचणे
  8. निराशा येणे – आशाभंग होणे
  9. हेवा वाटणे – मत्सर, असूया वाटणे
  10. रडकुंडीला येणे – डोळ्यांत अश्रू येणे
  11. फुशारकी मारणे – बढाई मारणे

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Gopalche Shaurya Class 7 Marathi Chapter 4 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 4 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
कर्णागड कुठे वसलेला आहे?
उत्तर:
नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यातील ‘मोहदी’ या गावापासून आठ-दहा किलोमीटर अंतरावर कर्णागड वसलेला आहे.

प्रश्न आ.
‘गाडी थांबवा’ असे गोपाळ का ओरडला?
उत्तरः
‘गाडी थांबवा’, असे गोपाळ ओरडला कारण घाटाच्या खालच्या बाजूला आग (वणवा) लागली होती व ती आग आपण विझवलीच पाहिजे असा विचार गोपाळच्या मनात आला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न इ.
गोपाळने आग विझवण्यासाठी काय केले?
उत्तर:
गोपाळने गाडीतून उडी मारून धावतच जाऊन वाटेलगतच्या शेतातील नदीवरून सुरू असलेला पाण्याने भरलेला रबरी पाइप सर्व शक्तिनिशी ओढायला सुरुवात केली व तो आगीच्या दिशेने ओढत आणला.

प्रश्न ई.
आग वेळेवर विझली नसती तर कोणते नुकसान झाले असते?
उत्तर:
आग वेळेवर विझली नसती तर पशु, पक्षी व झाडाझुडपांबरोबरच काही गुराखी मुलेही त्या आगीत भाजली असती.

2. कोण, कोणास म्हणाले ते सांगा.

प्रश्न अ.
“अरे वेन्या, ही जंगलाची आग कशी काय विझवू शकू?”
उत्तरः
शिक्षक गोपाळला म्हणाले.

प्रश्न आ.
“माणसं असो का जनावरं त्यांना वाचवलंच पाहिजे ना!”
उत्तर:
गोपाळ गुराख्याकडे पाहून सर्वांना म्हणाला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न इ.
“पण साहेब, हे कसं शक्य आहे? मला तर वेडेपणाच वाटतो.”
उत्तर:
शिक्षक दुसऱ्या गाडीतील गृहस्थाला म्हणाले.

3. गोपाळचा कोणता गुण तुम्हाला आवडला? का वे लिहा?

प्रश्न 1.
गोपाळचा कोणता गुण तुम्हाला आवडला? का वे लिहा?
उत्तर:
गोपाळचे शौर्य व प्रसंगावधानता हे गुण आम्हाला आवडले, कारण गोपाळने धाडस दाखवून गाडीतून उडी मारली नसती तर तो वणवा सगळीकडे पसरला असता. त्यात अनेक झाडे जळून खाक झाली असती. झाडांबरोबर पशु-पक्षी व गुराख्यांचेही प्राण वाचले नसते.

चर्चा करा. सांगा.

  • नैसर्गिक आपत्ती व मानवनिर्मित आपत्ती म्हणजे काय?
  • नैसर्गिक व मानवनिर्मित आपत्ती कोणत्या, त्यांची यादी करा.
  • जंगलामध्ये वणवा लागू नये यासाठी कोणते उपाय करणे आवश्यक आहे, याबाबत मित्रांशी चर्चा करा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खेळूया शब्दांशी.

(अ) खालील अधोरेखित शब्दांमधील नामे, सर्वनामे, विशेषणे, क्रियापदे रिकाम्या चौकटीत भरा.

प्रश्न 1.
1. कर्णागड नावाचा एक पौराणिक गड आहे.
2. ड्रायव्हरने लगेच गाडीचा वेग वाढवला.
3. तो लांब पाइप गोपाळने ओडत आणला.
4. सर्वांचेच चेहरे उजळले होते.
5. उन्हाळ्यात गडावर वाळलेला पाला-पाचोळा दिसतो.
6. मंदाकिनी नदी बारामाही झुळझुळत असते.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य 1
उत्तर:

नाम सर्वनाम विशेषण क्रियापद
(अ) कर्णागड आहे
(आ) ड्रायव्हर, गाडी वाढवला
(इ) पाइप, गोपाळ तो लांब आणला
(ई) चेहरे होते

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

(आ) कंसात दिलेले शब्द योग्य ठिकाणी भरून वाक्ये पूर्ण करा.
(अकल्पित’, कौतुकास्पद, प्रत्यक्षदर्शी’, पोशिंदा)

प्रश्न 1.
(अ) सचिन तेंडुलकरच्या यशस्वी फलंदाजीचे अनेक साक्षीदार ……………… आहेत.
(आ) भूज येथे घडलेली भूकंपाची घटना ……………… होती.
(इ) …………………….. शेतकऱ्याला भारताचा म्हणतात,
(ई) ……………………….. काम करणारा विदयार्थी सर्वांना नेहमीच आवडतो.
उत्तरः
(अ) प्रत्यक्षदर्शी
(आ) अकल्पित
(इ) पोशिंदा
(ई) कौतुकास्पद

(इ) “गैर” हा उपसर्ग लावून तयार झालेले शब्द खाली दिले आहेत. “बिन”, “परा” हे उपसर्ग लावून तयार होणारे शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
“गैर” हा उपसर्ग लावून तयार झालेले शब्द खाली दिले आहेत. “बिन”, “परा” हे उपसर्ग लावून तयार होणारे शब्द लिहा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य 2
उत्तरः

  • गैर – गैरहजर, गैरसोय, गैरसमज
  • बिन – बिनतारी, बिनकामाचा, बिनासंदेश
  • परा – परार्थी, पराभव, पराजय

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील वाक्यांतील क्रियाविशेषण अव्यये ओळखून लिहा.

प्रश्न 1.
(अ) माझे हसणे क्षणोक्षणी वाढतच गेले.
(आ) मंदा लिहिताना नेहमी चुका करते.
(इ) आईने आशाला शंभरदा बजावले.
(ई) सभोवार दाट झाडी होती.
उत्तरः
(अ) क्षणोक्षणी
(आ) नेहमी
(इ) शंभरदा
(ई) दाट

कंसात दिलेली क्रियाविशेषण अव्यये वापरून खालील वाक्ये पूर्ण करा.
(समोरून, सगळीकडे, पूर्वी, घटाघटा)

प्रश्न 1.
(अ) ………………… वाहतुकीची साधने कमी होती.
(आ) मी ………………….. पाणी प्यायलो.
(इ) मला आई ……………….. येताना दिसली.
(ई) …………………. हिरवेगार गवत उगवले होते.
उत्तर:
(अ) पूर्वी
(आ) घटाघटा
(इ) समोरून
(ई) सगळीकडे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील वाक्ये वाचा.

(अ) मी घरी गेले; पण घरा
(आ) अश्विनी खेळायला गेली; परंतु मैदानावर कोणीच नव्हते.
दोन छोटी वाक्ये उभयान्वयी अव्ययांनी जोडायची असल्यास ‘;’ हे चिन्ह वापरले जाते. त्यास अर्धविराम असे म्हणतात.

सुविचार

  • आवड आणि आत्मविश्वास असेल तर कोणतीही गोष्ट अवघड नाही.
  • शरीराला श्रमाकडे, बुद्धीला मनाकडे आणि हृदयाला भावनेकडे वळवणे म्हणजे शिक्षण होय.
  • अनुभवासारखा उत्तम शिक्षक नाही.

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य Important Additional Questions and Answers

खाली दिलेल्या वाक्यांतील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य लिहा.

प्रश्न 1.

  1. गडाच्या पायथ्याशी …………………… नदी बारमाही झुळझुळत असते.
  2. नदीच्या दोन्ही तीरांवरील ……………….. बारा महिने हिरवेगार असतात.
  3. गडावरील फेरफटका पूर्ण झाल्यावर प्रत्येकाने आपापले …………………. सादर केले.
  4. पायथ्याची आग हळूहळू ……………….. होत होती.
  5. आता तो पाइप सहजगत्या ………………. पाणी फेकू लागला.
  6. आता सर्वांचेच ………. उजळले होते. सर्वांनाच नवी ………… मिळाली होती.
  7. गोपाळचे हे काम खरंच ………………. आहे.
  8. दुसऱ्या दिवशीच्या ………….. ही बातमी सर्वच लोकांना कळाली.
  9. परिसरातील नागरिक गोपाळच्या या …………….. भरभरून कौतुक करत होते.

उत्तरः

  1. मंदाकिनी
  2. शेतमळे
  3. कलागुण
  4. शांत
  5. चौफेर
  6. चेहरे, उर्जा
  7. कौतुकास्पद
  8. वर्तमानपत्रातून
  9. शौर्याचे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 2.
एक किंवा दोन शब्दांत उत्तरे लिहा.

  1. नरखेड तालुक्यातील खेडेगावाचे नाव
  2. नरखेड तालुक्यातील गडाचे नाव
  3. सहलप्रेमी, ट्रेकिंगप्रेमी जाताना दिसतात
  4. गड्याच्या पायथ्याशी बाहमाही वाहणारी नदी
  5. आदीवासी जंगलांना मानतात

उत्तरः

  1. मोहदी
  2. कर्णागड
  3. कर्णागडावर
  4. मंदाकिनी
  5. पोशिंदे

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
शिक्षकांनी गोपाळच्या कामाचे कौतुक कोणत्या शब्दांत केले?
उत्तरः
“गोपाळनं निरपेक्ष भावनेनं, जिवाची पर्वा न करता धाडस केलं. आज केवळ गडच नव्हे, तर गुरं आणि सर्व गुराख्यांचेही प्राण गोपाळने वाचवले,” या कौतुकास्पद शब्दांत शिक्षकांनी गोपाळच्या कामाचे कौतुक केले.

कोण, कोणास म्हणाले ते सांगा.

प्रश्न 1.
“गडावर पुढे पुढे पसरत असलेली आगही आटोक्यात आणली पाहिजे.”
उत्तर:
दुसऱ्या गाडीतील गृहस्थ शिक्षकांना व इतर सर्वांना म्हणाले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 2.
“अरे तो बघा वणवा! वणवा लागलाय, वणवा!”
उत्तरः
गाडीतील एकजण ओरडून सर्वांना म्हणाला.

प्रश्न 3.
“लय बेस झालं बापा”
उत्तर:
गुराखी मुलांना म्हणाले.

खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कर्णागडच्या निसर्ग सौंदर्याचे वर्णन करा.
उत्तरः
कर्णागड नावाचा एक पौराणिक गड आहे. गुरे चारणारे गुराखी, सहल काढणारे, ट्रेकिंगप्रेमी तेथे नेहमी जात असतात. गडाच्या पायथ्याशी मंदाकिनी नदी बारमाही झुळझुळत असते. नदीच्या दोन्ही तीरांवरील शेतमळे बारा महिने हिरवेगार असतात. पावसाळ्यात आणि हिवाळ्यात हा प्रदेश पाचूचा वाटतो. उन्हाळ्यात रानमेव्याची अनेक प्रकारची झाडे तिथे मोसमी’ फळभाराने बहरलेली दिसतात.

प्रश्न 2.
गाईवासरं घेऊन आलेल्या गुराख्याला गहिवरून का आले?
उत्तर:
आग शांत झाल्यावर गाईवासरं घेऊन काही गुराखी मुलांजवळ आले. त्यातील एक जण हात जोडून म्हणाला, खूप चांगले झाले आग विझली. गडावरील कित्येक झाडेझडपे होरपळून गेली. जरासा जरी उशीर झाला असता तर आम्हीही भाजून निघालो असतो आणि आमच्यातल्या कोणाला कोणाचा पत्ताही लागला नसता, तुमच्या मदतीमुळे आम्ही वाचलो हे सांगताना गुराख्याला गहिवरून आले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

पुढील उत्तर वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
आकृतिबंध पूर्ण करा.
गडाबरोबरच गोपाळने कोणाचे प्राण वाचवले ।
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य 3

प्रश्न 2.
रिकाम्या जागा भरा.
(i) वीस मिनिटांच्या आतच पंधरा-वीस किलोमीटर अंतरावर असलेल्या ……….” अग्निशामक दलाच्या दोन गाड्या गडाच्या पायथ्याशी हजर झाल्या.
(ii) “गडावरचीतं कितीकंच …………………. भाजून निघालीत”.
उत्तरः
(i) नरखेडहून
(ii) झाडं-झुडपं

कृती 2 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
चौकट पूर्ण करा.
(i) त्या गृहस्थाने फोन करून कोणाला बोलावलं. [ ]
(ii) गोपाळच्या शौर्याची बातमी दुसऱ्या दिवशी कशी कळली. [ ]
उत्तरः
(i) अग्निशामक दलाच्या गाड्यांना
(ii) वर्तमानपत्रातून

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न i.
अग्निशामक दलाच्या गाड्या कुठे हजर झाल्या?
उत्तरः
अग्निशामक दलाच्या गाड्या गडाच्या पायथ्याशी हजर झाल्या.

प्रश्न ii.
गोपाळच्या शौर्याचे कौतुक कोण करत होते?
उत्तरः
गोपाळच्या शौर्याचे कौतुक परिसरातील नागरिक करत होते.

कृती 3 : व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.
(i) गाडी (ii) चेहरे (iii) हात (iv) शिक्षक
उत्तरः
(i) गाड्या (ii) चेहरा (iii) हात (iv) शिक्षक

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांत लेखननियमानुसार बदल करा.
प्रश्न i.
सर्वांनाच नवि उर्जा मिळाली होती.
उत्तरः
सर्वांनाच नवी ऊर्जा मिळाली होती.

प्रश्न ii.
हे सांगताना त्याला गहीवरून आले होते.
उत्तर:
हे सांगताना त्याला गहिवरून आले होते.

कृती 4 : स्वमत

प्रश्न 1.
शौर्याचं कौतुक होईल अशी घटना तुमच्या आयुष्यात किंवा तुमच्या आजूबाजूला घडली आहे का? असल्यास तिचे वर्णन करा.
उत्तर:
हो. अशीच एक घटना आमच्या आवारात घडली. आमच्या आवारात राहणाऱ्या एका आजीबाईचा बटवा एका भामट्याने चोरला व तो तिथून पळाला. आजीबाईंना काही त्याचा पाठलाग करता आला नाही. पण तिथूनच जाणाऱ्या लहानग्या रमेशने ही घटना पाहिली. तो त्या भामट्याच्या मागे-मागे त्याच्या ठिकाणावर गेला आणि तो तिथेच राहतो हे पाहून माघारी घरी आला. आल्यावर त्याने ती घटना व त्या भामट्या चोराचा पत्ता आवारातील सगळ्यांना सांगितला. मग सगळे पोलिसांना घेऊनच तिथे गेले व चोराला रंगेहाथ पकडलं. तेरा वर्षांच्या रमेशच्या शौर्याचे खूप कौतुक झाले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

व्याकरण व भावाभ्यास :

खालील शब्दांना समानार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. गाव
  2. पौराणिक
  3. गड
  4. नदी
  5. शक्ती
  6. तीर
  7. मोसमी
  8. भव्य
  9. नाहक
  10. उद्देश
  11. आग
  12. प्राण
  13. कौतुक
  14. धाडस

उत्तरः

  1. ग्राम
  2. पुरातन
  3. किल्ला, दुर्ग
  4. सरीता
  5. ताकद
  6. काठ
  7. हंगामी
  8. प्रशस्त
  9. विनाकारण
  10. हेतू
  11. अग्नी
  12. जीव
  13. प्रशंसा
  14. धैर्य, साहस

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खाली शब्दांना विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. खेडे
  2. पौराणिक
  3. पायथा
  4. भव्य
  5. नाइलाज
  6. उतरणे
  7. सूर्यास्त
  8. मंदावणे
  9. हजर
  10. निरपेक्ष

उत्तरः

  1. शहर
  2. आधुनिक
  3. माथा
  4. चिमुकली
  5. इलाज
  6. चढणे
  7. सूर्योदय
  8. जोरावणे
  9. गैरहजर
  10. अपेक्ष

खालील शब्दांचे लिंग बदला,

प्रश्न 1.

  1. शिक्षक
  2. विदयार्थी
  3. मुले
  4. गुराखी
  5. वेडा
  6. माय

उत्तर:

  1. शिक्षिका
  2. विदयार्थीनी
  3. मुली
  4. गुराखीण
  5. वेडी
  6. बाप

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

खालील शब्दांचे वचन बदला.

प्रश्न 1.

  1. महिना
  2. वणवा
  3. गाडी
  4. शेत
  5. नदी
  6. जनावर
  7. वर्तमानपत्र

उत्तरः

  1. महिने
  2. वणवे
  3. गाड्या
  4. शेते
  5. नया
  6. जनावरे
  7. वर्तमानपत्रे

खालील वाक्प्रचारांचा अर्थ सांगून वाक्यांत उपयोग करा.

प्रश्न 1.
हतबल होणे – निराश होणे
उत्तरः
प्रयत्न करुनही नृत्य स्पर्धेच्या प्राथमिक फेरीत प्रेवश मिळाला नाही म्हणून मी हतबल झाले,

प्रश्न 2.
जिवाची पर्वा न करणे – जिवाची काळजी न करणे
उत्तर:
बाजीप्रभु देशपांडेनी जिवाची पर्वा न करता पावनखिंड लढविली.

प्रश्न 3.
गहिवरून येणे – भावना दाटून येणे
उत्तरः
सासरी निघालेल्या मुलीकडे पाहून आईचे मन गहिवरून आले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 4.
कौतुक करणे – स्तुती करणे
उत्तर:
आपला विदयार्थी एक मोठा अधिकारी झाला म्हणून त्याचा सत्कार करताना शिक्षकांनी त्याचे कौतुक केले.

प्रश्न 5.
आटोक्यात आणणे – ताबा मिळविणे
उत्तर:
वर्गातील बेशिस्त मुलाला गुरुजींनी हळहळू आटोक्यात आणले.

प्रश्न 6.
चेहरे उजळणे – चेहऱ्यावर आनंद दिसणे
उत्तरः
सीमेवरून लढून परत आलेल्या मुलाला पाहून आईचा चेहरा उजळला.

खालील वाक्यांत अर्थविरामचिन्हाचा वापर करा.

प्रश्न 1.

  1. दोघींनीही भेटीला जाण्याची तयारी केली पण पुरेसे पैसे जवळ नव्हते.
  2. मी वाहून जाण्याच्या बेतात होतो परंतु कसाबसा बाहेर आलो.

उत्तरः

  1. दोघींनीही भेटीला जाण्याची तयारी केली; पण पुरेसे पैसे जवळ नव्हते.
  2. मी वाहून जाण्याच्या बेतात होतो; परंतु कसाबसा बाहेर आलो.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

लेखन विभाग चर्चा करा व लिहा.

प्रश्न 1.
नैसर्गिक आपत्ती व मानवनिर्मित आपत्ती म्हणजे काय?
उत्तरः
पृथ्वीच्या हालचालीमुळे किंवा निसर्गात होणाऱ्या इतर बदलांमुळे जी संकटे येतात किंवा बदल होतात त्याला ‘नैसर्गिक आपत्ती’ असे म्हणतात. त्याचा परिणाम आर्थिक व सामाजिक परिस्थितीवर होतो. उदा. ज्वालामुखी, भूकंप, महापूर, चक्रीवादळ इ. मानवाने निर्मित केलेल्या वस्तूंमुळे जी संकटे येतात, त्याला ‘मानवनिर्मित आपत्ती’ असे म्हणतात. याचा सामाजिक व आर्थिक परिस्थितीवर परिणाम होत असतो. उदा. न्यूक्लियर बॉम्ब, अणुक्षेपणास्त्र, मोठमोठ्या इमारती इ.

प्रश्न 2.
नैसर्गिक व मानवनिर्मित आपत्ती कोणत्या त्यांची यादी करा.
उत्तर:

नैसर्गिक आपत्ती मानवनिर्मित आपत्ती
वादळ, हिमस्खलन3 आग लागणे, घर पडणे, अपघात होणे
वणवा, वीज कोसळणे रासायनिक वायू गळती
दुष्काळ, भूकंप न्यूक्लियर बॉम्ब
त्सुनामी, महापूर, पूल, मोठमोठ्या इमारती कोसळणे
चक्रीवादळ नैसर्गिक नद्यांचे स्त्रोत बंद करणे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 3.
जंगलामध्ये वणवा लागू नये यासाठी काय उपाय करणे आवश्यक आहे, याबाबत मित्रांशी चर्चा करा व लिहा.
उत्तर:
जंगलामध्ये वणवा लागू नये यासाठी जंगलात गेल्यावर कोठेही आगपेटीची जळकी काडी फेकू नये. विडी किंवा सिगारेट सारख्या पदार्थांनी धूम्रपान करून ती तशीच अर्धवट जंगलात टाकू नयेत. जंगलामध्ये नैसर्गिक सहलीचा आनंद घेताना आगीशी संबंध येईल असे ज्वलंत पदार्थ सोबत बाळगू नयेत.

वाचा
गवत जाळल्यामुळे पुढील वर्षी पावसाळ्यात गवताची चांगली वाढ होते, या समजुतीतून डोंगरावरील गवताला आग लावली जाते. काही ठिकाणी मोहफूल, तेंदूपत्ता गोळा करताना स्थानिक लोकांकडूनही काही भागांत आग लावली जाते; परंतु त्यावर नियंत्रण न राखता आल्याने ही आग रौद्ररूप धारण करते.

त्यामध्ये डोंगरावरील गवत जळून नष्ट होते, त्याबरोबरच अनेक लहानमोठी झाडेही जळतात. झाडांच्या आसऱ्याला राहणारे अनेक पक्षी व प्राणी हेही आगीचे भक्ष्य’ बनतात. वनसंपदेबरोबरच वणव्याचा मोठा परिणाम प्राण्यांच्या अन्नसाखळीवर होत आहे. हिरव्या पाल्याच्या शोधात तृणभक्षी प्राणी जंगलाकडे वळतात; परंतु अशा वणव्यांमुळे त्यांच्या जीविताला धोका निर्माण होतो.

बऱ्याच वेळा डोंगरभागात फिरायला म्हणून जाणारे काही पर्यटक धूम्रपान करतात. विडी पेटवण्यासाठीची आगपेटीची जळती काडी जंगलात फेकतात. या जळत्या काडीमुळे वाळलेले गवत पेट घेते आणि पुढे त्याचे वणव्यात रूपांतर होते. या वणव्यामुळे जंगलांमध्ये पुनर्निर्मिती व चाऱ्याची उपलब्धता यांवर विपरीत परिणाम होत आहे. प्राणी व वृक्ष वाचवण्यासाठी, वणवा लागू नये यासाठी सर्वांनी काळजी घेणे गरजेचे आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

वरील उत्तर वाचून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
गवताला आग का लावली जाते?
उत्तर:
गवत जाळल्यामुळे पुढील वर्षी पावसाळ्यात गवताची चांगली वाढ होते, या समजुतीतून डोंगरावरील गवताला आग लावली जाते.

प्रश्न 2.
डोंगरावर आग लावल्यामुळे काय परिणाम होतात?
उत्तर:
डोंगरावरील गवत जळून नष्ट होते, त्याबरोबरच अनेक लहानमोठी झाडेही जळतात. झाडांच्या आसऱ्याला राहणारे अनेक पक्षी व प्राणी हेही आगीचे भक्ष्य होतात.

प्रश्न 3.
वनसंपदेबरोबरच वणव्याचा परिणाम कशावर होतो?
उत्तर:
वनसंपदेबरोबरच वणव्याचा परिणाम प्राण्यांच्या अन्न साखळीवर होतो. हिरव्या पाल्याच्या शोधात तृणभक्षी (गवत खाणारे) प्राणी जंगलाकडे वळतात; परंतु अशा वणव्यांमुळे त्यांच्या जीविताला धोका निर्माण होतो.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 4.
फिरायला गेलेले पर्यटक वणवा लागण्याचे कारण कसे ठरतात?
उत्तर:
बऱ्याच वेळा डोंगरभागात फिरायला म्हणून जाणारे काही पर्यटक धूम्रपान करतात. विडी, सिगारेट पेटवण्यासाठीची आगपेटीची जळती काडी जंगलात फेकतात. या जळत्या काडीमुळे वाळलेले गवत पेट घेते आणि पुढे त्याचे वणव्यात रूपांतर होते.

प्रश्न 5.
वणव्यामुळे कशावर विपरीत परिणाम होत आहे?
उत्तर:
वणव्यामुळे जंगलांमध्ये पुनर्निर्मिती व चाऱ्याची उपलब्धता यांवर विपरीत परिणाम होत आहे.

अग्निशमन सेवा

कोठेही आग लागली, तर एक लाल रंगाची गाडी जोरजोरात घंटा वाजवत आगीच्या ठिकाणी येते. त्यातील कर्मचारी पाण्याच्या मोठमोठ्या नळकांड्या घेऊन आग आटोक्यात आणतात. आग विझवतात. या दलातील कर्मचाऱ्यांच्या हालचाली खूप वेगवान व शिस्तबद्ध असतात, आग विझवण्याचे हे प्रात्यक्षिक बघण्यासारखे असते.

आग लागणे, घर पडणे, झाड पडणे, मोठा अपघात होणे अशा आपत्कालीन परिस्थितीतून आपल्याला बाहेर काढण्याचे काम अग्निशमन दल करते. या दलास पाचारण करण्यासाठी 101 या करमुक्त दूरध्वनी क्रमांकावर संपर्क साधतात व आपत्कालीन घटना घडलेल्या ठिकाणचा पत्ता व थोडक्यात तपशीला देतात.

अग्निशमन दल घटनास्थळी तात्काळ पोहोचते. आपल्याला मदत करण्यासाठी आलेल्या या कर्मचाऱ्यांना आपण सहकार्य केले पाहिजे. ते देत असलेल्या सूचनांनुसार वागले पाहिजे. त्यांच्या कामात व्यत्यय येणार नाही, असे आवर्जून पाहिले पाहिजे, कारण अग्निशमन दल’ हा आपला मित्र आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

वरील उत्तर वाचून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
अग्निशमन दल कोणते काम करते?
उत्तर:
आग लागणे, घर पडणे, झाड पडणे, मोठा अपघात होणे अशा आपत्कालीन परिस्थितीतून आपल्याला बाहेर काढण्याचे काम अग्निशमन दल करते.

प्रश्न 2.
या दलाला पाचारण करण्यासाठी कोणत्या क्रमांकावर संपर्क साधावा?
उत्तर:
अग्निशमन दलाला पाचारण करण्यासाठी 101 या करमुक्त दूरध्वनी क्रमांकावर संपर्क साधावा.

प्रश्न 3.
‘अग्निशमन दल’ आपला मित्र आहे असे का म्हणतात?
उत्तरः
आपल्या आपत्कालीन परिस्थितीत आपल्याला अग्निशमन दल’ मदत करते म्हणून ‘अग्निशमन दल’ आपला मित्र आहे असे म्हणतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

प्रश्न 4.
अग्निशमन दलास कसे सहकार्य केले पाहिजे?
उत्तर:
अग्निशमन दलाकडून येत असलेल्या सूचनांनुसार वागले पाहिजे. त्यांच्या कामात व्यत्यय येणार नाही, असे आवर्जून पाहिले पाहिजे.

गोपाळचे शौर्य Summary in Marathi

पाठ परिचय :

मोहदी येथील माध्यमिक शाळेचे शिक्षक, विदयार्थी कर्णागड येथे सहलीला गेले होते. संपूर्ण दिवस आनंदात गेला आणि परतताना घाटाच्या खालच्या बाजूने आग लागलेली दिसताच गोपाळ क्षणाचाही विचार न करता ती आग विझवण्यासाठी धडपड करू लागला. हळूहळू तेथील सर्व गोपाळच्या मदतीला धावले आणि आग विझविण्यात यशस्वी झाले. गोपाळने निरपेक्ष भावनेने, जिवाची पर्वा न करता हे धाडस केले. त्याच्या धैर्याला व शौर्याला तोड व जोड नव्हती. डोंगरावर अचानक लागलेला वणवा व त्याची आग विझवण्यासाठी शालेय विद्यार्थ्यांनी केलेले प्रयत्न, त्यांच्या शौर्याची कथा लेखिका लक्ष्मीकमल गेडाम’ ह्यांनी रोमांचकारी शब्दांत कथन केली आहे.

Teachers and students of Secondary School of Mohadi had gone for a picnic at Karnagad. The entire day went well but while returning Gopal saw fire at the bottom of the wharf (Ghat) and he at once started to do his best to extinguish that fire. Slowly everyone rushed to help and got success in quenching the fire. Gopal’s unconditional*kindness, courage, bravery were exceptional. The forest fire on the mountain top the school students’ efforts to quench it and their courage has been narrated by the writer ‘Laxmikamal Gedam’ in very thrilling words.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

शब्दार्थ :

  1. गुण्यागोविंदाने – आनंदाने, स्नेहाने – amicably
  2. पौराणिक – पुराणातील – mythological
  3. गड – किल्ला, दुर्ग – fort
  4. पायथा – गडाची पायाकडची – fort of a hill बाजू
  5. पाचू – एक हिरवे रल – an emerald
  6. प्रदेश – परिसर – a region
  7. फेरफटका – फिरणे – a walk
  8. वणवा – जंगल इ. मध्ये पेटलेली आग – conflagration
  9. वेग – गती – speed
  10. उद्देश – हेतू – intention
  11. नाहक – विनाकारण – unnecessarily
  12. नाइलाज – निरुपाय, असहाय – helpless
  13. वक्तव्यावर – बोलण्यावर – speech
  14. परेतनंच – प्रयत्न – an effort
  15. परीघ – घेर – circumference
  16. न्याहाळणे – निरखणे – to look minutely
  17. हतबल – निराश, नाउमेद – nervous
  18. चौफेर – चारही बाजूंनी – from all sides
  19. निरपेक्ष – अपेक्षा न ठेवता, नि:स्वार्थी – an attitude of not expecting anything in return, selfless
  20. ऊर्जा – शक्ती – energy
  21. कौतुकास्पद – प्रशंसनीय – worth admiration
  22. नैसर्गिक आपत्ती – Natural calamity
  23. मानवनिर्मित आपत्ती – Man-made calamity
  24. हिमस्खलन – बर्फलाट (Avalanche)
  25. ज्वलंत – पटकन पेटणारे (Ablaze, Combustible)
  26. भक्ष्य – खाक्य, अन्न (Food)
  27. पुनर्निमिती – पुन्हा निर्माण होणे (redevelopment)
  28. पाचारण करणे – बोलावणे (To call)
  29. तपशील – बारीक गोष्टी (Detail)
  30. व्यत्यय – अडथळा (Interruption)
  31. मोसमी – ठराविक मोसमात मिळणारी (seasonal)
  32. खाक होणे – नष्ट होणे (to vanish)
  33. पोशिंदे – पालनकर्ता,आश्रयदाता (supporter, apatron)
  34. गुराखी – गुरे राखणारा (cowherd)
  35. अकल्पित – आकस्मिक (unexpectedness)
  36. प्रत्यक्षदर्शी – प्रत्यक्षात पाहणारा (eyewitness)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 4 गोपाळचे शौर्य

वाक्प्रचार :

  1. गुण्यागोविंदाने राहणे – आनंदाने राहणे
  2. फेरफेटका मारणे – फिरणे
  3. उद्देश असणे – हेतू असणे
  4. दरडावून सांगणे – रागावून बोलणे
  5. हजर होणे – उपस्थित असणे
  6. चेहरे उजळणे – खूप आनंद होणे
  7. जिवाची पर्वा न करणे – कोणतेही काम करण्यास प्राणाचीही पर्वा न करणे
  8. कौतुक करणे – प्रशंसा करणे
  9. गहिवरून येणे – मन भरून येणे
  10. हतबल होणे – निराश होणे
  11. आटोक्यात आणणे – ताबा मिळवणे

टिपा :

  1. पाचू – किमती रत्नांपैकी एक हिरव्या रंगाचे रत्न (emerald)
  2. अग्निशमन दल – आग विझवण्यासाठी कार्यरत असणारी यंत्रणा (fire brigade)

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Rojnishi Class 7 Marathi Chapter 12 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 12 रोजनिशी Notes, Textbook Exercise Important Questions, and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 12 रोजनिशी Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 12 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 12 रोजनिशी Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
वैष्णवीच्या शाळेत ‘बालदिन’ कसा साजरा झाला?
उत्तरः
वैष्णवीच्या शाळेत बालदिनानिमित्त सांस्कृतिक कार्यक्रम घेण्यात आले. विदयार्थ्यांची वेशभूषा स्पर्धा घेण्यात आली. विविध थोर पुरुषांची वेशभूषा धारण करून अनेक मुलांनी त्यांची प्रसिद्ध वचनं सादर केली. या कार्यक्रमप्रसंगी प्रमुख पाहुणे डॉ. रमेश कोठावळे यांनी अध्यक्षीय भाषणात सर्व विदयार्थ्यांना बालदिनानिमित्त शुभेच्छा दिल्या. कार्यक्रमाच्या शेवटी सर्वांना खाऊ दिला. अशा प्रकारे वैष्णवीच्या शाळेत ‘बालदिन’ साजरा झाला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
शिवारामध्ये गेल्यावर मुलांनी कोणकोणती पिके व फळझाडे पाहिली?
उत्तरः
सुगीचे दिवस पाहण्यासाठी मुले गावशिवारात गेली असता त्यांनी मोत्यासारखी ज्वारी असलेली कणसं, तुरीच्या शेंगा, भुईमुगाच्या शेंगा आणि कपाशीच्या बोंडातून डोकवणारा कापूस अशी पिके पाहिली. तसेच त्यांनी पेरू, सीताफळ, आवळा, चिंच, बोर ही फळांनी लदबदलेली फळझाडेही पाहिली.

प्रश्न 3.
वैष्णवीचा वाढदिवस कशा प्रकारे साजरा झाला?
उत्तरः
वैष्णवीच्या वाढदिवसादिवशी तिला नातेवाईकांनी, मित्रमैत्रिणींनी फोनवरून शुभेच्छा दिल्या. वाढदिवसानिमित्त वैष्णवी, तिचे आईवडिल आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या एका वसतिगृहात गेले. तेथे शिक्षणासाठी राहणाऱ्या आदिवासी दुर्गम भागांतल्या मुलामुलींना खाऊचे वाटप केले. आईवडिलांपासून दूर आलेल्या त्या मुलांना पाहून वैष्णवीला गहिवरून आले. त्यांच्याकडे पाहून तिला शिकण्याची नवी उमेदही मिळाली. अशा प्रकारे वैष्णवीचा वाढदिवस साजरा झाला.

2. का ते लिहा.

प्रश्न 1.
वैष्णवीच्या रोजनिशीतील कोणते पान तुम्हांला सर्वांत जास्त आवडते.
उत्तर:
वैष्णवीच्या रोजनिशीतील १६ नोव्हेबरचे पान मला सर्वांत जास्त आवडले. कारण आपल्या वाढदिवशी आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या वसतिगृहाला भेट देऊन तेथे शिक्षणासाठी राहणाऱ्या मुलांना खाऊ वाटण्याची कल्पना मला फार आवडली. म्हणूनच शिकण्याची नवी उमेद देणारे रोजनिशीतील हे पान मला सर्वांत जास्त आवडले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
वैष्णवीला गहिवरून आले.
उत्तर:
वैष्णवी आपला वाढदिवस साजरा करण्यासाठी आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या वसतिगृहात गेली होती. तेथे शिक्षणासाठी राहणाऱ्या आदिवासी दुर्गम भागांतील मुलामुलींना वैष्णवीने खाऊ वाटला. परंतु आपल्या आईवडिलांपासून दूर रहात असलेल्या त्या मुलांना पाहून तिला भरून आले. आपल्या आईवडिलांपासून दूर राहण्याच्या कल्पनेने तिला गहिवरून आले.

विचार करा. संगा.

प्रश्न 1.
रोजनिशी का लिहावी? रोजनिशी लिहिल्याने काय फायदा होईल असे तुम्हांला वाटते?
उत्तर:
रोजनिशी लिहिल्याने माणसाला जीवनाकडे बघण्याची नवी दृष्टी मिळते. रात्री झोपण्यापूर्वी दिवसभरातील सर्व घडामोडींची नोंद आपण रोजनिशीमध्ये करत असतो. ही नोंद पुढील गोष्टी ठरविण्यास, निर्णय घेण्यास मदत करते. रोजनिशी म्हणजे आठवणींचा खजिना असतो म्हणूनच रोजनिशी प्रत्येकाने लिहिली पाहिजे.

खेळ खेळूया.

प्रश्न 1.
खालील कंसात काही म्हणी दिलेल्या आहेत दिलेल्या वाक्यांशी संबंधित म्हण ओळखा व लिहा. (अती तेथे माती, आगीतून उठून फुफाट्यात पडणे, पळसाला पाने तीनच, नावडतीचे मीठ अळणी, थेंब थेंब तळे साचे, कामापुरता मामा, गर्वांचे घर खाली)
(अ) फुशारकी मारणाऱ्याचा पराजय होतो. [ ]
(आ) एखादयाकडून काम करून घेताना गोड बोलायचं आणि काम झालं की त्याला सोडून द्यायचं. [ ]
(इ) सगळीकडे परिस्थिती समान असणे. [ ]
(ई) थोडे थोडे करून फार मोठे काम करून दाखवणे. [ ]
(उ) एका संकटातून बचावणे व दुसऱ्या संकटात सापडणे. [ ]
(ऊ) कुठल्याही गोष्टीचा अतिरेक केल्यास संपूर्ण नाश होतो. [ ]
(ए) न आवडणाऱ्या माणसाने कितीही चांगली गोष्ट केली तरी ती वाईट दिसते. [ ]
उत्तरः
(अ) गर्वांचे घर खाली
(आ) कामापुरता मामा
(इ) पळसाला पाने तीनच
(ई) थेंब थेंब तळे साचे
(उ) आगीतून उठून फुफाट्यात पडणे
(ऊ) अती तेथे माती
(ए) नावडतीचे मीठ अळणी.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

नेहमी लक्षात ठेवा.

  1. संगणकाच्या स्क्रीनसमोर दीर्घकाळ बसू नये, त्यामुळे डोळ्यांवर ताण येतो.
  2. प्रत्येक वीस मिनिटांनंतर जागेवरून उठून दहा-बारा पावले फिरून यावे, त्यामुळे आपले स्नायू सुस्थितीत राहतात.
  3. संगणकावर काम करणारी व्यक्ती व संगणकाची स्क्रीन यांमध्ये योग्य अंतर असावे.
  4. स्वत:चा पासवर्ड नेहमी गोपनीय ठेवावा.
  5. सर्व इलेक्ट्रिक वायर सुस्थितीत असल्याची खात्री करावी, तसेच संगणक चालू असताना आतील भागास हात लावू नये.

आपण समजून घेऊया.

प्रश्न 1.
खालील शब्द वाचा.

पाऊल, गरीब, चूल, माणूस, जमीन, पाटील, कठीण, फूल, सामाईक, संगीत, शरीर. वरील शब्दांतील शेवटच्या दोन अक्षरांचे निरीक्षण करा. काय जाणवते? या शब्दांतील शेवटच्या अक्षराला काना, मात्रा, वेलांटी, उकार या चिन्हांपैकी कोणतेच चिन्ह नाही; म्हणजेच या शब्दांतील शेवटचे अक्षर अकारान्त आहे आणि शेवटून दुसऱ्या अक्षराला दिलेली वेलांटी किंवा उकार दीर्घ आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

लक्षात ठेवा:

मराठी शब्दांतील अकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार दीर्घ लिहितात; परंतु तत्सम (संस्कृतमधून मराठीमध्ये जसेच्या तसे आलेले शब्द) शब्दांतील अकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार संस्कृतमधील मूळ शब्दाप्रमाणे हस्व लिहितात. उदा., चतुर, मंदिर, गुण, कुसुम, प्रिय, अनिल, स्थानिक.

Class 7 Marathi Chapter 12 रोजनिशी Additional Important Questions and Answers

रिकाम्या जागा भरा.

प्रश्न 1.

  1. आज आमच्या शाळेत …………… साजरा करण्यात आला.
  2. कार्यक्रमाच्या शेवटी सर्वांना ……………… दिला.
  3. फळं खाण्याच्या तीव्र इच्छेनं मुलं ……………… झाडाला दगड मारू लागली.
  4. त्या सर्व मुलांकडे बघून मला शिकण्याची नवी मिळाली.

उत्तर:

  1. बालदिन
  2. खाऊ
  3. बोरीच्या
  4. उमेद

खालील प्रश्नांची एका वाक्यांत उत्तर लिहा.

प्रश्न 1.
प्रस्तुत पाठाची रोजनिशी कोणी लिहिलेली आहे?
उत्तर:
प्रस्तुत पाठाची रोजनिशी वैष्णवीने लिहिलेली आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
बालदिन कोणत्या दिवशी साजरा करण्यात येतो?
उत्तर:
बालदिन 24 नोव्हेंबर या दिवशी साजरा करण्यात येतो.

प्रश्न 3.
कोणत्या तारखेची रोजनिशी लिहिली आहे?
उत्तर:
दिनांक 14, 15, व 13 नोव्हेंबरची रोजनिशी लिहिली आहे. शब्दार्थ

प्रश्न 4.
विदयार्थ्यांना गावशिवारात’ कोण व का घेऊन गेले?
उत्तर:
सगळ्या विद्यार्थांना ‘सुगीचे दिवस’ प्रत्यक्ष बघायचे असल्यामुळे श्री. पाटीलसर विदयार्थ्यांना गावशिवारात घेऊन गेले.

प्रश्न 5.
वैष्णवीच्या जिभेवर कोणती चव रेंगाळत होती?
उत्तरः
वैष्णवीच्या जिभेवर शिवारातील बोरांची चव रेंगाळत होती.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 6.
वैष्णवी वाढदिवस साजरा करण्यासाठी कोठे गेली?
उत्तर:
वाढदिवस साजरा करण्यासाठी वैष्णवी आदिवासी समाज कल्याण विभागाच्या वसतिगृहात गेली.

प्रश्न 7.
दिवाळीची सुट्टी कधी सुरू झाली?
उत्तर:
दिवाळीची सुट्टी 14 नोव्हेंबर पासून सुरू झाली.

खालील आकृती पूर्ण करा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी 1

का ते लिहा.

प्रश्न 1.
वैष्णवीने क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांची वेशभूषा केली.
उत्तर:
वैष्णवीच्या शाळेत बालदिनानिमित्त सांस्कृतिक कार्यक्रम घेण्यात आले. विदयार्थ्यांची वेशभूषा स्पर्धा घेण्यात आली. अनेक मुलांनी पारंपरिक वेशभूषा धारण करून या स्पर्धेत भाग घेतला व त्यांची प्रसिद्ध वचने सादर केली. या स्पर्धेसाठी म्हणून वैष्णवीने क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांची वेशभूषा केली.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

पुढील उतारा वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
खालील आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी 2

प्रश्न 2.
कोण ते लिहा.
1. वैष्णवीने स्पर्धेसाठी केलेली वेशभूषा – [ ]
2. बालदिनानिमित्त शाळेत आलेले प्रमुख पाहुणे – [ ]
उत्तरे:
1. क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले
2. डॉ. रमेश कोठावळे

उतारा – पाठ्यपुस्तक पृष्ठ क्रमांक 44

आज आमच्या ………………
…………. सर्वांना खाऊ दिला.

कृती 2: आकलन कृती

प्रश्न 1.
रिकाम्या जागा भरा.
1. शाळेतील मुलांनी ……………. वेशभूषा धारण करून या स्पर्धेत भाग घेतला. (पारंपारिक / ऐतिहासिक / व्यावसायिक)
2. सर्व विदयार्थ्यांना बालदिनानिमित्त ……………. दिल्या. (भेटी / गोष्टी / शुभेच्छा)
उत्तरे:
1. पारंपारिक
2. शुभेच्छा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
थोर पुरुषांची वेशभूषा धारण करून मुलांनी काय सादर केले?
उत्तर:
थोर पुरुषांची वेशभूषा धारण करून मुलांनी त्यांची प्रसिद्ध वचने सादर केली.

प्रश्न 2.
बालदिनाच्या कार्यक्रम प्रसंगी आलेल्या डॉ. कोठावळे यांनी काय काय केले?
उत्तर:
बालदिनाच्या कार्यक्रम प्रसंगी आलेल्या डॉ. कोठावळे यांनी आपल्या अध्यक्षीय भाषणात विदयार्थ्यांना बालदिनानिमित्त शुभेच्छा दिल्या व सर्वांना खाऊ दिला.

कृती 3: व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. स्पर्धा
  2. वचने
  3. पाहुणे
  4. शाळा

उत्तरे:

  1. स्पर्धा
  2. वचन
  3. पाहुणा
  4. शाळा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
खालील वाक्प्रचारांचे अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.
1. शुभेच्छा देणे – सदिच्छा व्यक्त करणे सीमेवरील जवानांना यश प्राप्त व्हावे यासाठी सगळ्यांनी शुभेच्छा दिल्या.
2. धारण करणे – अंगावर चढवणे किंवा घालणे
उत्तर:
कुलदेवीच्या पूजेसाठी बाबांनी सोवळे धारण केले.

कृती 4: स्वमत

प्रश्न 1.
तुमचा वेशभूषा स्पर्धेतील अनुभव सांगा.
उत्तर:
पहिलीत असताना शाळेच्या कार्यक्रमात मी वेशभूषा स्पर्धेत भाग घेतला होता. आईने हौसेने मला भाजीवाली बनवले होते. नऊवारी साडी, नथ, अंबाडा या वेशभूषेसोबतच टोपली व त्यात काही भाज्याही माझ्या हातात दिल्या होत्या. रंगमंचाच्या मागे टोपली घेऊन उभी असता इतर मुलांनी टोपलीतील काकडी, गाजर खाऊन टाकले. तर पालेभाजी लपवली. त्यामुळे मी रिकाम्या टोपलीसह रडत रडतच रंगमंचावर प्रवेश केला. त्या स्पर्धेत मला बक्षीस मिळाले नसले तरी हा किस्सा मात्र आयुष्यभर लक्षात राहील.

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील शब्दांना समानार्थी शब्द दया.

  1. वेश
  2. गाव
  3. तीव्र
  4. वाढदिवस
  5. मित्र
  6. उमेद

उत्तरः

  1. पोशाख
  2. ग्राम
  3. अतीव
  4. जन्मदिवस
  5. सखा
  6. आशा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
खालील शब्दांना विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. नवीन
  2. अनियमित
  3. पारंपरिक
  4. उमेद

उत्तरः

  1. जुने
  2. नियमित
  3. आधुनिक
  4. नाउमेद

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. दिवस
  2. वचन
  3. झाडे
  4. मुले
  5. सुट्टी
  6. शेंगा

उत्तर:

  1. दिवस
  2. वचने
  3. झाड
  4. मुलगा/मूल
  5. सुट्टया
  6. शेंग

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचे लिंग बदला.

  1. बालक
  2. पाहुणा
  3. विद्यार्थिनी
  4. मित्र
  5. मुले
  6. आई
  7. अध्यक्ष
  8. पुरुष

उत्तर:

  1. बालिका
  2. पाहुणी
  3. विदयार्थी
  4. मैत्रीण
  5. मुली
  6. बाबा
  7. अध्यक्षा
  8. स्त्री

खाली वाक्प्रचारांचा अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न 1.
यथेच्छ ताव मारणे – मन भरेपर्यंत खाणे
उत्तर:
मामाच्या गावी जाताच आम्ही भाषेमंडळींनी आंब्यांवर यथेच्छ ताव मारला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
आस्वाद घेणे – आनंद लुटणे
उत्तरः
पंडितजींच्या मैफिलीचा श्रोते मनापासून आस्वाद घेत होते.

प्रश्न 3.
गहिवरून येणे – ऊर भरून येणे
उत्तरः
मुलीची पाठवणी करताना राधाबाईंना गहिवरून आले.
1. मराठी शब्दांतील अकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार दीर्घ लिहितात. उदा. पाऊल, गरीब, चूल, माणूस
2. तत्सम (संस्कृतमधून मराठीमध्ये जसेच्या तसे आलेले शब्द शब्दांतील आकारान्तापूर्वीचे इकार व उकार संस्कृतमधील मूळ शब्दाप्रमाणे हस्व लिहितात. उदा. चतुर, मंदिर, गुण, प्रिय)

लेखन विभाग

प्रश्न 1.
वैष्णवीच्या रोजनिशीतील चौथे पान पूर्ण करा.
उत्तरः
17 नोव्हेंबर आजपासून आमची दिवाळीची सुट्टी सुरू झाली. सुट्टीचे कार्यक्रम आखण्यातच आमचा दिवस गेला. या वर्षी आम्ही मित्र-मैत्रीणींनी मिळून फटाके न फोडण्याचा निर्णय घेतला आहे. ध्वनी प्रदूषण व वायू प्रदूषण टाळणाऱ्या ह्या निर्णयाचे सर्वांनी कौतुक केले. त्यामुळे आमचा आनंद द्विगुणित झाला. उदयापासून आम्ही दिवाळीचा फराळ बनवण्यातही पुढाकार घेणार आहोत. एकंदरीतच
दिवाळीची सुट्टी खूप काही शिकवून जाणार हे नक्की.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

प्रश्न 2.
तुम्ही तुमचा वाढदिवस कसा साजरा करू इच्छिता?
उत्तरः
लहानपणी माझा वाढदिवस मित्र मैत्रीणींना बोलावून खाऊ वाटून, केक कापून साजरा होत असे. मात्र यावर्षी मला माझा वाढदिवस वृद्धाश्रमात साजरा करण्याची इच्छा आहे. विभक्त कुटुंबपद्धतीचा मी भाग असल्याने मला आजी आजोबांचे सुख जास्त लाभले नाही. थोडा वेळ का होईना थोरामोठ्यांचे आशीर्वाद व सहवास लाभावा या हेतूने मला माझा वाढदिवस वृद्धाश्रमात साजरा करण्याची इच्छा आहे.

रोजनिशी Summary in Marathi

पाठ परिचय:

विदयार्थ्यांना रोजनिशी कशी लिहितात हे समजावे व त्यांनी रोजनिशी लिहावी या प्रयोजनातून समाविष्ट केलेला पाठ म्हणजे रोजनिशी होय. रोजनिशी लिहिल्याने माणसाला जीवनाकडे बघण्याची नवी दृष्टी मिळते. दिवसभरातील घडामोडींची नोंद रोजनिशीमध्ये आपण करत असतो. प्रस्तुत पाठात वैष्णवीने लिहिलेल्या रोजनिशीची पाने दिलेली आहेत.

The purpose of this write up is to make students understand how to write a daily diary and they should start writing a diary. Because of writing a diary, a person gets a new vision of live. We note down important daily affairs in our diary. This chapter consist of a few pages of Vaishnavi’s diary.

शब्दार्थ:

  1. छंद – आवड, नाद – hobby
  2. रोजनिशी – दैनंदिनी – a diary
  3. स्पर्धा – चढाओढ – competition
  4. शुभेच्छा – सदिच्छा – a greetings
  5. कपाशी – सरकी असलेला कापस – cotton-with seeds
  6. यथेच्छ – मनसोक्त – at one’s will
  7. वसतिगृह – भोजननिवासगृह – hostel
  8. वाटप – वाटणी – distribution
  9. आस्वाद – चव – taste
  10. जीभ – रसना, जिव्हा – tongue
  11. शिवार – शेत, वावर – field
  12. श्रोते – प्रेक्षक (audience)
  13. दुर्गम – अवघड, जाण्यास कठीण (inaccessible)
  14. वचन – वाक्य (येथे अर्थ) (statement, quotes)
  15. गावशिवार – गावातील शेते (field)
  16. कपाशीचे बोंड – कापसाची बी (cotton seed)
  17. उमेद – उत्साह, नवी आशा (hopes)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 12 रोजनिशी

वाक्प्रचार:

  1. स्पर्धा लागणे – चढाओढ लागणे
  2. छंद असणे – आवड असणे
  3. धारण करणे – परिधान करणे
  4. यथेच्छ ताव मारणे – मन भरेपर्यंत खाणे
  5. आस्वाद घेणे – आनंद लुटणे
  6. गहिवरून येणे – ऊर भरून येणे

टिपा:

  1. क्रांतिज्योती – भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका, सावित्रीबाई फुले थोर समाजसेवक, शैक्षणिक व सामाजिक क्षेत्रात अनन्यसाधारण काम. त्यांच्या कार्यामुळे क्रांतिज्योती ही उपाधी प्राप्त. महात्मा जोतीराव फुले यांच्या पत्नी.
  2. सुगीचे दिवस – शेतातील धान्य पिकण्याचा हंगाम
  3. आदिवासी – सन 2971 मध्ये समाज कल्याण समाज कल्याण विभागांतर्गत आदिवासी समाज कल्याण विभाग विभागाची स्थापना झाली. आदिवासी विभागाच्या प्रगतीसाठी, बळकटीकरणासाठी हा विभाग कार्यरत आहे.

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Prarthana Class 7 Marathi Chapter 1 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 1 प्रार्थना Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 1 प्रार्थना Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 1 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 1 प्रार्थना Textbook Questions and Answers

रिकाम्या जागा भरा.

प्रश्न 1.

  1. नमस्कार माझा या ………………. .
  2. शब्दरूप …………… दे …………… भक्ती दे.
  3. …………………. दे अम्हांस एक ………………, एक ध्यास.
  4. होऊ आम्ही …………… कलागुणी
  5. ………………. कळस जाय उंच अंबरा।।

उत्तरः

  1. ज्ञानमंदिरा
  2. शक्ती, भावरूप
  3. विदयाधन, छंद’
  4. नीतिमंत, बुद्धिमंत
  5. कीर्तिचा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 2.
जोड्या जुळवा.

‘अ’ गट ‘ब’ गटी
1. शब्दरूप (अ) भक्ती
2. भावरूप (ब) शक्ती
3. प्रगतीचे (क) कळस
4. कीर्तिचा (ड) पंख

उत्तरः

‘अ’ गट ‘ब’ गटी
1. शब्दरूप (ब) शक्ती
2. भावरूप (अ) भक्ती
3. प्रगतीचे (ड) पंख
4. कीर्तिचा (क) कळस

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
प्रार्थना या कवितेचे कवी कोण आहेत?
उत्तर:
‘प्रार्थना’ या कवितेचे कवी ‘जगदीश खेबूडकर’ हे आहेत.

प्रश्न 2.
जगदीश खेबूडकर यांनी कशासाठी मोठ्या प्रमाणावर गीतांचे लेखन केले आहे?
उत्तर:
जगदीश खेबूडकर यांनी मराठी चित्रपटसृष्टीसाठी मोठ्या प्रमाणावर गीतांचे लेखन केले आहे.

प्रश्न 3.
मुले कोणाला नमस्कार करीत आहेत?
उत्तरः
मुले ज्ञानमंदिराला (शाळेला) नमस्कार करीत आहेत.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 4.
प्रार्थनेतून कोणती शक्ती विद्यार्थी मागत आहेत?
उत्तरः
प्रार्थनतून शब्दरूप शक्ती विदयार्थी मागत आहेत.

प्रश्न 5.
कोणते पंख देण्याची विदयार्थी विनंती करत आहेत?
उत्तर:
प्रगतीचे पंख देण्याची विद्यार्थी विनंती करत आहेत.

प्रश्न 6.
चिमणपाखरे कोणाला म्हटले आहे?
उत्तरः
चिमणपाखरे विदयार्थ्यांना म्हटले आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 7.
कोणत्या गोष्टीचा ध्यास व छंद जडावा, अशी प्रार्थना विद्यार्थी करत आहेत?
उत्तर:
विदयाधनाचा ध्यास व छंद जडावा, अशी प्रार्थना विद्यार्थी करत आहेत.

प्रश्न 8.
आम्ही कसे होऊ, अशी विदयार्थी प्रार्थना करत आहेत?
उत्तरः
आम्ही नीतिमंत, कलागुणी, बुद्धिमंत होऊ अशी विदयार्थी प्रार्थना करत आहेत.

प्रश्न 9.
कीर्तिचा कळस कोठे जाणार आहे?
उत्तरः
कीर्तिचा कळस उंच अंबरात जाणार आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

खालील कवितेच्या ओळींचा अर्थ स्पष्ट करा.

प्रश्न 1.
विदयाधन दे अम्हांस
एक छंद एक ध्यास
नाव नेई पैलतीरी दयासागरा।।
उत्तरः
मुले ईश्वराकडे प्रार्थना करत आहेत की शाळेत आम्हांला विदयाधन मिळू दे हा एकच ध्यास आहे, एकच छंद आहे. हे ईश्वरा, “आम्ही शिकून खूप मोठे होऊ व आमच्या देशाचे नाव जगात सगळीकडे पसरवू.”

व्याकरण व भाषाभ्यास:

प्रश्न 1.
खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

  1. नमस्कार
  2. छंद
  3. नाव
  4. अंबर

उत्तर:

  1. वंदन
  2. नाद
  3. होडी
  4. आकाश

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 2.
खालील विरुद्ध अर्थाचे शब्द लिहा,

  1. प्रगती
  2. कीर्ति
  3. कळस
  4. माझा

उत्तरः

  1. अधोगती
  2. अपकीर्ति
  3. पायथा
  4. तुझा

प्रश्न 3.
कवितेत आलेले यमक जुळणारे शब्द लिहा,

  1. शक्ती
  2. नीतिमंत
  3. सुंदरा
  4. भावरूप

उत्तर:

  1. भक्ती
  2. बुद्धिमंत
  3. अंबरा
  4. शब्दरूप

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

प्रश्न 4.
खालील शब्दातील अक्षरांपासून अर्थपूर्ण शब्द तयार करा.
‘चिमणपाखरा’
उत्तरः

  1. चिमण
  2. पाखरा
  3. खण
  4. पारा
  5. चिरा

प्रश्न 5.
‘नमस्कार’ शब्द वापरून दोन वाक्ये लिहा.
उत्तरः

  1. मी सकाळी उठल्यावर देवाला नमस्कार करतो.
  2. गुरुजींना नमस्कार करून मी कबड्डीच्या स्पर्धेत उतरलो.

प्रार्थना Summary in Marathi

काव्य परिचयः

प्रस्तुत प्रार्थनेतून शाळेविषयी प्रेम, जिव्हाळा, कृतज्ञतेची भावना व्यक्त केली आहे. प्रार्थना म्हणजे ईश्वराच्या जवळ जाण्याची शक्ती. प्रार्थना केवळ मुखाने नव्हे, तर अंत:करणापासून केली पाहिजे.

The poet has expressed love, affection and gratitude towards the school, through this poem. Prayer is the strength to get closer to the God. Prayer should be recited not only by mouth but also from the bottom of the heart.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 1 प्रार्थना

कवितेचा भावार्थः

ज्ञानरूपी मंदिर असलेल्या आमच्या या शाळेला आमचा नमस्कार आहे. सत्य, शिव व सुंदर अशी मूल्ये जपणारी आमची शाळा आहे. ।। तू आम्हांला शब्दरूपी शक्ती दे. भावपूर्ण भक्ती दे. आम्हां मुलांना, चिमण्यापाखरांना ध्येय गाठण्यासाठी प्रगतीचे पंख दे. ।।1।। तू आम्हांला विदयेचे, ज्ञानाचे धन दे. अभ्यासाचा छंद लागू दे, ओढ लागू दे. ज्ञानाचा ध्यास असू दे. आमची जीवनाची नाव (होडी) यशाच्या पैलतीराला लागू दे. ।।2।। तुझ्या आशिर्वादाने आम्ही सद्वर्तनी होऊ, कलागुण संपन्न होऊ. हुशार, बुद्धिमंत होऊ. आमच्या कीर्तीचा कळस उंच आकाशात जाऊ दे. यश मिळू दे. ।।3।।

शब्दार्थ:

  1. प्रार्थना – आराधना, नमन – prayer
  2. नमस्कार – वंदन, नमन, – a reverential आदरपूर्वक केलेले bow, an अभिवादन obeisance
  3. ज्ञानमंदिर – ज्ञानाचे घर – school
  4. शक्ती – ताकद, सामर्थ्य – strength
  5. भक्ती – श्रद्धा, निष्ठा – deep devotion
  6. प्रगती – विकास – progress
  7. पंख – पर – a wing
  8. चिमणपाखरा – लहान मुले – small children
  9. चिमण – लहान – small
  10. पाखरू – पक्षी – bird
  11. धन पैसा, संपत्ती, – money, wealth ऐश्वर्य
  12. छंद – आवड – hobby, liking
  13. ध्यास – विशिष्ट गोष्टीचे – constant सतत केलेले चिंतन thinking
  14. नीतिमंत – सदाचरणी, मूल्य – good conduct, जपणारी virtuous
  15. नीती – शिष्टाचार, – etiquette सदाचाराचे नियम
  16. बुद्धिमंत – बुद्धिमान – intelligent
  17. कीर्ति – नावलौकिक, – fame ख्याती
  18. कळस – शिखर – the spire
  19. उंच – उत्तुंग – high
  20. अंबर – आकाश – the sky
  21. जाय – जाणे – to go
  22. नाव – होडी – boat, craft
  23. पैलतीर – पलीकडचा किनारा – opposite side of the bank of river

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Tap Tap Padti Class 7 Marathi Chapter 6 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 6 टप् टप् पडती वाचतो Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 6 टप् टप् पडती Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 6 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नाची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
कवितेतील मुलांचे गाणे कधी जुळून येते?
उत्तर:
जेव्हा प्राजक्ताची फुले अंगावर टप-टप् आवाज करत पडतात तेव्हा मुलांचे गाणे त्या भिर् भिर् तालावर जुळून येते.

प्रश्न आ.
गवत खुशीने का डुलते?
उत्तर:
कुरणावर व झाडांखाली ऊन सावलीचा खेळ सुरू असतो तेव्ह्य मध्येच जोराचा वारा येतो व त्या वाऱ्याबरोबर गवत खुशीने डुलते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

प्रश्न इ.
मुलांच्या गाण्यातून काय काय फुलते?
उत्तर:
मुलांच्या गाण्यातून पाऊस, वारा, मोरपिसारा हे सर्व फुलते.

प्रश्न ई.
कवितेत खुळे कोणाला म्हटले आहे?
उत्तर:
फुलांसारखे जे फुलत नाहीत. आनंदी जे राहत नाहीत, सुरात सूर मिसळून जे आनंदाने गाणे गात नाहीत अशा सगळ्यांना कवितेत खुळे म्हटले आहे.

2. कवितेच्या खालील ओळी पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
कवितेच्या खालील ओळी पूर्ण करा.
(अ) कुरणावरती, ………………………………..
(आ) हसते धरती, ………………………………..
(इ) पाऊस, वारा, ………………………………..
उत्तर:
(अ) कुरणावरती, झाडांखाली ऊनसावली विपते जाळी
(आ) हसते धरती, फांदीवरती झोपाळा झुले!
(इ) पाऊस, वारा, मोरपिसारा या गाण्यातुन फुले!

खेळूया शब्दांशी.

(अ) टप् टप् या शब्दाप्रमाणे कवितेत आलेले इतर नादानुकारी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
टप् टप् या शब्दाप्रमाणे कवितेत आलेले इतर नादानुकारी शब्द लिहा.
उत्तर:
भिरभिर, दूरदूर, झुळझुळ, लुकलुक.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

(आ) खाली दिलेल्या ‘अ’ गट व ‘ब’ गट यांमधील शब्दांचा योग्य सहसंबंध लावा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 1

प्रश्न 1.
खाली दिलेल्या ‘अ’ गट व ‘ब’ गट यांमधील शब्दांचा योग्य सहसंबंध लावा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 1
उत्तर:

  • हसरी – धरती
  • झुळझुळ – वारा
  • लुकलुक – तारा
  • फांदी – झोपाळा

(इ) खालील शब्दांत लपलेले शब्द लिहा.
उदा. मोरपिसारा – मोर, पिसारा, पिसा, सार, सारा

प्रश्न 1.
खालील शब्दांत लपलेले शब्द लिहा.
उदा. मोरपिसारा – मोर, पिसारा, पिसा, सार, सारा

  1. कुरणावरती
  2. झाडाखाली
  3. ऊनसावली
  4. फुलांसारखे

उत्तरः

  1. कुरण, वर, वरती, तीर
  2. झाड, खाली, झाली, डाली
  3. ऊन, सावली, सान, नसा
  4. फुल, सारखे, सार, रफू

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

(ई) खाली दिलेल्या चौकोनातील शब्दांना दुसऱ्या चौकोनात दिलेल्या विरुद्ध अर्थाचे शब्द शोधा व लिहा.
उदा. बरे × वाईट
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 2

प्रश्न 1.
खाली दिलेल्या चौकोनातील शब्दांना दुसऱ्या चौकोनात दिलेल्या विरुद्ध अर्थाचे शब्द शोधा व लिहा.
उदा. बरे × वाईट
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 2
उत्तर:

  • अशुभ × शुभ
  • अपयश × यश
  • उतार × चढ
  • लहान × मोठे
  • तोटा × नफा
  • दु:ख × सुख
  • बाहेर × आत

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

खेळ खेळूया.

खालील वाक्यडोंगर वाचा. त्याप्रमाणे दिलेल्या शब्दाचा वाक्यडोंगर बनवा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 3

प्रश्न 1.
खालील वाक्यडोंगर वाचा. त्याप्रमाणे दिलेल्या शब्दाचा वाक्यडोंगर बनवा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 3
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 4

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती Important Additional Questions and Answers

खालील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरा.

प्रश्न 1.

  1. टप टप पडती अंगावरती …………….. फुले.
  2. येतो वारा पाह्य ……………… , गवत खुशीने डुले!
  3. हसते धरती, फांदीवरती ह्य …………….. झुले!
  4. पाऊस, वारा ……………… या गाण्यातून फुले!

उत्तरः

  1. प्राजक्ताची
  2. भरारा
  3. झोपाळा
  4. मोरपिसारा

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

एक किंवा दोन शब्दांत लिहा.

प्रश्न 1.

  1. प्राजक्ताची फुले अंगावर कशी पडत आहेत?
  2. मुलींच्या अंगावर कोणती फुले पडत आहेत?
  3. ऊन-सावलीची जाळी कोठे विणली आहे?
  4. गवत कसे बुलते?
  5. झोपाळा कोठे झुलत आहे?
  6. शहाणे कोणाला म्हटले आहे?

उत्तर:

  1. टप्टप्
  2. प्राजक्ताची
  3. कुरणावरतीव झाडांखाली
  4. खुशीने
  5. फांदीवर
  6. गावे गाणाऱ्यांना

खालील प्रश्नाची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मुलांना त्यांचे गाणे कसे वाटते?
उत्तर:
मुलांना त्यांचे गाणे झुळझुळ वारा तसेच लुकलुकणाऱ्या ताऱ्यासारखे वाटते.

कवितेच्या खालील ओळी पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
गाणे गाती तेच शहणे, ………………………………..
उत्तर:
गाणे गाती तेच शहाणे, बाकी सारे खुळे !

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

कवितेच्या पुढील ओळींचा अर्थ स्पष्ट कग.

प्रश्न 1.
कुरणावरती, झाडांखाली ऊनसावली विणते जाळी येतो वारा पाहा भरारा, गवत खुशीने बुले!
उत्तर:
मोकळ्या मैदानावरील गवतावर तसेच झाडाखाली ऊनसावलीचा पाठशिवणीचा (ये-जा करण्याचा) खेळ चालू असतो. मध्येच जोराचा वारा येतो त्यामुळे गवत वाऱ्याच्या झुळकीने आनंदाने डुलते.

पुढील कवितेच्या आधारे पूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1 : आकलन कृती

प्रश्न 1.
कंसात दिलेल्या पर्यायांतून योग्य पर्याय निवडून बाक्ये लिहा.
(i) दूरदूर हे ………………….. वाहती, उन्ह्यत पिवळ्या पाह्य नाहती. (नदी, सूर, भाव)
(i) गाणे गाती तेच ……………….. बाकी सारे खुळे! (शह्मणे, हुशार, बरे)
उत्तर:
(i) सूर
(ii) शहाणे

खालील अर्थाच्या कवितेतील ओळी शोधा.

प्रश्न i.
धरणी हसत आहे, फांदीवर झोपाळा झुलतो आहे.
उत्तर:
हसते धरती, फांदीवरती हा झोपाळा झुले!

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

प्रश्न ii.
गवतावर, झाडांखाली ऊनसावलीची जाळी विणलेली दिसते आहे.
उत्तर:
कुरणावरती, झाडांखाली ऊनसावली विणते जाळी

कृती 2 : आकलन कृती

खालील कवितेच्या ओळी पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
गाणे अमुचे ………………, गाणे अमुचे लुकलुक तारा पाऊस, वारा, मोरपिसारा …………………. !
उत्तरः
गाणे अमुचे झुळझुळ वारा, गाणे अमुचे लुकलुक तारा पाऊस, वारा, मोरपिसारा या गाण्यातून फुले!

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

खालील आकृतिबंध पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
मुलांच्या गाण्यातून फुलणाऱ्या गोष्टी
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 5

प्रश्न 2.
मुलांचे गाणे काय वाटते
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 6

कृती 3 : काव्यसौंदर्य

प्रश्न 1.
‘फुलांसारखे सर्व फुला रे, सुरात मिसळूनी सूर, चला रे गाणे गाती तेच शहाणे, बाकी सारे खुळे!’ या काव्यपंक्तीतून सूचित केलेला विचार तुमच्या शब्दांत मांडा.
उत्तरः
कवीने आपल्या कवितेतून प्राजक्ताच्या नाजूक फुलाचे मोहक वर्णन केले आहे. या प्राजक्ताच्या फुलांसारखे सर्वांनी फुलत रहावे, मोठे होत रहावे असे कवीला वाटते. एकमेकांच्या सुरात सूर मिसळून चालत राहण्याचा सल्ला कवी सगळ्यांना देतो. त्याच्या मते गाणे गात राहणारे शहाणे असतात. मात्र जे गाणे गात नाहीत ते खुळे ठरतात. थोडक्यात सतत गाणे म्हणत राहण्याचा, आनंदी राहण्याचा आग्रह कवी प्रस्तुत काव्यपंक्तीतून करतो.

व्याकरण व भाषाभ्यास 

प्रश्न 1.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 7
उत्तर:

  • भरारा – वारा
  • प्राजक्ताची – फुले
  • दूर दूर – सूर
  • भिर् भिर् – ताल

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

प्रश्न 2.
खाली दिलेल्या रंगीत चौकोनातील शब्दांना दुसऱ्या चौकोनात दिलेले समान अर्थाचे शब्द शोधा व लिहा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 9
उत्तर:

  • झाड – वृक्ष
  • सावली – छाया
  • फुल – सुमन
  • गाणे – गीत
  • धरती – जमीन
  • खुळे – वेडे
  • झोपाळा – झुला
  • कुरण – गवत

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे एकवचन व अनेकवचनाच्या जोड्या लावा व लिहा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती 10
उत्तरः

  • फुल – फुले
  • वारा – वारे
  • खुळा – खुळे
  • पिसारा – पिसारे
  • तारा – तारे
  • गाणे – गाणी

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

माहिती मिळवूया

प्रश्न 1.
फुलांना रंग कशामुळे प्राप्त होतो?
उत्तर:
फुलांमध्ये दोन प्रकारची रंगद्रव्ये’ असतात. हरितद्रव्ये, कॅरोटिन यांमुळे नारिंगी, पिवळा, हिरवा हे रंग फुलांच्या पाकळ्यांना मिळतात. लाल, गुलाबी, निळा वगैरे रंग फुलांमधील अंथोसायनीन या रंगद्रव्यांमुळे मिळतात. ही रंगद्रव्ये पाण्यात विरघळू शकतात. ज्या वेळी फुलांना जीवनरसाचा पुरवठा होतो, त्यावेळी त्यात ही रंगद्रव्ये विरघळतात. कोणत्या फुलांत कोणती रंगद्रव्ये असावीत, हे त्यांतील गुणसूत्रे ठरवतात आणि गुणसूत्रे आनुवंशिक असल्यामुळे त्या त्या फुलांचा रंग ठराविकच असतो, तो बदलत नाही.

वरील उतारा वाचून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
फुलांमध्ये किती प्रकारची रंगद्रव्ये असतात?
उत्तर:
फुलांमध्ये दोन प्रकारची रंगद्रव्ये असतात.

प्रश्न 2.
अंथोसायनीन या रंगद्रव्यामुळे फुलांमध्ये कोणते रंग दिसतात?
उत्तर:
अंथोसायनीन या रंगद्रव्यामुळे फुलांमध्ये लाल, गुलाबी, निळा इत्यादी रंग दिसतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

वाचा

रंगीबेरंगी फुलांचे ताटवे’ पाहिले, की मन कसे प्रसन्न होऊन जाते. आपल्या सभोवती उमललेल्या फुलांच्या सुवासाने आजूबाजूचे वातावरण सुगंधित होते. त्या नाजूक, टवटवीत, गंधमिश्रित फुलांच्या दर्शनाने नयनसुख मिळते. आज उमललेले फूल उक्या कोमेजून जाणार असते; पण त्याच्या या क्षणभंगुर जीवनासाठी फुलाला कधी रडताना पाहिले आहे का तुम्ही? दुसऱ्याला प्रफुल्लित करत, सुवास देत ते हसत-बागडत राहते.ते आपल्याला असे तर सांगत नसेल ना, की ‘मुलांनो, आजचा दिवस आपला आहे. या दिवशी आनंदाने हसा,खेळा, बागडा. दुसऱ्यांना आनंद, सुख-समाधान देण्यातच खरा आनंद दडला आहे.’

खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
मन प्रसन्न का होते?
उत्तरः
रंगीबेरंगी फुलांचे ताटवे पाहिले की मन प्रसन्न होते.

प्रश्न 2.
खरा आनंद कशात दडला आहे?
उत्तर:
दुसऱ्यांना आनंद, सुख – समाधान देण्यातच खरा आनंद दडला आहे.

टप् टप् पडती Summary in Marathi

पाठ परिचय:

पारिजातक किंवा प्राजक्ताचे फूल इतके नाजूक की आपल्या हळूवार स्पर्शनही कोमेजून जाणारे, उन्हाचा ताप सहन करायला नको म्हणूनच कदाचित रात्री उमलणारे. आकाशात प्रकट झालेल्या असंख्य तारकांसारखे भासतात. पांढऱ्या शुभ्र पाकळ्या आणि केशरी रंगाचा देठ असलेला निसर्गाचा हा नाजूक आविष्कार. मोकळ्या कुरणावरती टवटवीत असणाऱ्या प्राजक्ताच्या झाडाची पडणारी फुले. या फुलांचा रस, सुगंध, ताजेपणा आणि सौंदर्य अनुभवणाऱ्या मुलांच्या मनातील आनंद कवीने कवितेतून व्यक्त केला आहे. सूर्यप्रकाशाच्या छायेखाली मध्येच वेगाने येणारा वारा, डुलणारे गवत, फुले या सर्व वातावरणामुळे आनंदित होऊन मुले गाणे गात आहेत.

‘Parijatak’ flower is so delicate that even if we touch, it gets hurted. May be it can not bear sun’s heat so it prefers to blossom at night. It looks like a star which twinkles at night. It’s a nature’s beautiful creation. It has white petals and saffron stalk. These flowers showers on green open meadows. Children who enjoys it’s essence, freshness, odur and beauty sings song. Poet has beautifully elaborated the joy and happiness of the children in cool breeze and waving grass

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 6 टप् टप् पडती

कवितेचा भावार्थः

अंगणात खेळत असताना अंगावर प्राजक्ताची फुले टप टप पडतात. त्या भिर् भिर् तालावर आमचे गाणे जुळते. खुल्या गवतावर, झाडांखाली ऊनसावलीचे सुंदर जाळे विणले आहे. भरार वाहणाऱ्या वाऱ्यावर गवत आनंदाने डोलत आहे. भिरभिरत्या तालावरील गाण्याचे सूर पिवळ्याधम्म ऊन्हात न्हात आहेत, लांबवर वाहत जात आहेत. सगळी धरती सुमधुर हसत आहे व फांदीवरती झोका झुलत आहे.. आमचे गाणे झुळझुळ वाऱ्यासारखे आणि लुकलुकणाऱ्या ताऱ्यासारखे आहे. या गाण्यातून पाऊस बरसतो, वारा वाहतो व सुंदर मोरपिसारा फुलतो. कवी म्हणतात, फुलासारखे तुम्ही सर्व फुलून या, सुरात सूर मिसळून एकत्र चालत रहा. जे गाणे गातात तीच शाणी मुले असतात व जी मुले गात नाही ती खुळी असतात.

शब्दार्थ :

  1. अंग – शरीर – body
  2. प्राजक्त – पारिजातकाचे फूल – Parijatak
  3. फूल – कुसुम, पुष्प – flower
  4. ताल – ठेका – rhythm
  5. कुरण – गाय, शेळी इ. ना चरण्यासाठी राखून ठेवलेला भूभाग – a meadow
  6. झाड – वृक्ष – tree
  7. ऊन – सूर्यप्रकाश – sunshine
  8. सावली – – छाया – ashade
  9. विणणे – गुंफणे – to weave
  10. जाळी – झरोका – a little window
  11. वारा – वात – wind
  12. भरारा – वेगाने येणारा – rushing violently
  13. गवत – तृण – grass
  14. खुशीने – आनंदाने – happily
  15. हुले – डोलणे – to nod
  16. फांदी – शाखा, डहाळी – a branch
  17. झोपाळा – झुला, हिंदोळा – a swing
  18. लुकलुक – झळाळी, टवटवी – bright freshness
  19. पाऊस – वर्षा – rain
  20. सूर – मधुर ध्वनी, स्वर – a tune
  21. खुळे – वेडे, असमंजस (Absurd)
  22. रंगद्रव्ये – depigmentation
  23. आनुवंशिक – वंशपरंपरेने चालणारे (hereditary)
  24. ताटवे – एकत्रित फुललेली फुले (bunch of flowers)
  25. क्षणभंगुर – चंचल, तात्पुरते (transitory)

वाकाचार :

  1. खुशीने डुलणे – आनंदाने इकडे तिकडे वावरणे
  2. सूर मिसळणे – सूर एकत्र होणे

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Mazya Anganat Class 7 Marathi Chapter 3 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 3 माझ्या अंगणात Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 3 माझ्या अंगणात Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 3 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नांची एक दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न अ.
कवीच्या अंगणात कशाकशाची रास पडते?
उत्तरः
कवीच्या अंगणात मोती-पवळ्याची म्हणजे धान्याची रास पडते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

प्रश्न आ.
रानमेवा कुठे उगवला आहे?
उत्तरः
रानमेवा कवीच्या अंगणात उगवला आहे.

प्रश्न इ.
कवी गुण्यागोंविदाने सनमेवा खायला का सांगत आहे?
उत्तरः
रानमेवा एकमेकांना दिल्या घेतल्याने वाढतो म्हणून कवी गुण्यागोंविदाने रानमेवा खायला सांगत आहे.

प्रश्न ई.
कवीच्या अंगणात पाखरे का येतात?
उत्तरः
कवीच्या अंगणात पाखरे दाणे टिपण्यासाठी येतात.

2. खालील अर्थाच्या कवितेतील ओळी शोधा.

प्रश्न अ.
गहू, ज्वारीच्या राशीच राशी शेतात पडल्या आहेत.
उत्तर:
गहू शाळवाचं मोती काळ्या रानात सांडलं.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

प्रश्न आ.
काळ्याभोर मातीतून टपोरे, दाणेदार असे खूप सारे धान्य पिकते.
उत्तर:
काळ्याशार मातीतुनी मोती-पवळ्याची रास.

प्रश्न इ.
शेतातून काम करून दमून आल्यावर आई घास भरवते.
उत्तर:
जीव दमतो, शिणतो घास भरवते माय.

प्रश्न ई.
रानातला रानमेवा एकमेकांना देत, घेत आनंदाने खाऊया.
उत्तरः
रानातला रानमेवा, तुम्ही आम्ही सारेजण गुण्यागोविंदानं खावा.

3. तुम्ही पाहिलेल्या एखादया धान्याच्या शेताचे वर्णन थोडक्यात लिहा.

प्रश्न 1.
तुम्ही पाहिलेल्या एखादया धान्याच्या शेताचे वर्णन थोडक्यात लिहा.
उत्तरः
दिवाळीच्या सुट्टीत मी माझ्या गावाला गेलो होतो. माझे गाव खेडेगाव आहे. गावातली वाट शेतमळ्याच्या मधून जाते. भाताच्या धान्याने शेतमळा भरला होता. पिवळीजर्द अशी भाताची शेते दिसत होती. त्यावर पाखरे येऊन भाताच्या लोंब्या आपल्या चोचीने काढून खात होती.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

चर्चा करा. सांगा.

रानमेवा कशाला म्हणतात? रानमेव्यात कोणती फळे येतात, याविषयी कुटुंबातील व्यक्तींशी चर्चा करा.

खेळूया शब्दांशी.

(अ) कंसात दिलेल्या पर्यायांतून योग्य पर्याय निवडून वाक्ये पुन्हा लिहा.

प्रश्न 1.
काळ्याशार मातीतुन मोती – पवळ्याची…………
(मिजास’, आस, रास)
उत्तरः
रास

प्रश्न 2.
घरामंदी घरट्यात जशी दुधातली ………….. .
(माय, साय, जाय)
उत्तरः
साय

प्रश्न 3.
दूर उडुनिया जाता, आसू येती ……………….. .
(गालावर, सारेजण, घरट्यात)
उत्तरः
गालावर

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

(आ) समूहदर्शक शब्दांची यादी करा.

प्रश्न 1.
समूहदर्शक शब्दांची यादी करा.

  1. लाकडाची
  2. पक्ष्यांचा
  3. केळीचा
  4. प्राण्यांचा
  5. मुलांचा
  6. द्राक्षांचा

उत्तरः

  1. मोळी
  2. थवा
  3. घड
  4. कळप
  5. घोळका
  6. घड

(इ) खालील शब्दांसाठी शेवट समान असणारे कवितेतील शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांसाठी शेवट समान असणारे कवितेतील शब्द लिहा.
(अ) सांडलं, (आ) रास, (इ) माय
उत्तरः
(अ) पडलं, (आ) मिजास, (इ) साय

(ई) खालील शब्दांसाठी प्रमाण भाषेतील शब्द लिहा.

प्रश्न 1.
खालील शब्दांसाठी प्रमाण भाषेतील शब्द लिहा.
(अ) खावा, (आ) माय, (इ) घरामंदी
उत्तरः
(अ) खाणे, (आ) आई, (इ) घरामध्ये

उपक्रम:
तुमच्या परिसरातील एखादया अनुभवी शेतकऱ्याची तुम्हांला मुलाखत घ्यायची आहे, त्यासाठी प्रश्नावली तयार करा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

खेळ खेळूया.

प्रश्न 1.
‘स’ चा शब्दपंखा पूर्ण करा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 1

  1. वर्णमालेतील बत्तीसावे अक्षर.
  2. जंगलातील एक भित्रा प्राणी.
  3. नेहमी.
  4. एक शीतपेय.
  5. रस्ता
  6. उत्सव.
  7. ढीग या शब्दासाठी कवितेत आलेला शब्द. रा…

उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 2

कविता करूया

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 3

प्रश्न 1.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 4
उत्तर:
घराभोवती प्रशस्त अंगण,
खेळ खेळी तेथे सारेजण, सडा, रांगोळी अन् तोरण, साजरे करतो सगळे सण.

प्रश्न 2.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 5
उत्तर:
आला दिवाळीचा सण
दारा बांधूया तोरण
काढू दारापुढे रांगोळी
गोडधोड करू पुरणपोळी

प्रश्न 3.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 6
उत्तर:
गुढीपाडव्याचा हा सण
दारा बांधू रंगीबेरंगी
पाना-फुलांचे तोरण
देवास देऊ नारळाचा मान

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

वरील आकृत्यांमध्ये गोलात दिलेल्या शब्दांशी संबंधित काही शब्द दिलेले आहेत. त्या शब्दांचे निरीक्षण करा. यांमध्ये शेवट समान असणारे काही शब्द आहेत.
उदा., खेळ, मेळ, नारळ
सण, तोरण, सारेजण
दार, घर, सुंदर
अशा शब्दांना यमक जुळणारे शब्द म्हणतात.

या शब्दांचा वापर करून आपल्याला लयबद्ध वाक्ये तयार करता येतात.
उदा., घराभोवती प्रशस्त अंगण,
जमले तेथे सारेजण,
सडा, रांगोळी अन् तोरण,
साजरे करतो सगळे सण.
याप्रमाणे वरील आकृत्यांमध्ये दिलेल्या इतर शब्दांचा उपयोग करून कवितेच्या ओळी तयार करा..

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात Important Additional Questions and Answers

कंसात दिलेल्या पर्यायांतून योग्य पर्याय निवडून वाक्ये पुन्हा लिहा.

प्रश्न 1.
तुम्ही आम्ही सारेजण, गुण्यागोंविदानं ……………. .
(खावा, जावा, रहावा)
उत्तरः
खावा

प्रश्न 2.
जीव दमतो, शिणतो’, घास भरवते ………………. .
(माय, हाय, जाय)
उत्तरः
माय

प्रश्न 3.
आणि माझ्या अंगणात लख्ख ………………… पडलं.
(प्रकाश, चांदणं, सोने)
उत्तरः
चांदणं

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

प्रश्न 4.
दिला-घेतला वाढतो, रानातला ……………….. .
(सुकामेवा, खवा, रानमेवा)
उत्तरः
रानमेवा

खालील प्रश्नांची एक दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
‘माझ्या अंगणात’ या कवितेचे कवी कोण आहेत?
उत्तर:
‘माझ्या अंगणात’ या कवितेचे कवी ‘ज्ञानेश्वर कोळी’ हे आहेत.

प्रश्न 2.
काळ्या रानात काय सांडले आहे?
उत्तर:
काळ्या रानात गहू व ज्वारीचे दाणे सांडले आहेत.

प्रश्न 3.
थकलेल्या जीवाला घास कोण भरवते?
उत्तरः
थकलेल्या जीवाला घास माय भरवते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

प्रश्न 4.
कवीच्या गालावर आसू का ओघळतात?
उत्तर:
कवीच्या अंगणातील दाणे टिपून पाखरं तृप्त होऊन दूर उडून जातात तेव्हा कवीच्या गालावर आसू ओघळतात.

खालील अर्थाच्या कवितेतील ओळी शोधा.

प्रश्न 1.
आज माझ्या अंगणात पाखरे दाणे टिपत आहेत.
उत्तर:
अंगणात आज माझ्या दाणं टिपती पाखरं.

प्रश्न 2.
माझ्या अंगणात रानमेवा ऐटीने डुलत आहे.
उत्तर:
अंगणात माझ्या डुले रानमेव्याची मिजास.

प्रश्न 3.
अंगणातील पाखरं दूर उडून गेल्यावर कवीच्या गालावर आसू ओघळतात.
उत्तरः
दूर उडुनिया जाता आसू येती गालावर.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

खालील कवितेच्या ओळी पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
गहू ………………………….
……………………… सांडलं,
आणि ……………………….
……………………….. पडलं।।
उत्तर:
गहू शाळवाचं मोती
काळ्या रानात सांडलं,
आणि माझ्या अंगणात
लख्ख चांदणं पडलं ।।1।।

प्रश्न 2.
काळ्याशार …………………
……………………………रास,
अंगणात ……………………..
रानमेव्याची ………………..
उत्तर:
काळ्याशार मातीतुनी
मोती-पवळ्याची रास,
अंगणात माझ्या डुले
रानमेव्याची मिजास

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

प्रश्न 3.
जीव दमतो, ……………….
…………………………. माय,
घरामंदी ……………………..
……………………………साय।।
उत्तरः
जीव दमतो, शिणतो
घास भरवते माय,
घरामंदी घरट्यात
जशी दुधातली साय।।

प्रश्न 4.
अंगणात ………………….
…………………….. पाखरं,
दूर …………………………..
…………………….गालावर।।
उत्तरः
अंगणात आज माझ्या
दाणं टिपती पाखरं,
दूर उड्डुनिया जाता
आसू येती गालावर

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

खालील प्रश्नांची तीन-चार वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
काळ्याशार मातीतून काय मिळते, असे कवी म्हणतात?
उत्तर:
काळ्याशार मातीतून मोती-पोवळ्या प्रमाणे गहू-ज्वारीचे पीक मिळते, ते चांदण्याप्रमाणे लखलखते, असे कवी म्हणतात.

प्रश्न 2.
रानातल्या रानमेव्याची मिजास आहे, असे कवी का म्हणतात?
उत्तरः
कवीच्या घराजवळ रानमेव्याची झाडे डुलत आहेत. ती फळे एकमेकांना दिल्या घेतल्याने आपला आनंद अजून वाढतो म्हणून कवी म्हणतात की, रानातल्या रानमेव्याची मिजास म्हणजेच तोरा आहे.

पुढील कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
कंसात दिलेल्या पर्यायांतून योग्य पर्याय निवडून वाक्ये लिहा.

  1. आणि माझ्या अंगणात ……………………. चांदणं पडलं. (शुभ्र, लख्ख, मस्त)
  2. अंगणात आज माझ्या ………………….. टिपती पाखरं. (दाणं, फळं, धान्य)

उत्तर:

  1. लख्ख
  2. दाणं

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

जोड्या जुळवा.

प्रश्न 2.

‘अ’ गट ‘ब’ गट
1. लख्ख (अ) साय
2. मोती-पवळ्याची (ब) मिजास
3. रानमेव्याची (क) रास
4. दुधातली (ड) चांदणं

उत्तर:

‘अ’ गट ‘ब’ गट
1. लख्ख (ड) चांदणं
2. मोती-पवळ्याची (क) रास
3. रानमेव्याची (ब) मिजास
4. दुधातली (अ) साय

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

कृती 2: आकलन कृती

प्रश्न 1.
खालील आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 7

खालील प्रश्नांची एक – दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कवीने मोती-पवळ्याची उपमा कशास दिली आहे?
उत्तरः
कवीने मोती-पवळ्याची उपमा ज्वारीच्या धान्याच्या दाण्यांना दिली आहे.

प्रश्न 2.
दिल्या घेतल्याने काय वाढते?
उत्तरः
दिल्या घेतल्याने रानातला रानमेवा वाढतो.

कृती 3: काव्यसौंदर्य

प्रश्न 1.
‘दूर उडुनिया जाता आसू येती गालावर’ या काव्यपंक्तीतून सूचित केलेला विचार तुमच्या शब्दांत मांडा.
उत्तर:
कवीने आपल्या कवितेतून शेतात धान्य पिकल्यावर शेतकऱ्याला होणारा आनंद व्यक्त केला आहे. धान्याने, समृद्धीने भरलेल्या अंगणात अनेक पाखरे दाणे टिपण्यास येतात. मात्र नंतर दूर उडून जातात. त्यांचा सहवास न लाभल्याने डोळ्यांतील अश्रू गालावर ओघळतात. सवयीच्या पाखरांचा सहवास न लाभल्याचे दु:ख प्रस्तुत पंक्तीतून व्यक्त होते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

व्याकरण व भाषाभ्यास

समूहदर्शक शब्दांची यादी करा.

प्रश्न 1.

  1. चाव्यांचा
  2. फुलांचा
  3. पेपरांची
  4. पुस्तकांचा
  5. वाळूचा
  6. मेंढ्यांचा

उत्तरः

  1. जुडगा
  2. गुच्छ
  3. रद्दी
  4. गट्ठा
  5. ढीग
  6. कळप

खालील शब्दांसाठी शेवट समान असणारे कवितेतील शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. रानमेवा
  2. दमतो
  3. तुम्ही

उत्तरः

  1. खावा
  2. शिणतो
  3. आम्ही

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. रान
  2. रास
  3. मिजास
  4. जीव
  5. शिणणे
  6. माय

उत्तरः

  1. वन, जंगल
  2. ढीग
  3. ऐट, तोरा
  4. प्राण
  5. थकणे
  6. आई

खालील नामांना कवितेतील विशेषणे शोधून लिहा.

प्रश्न 1.

  1. चांदण
  2. रान

उत्तरः

  1. लख्ख
  2. काळे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

खालील शब्दांचे वचन बदला.

प्रश्न 1.

  1. घरटं
  2. रास
  3. पाखरं
  4. अंगण

उत्तरः

  1. घरटी
  2. राशी
  3. पाखरे
  4. अंगण

खालील शब्दांसाठी प्रमाण भाषेतील शब्द लिहा.

प्रश्न 1.

  1. आसू
  2. पवळ्याची
  3. दाणं

उत्तर:

  1. अश्रू
  2. पोवळ्याची
  3. दाणे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

‘ख’ चा शब्दपंखा पूर्ण करा.

प्रश्न 1.

1. खोटेच्या विरुद्ध
2. बैलगाडी
3. गाईच्या दुधापासून तयार होणारा एक पदार्थ
4.  मोठा दगड
5. पक्षी या शब्दासाठी कवितेत आलेला शब्द पा …

उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात 8

लेखन विभाग:

खालील विषयावर चर्चा करा व लिहा.

प्रश्न 1.
खालील विषयावर चर्चा करा व लिहा.
उत्तरः
रानमेवा कशाला म्हणतात? रानमेव्यात कोणती फळे येतात, या विषयी कुटुंबातील व्यक्तींशी चर्चा करा.

  • गणू – “बाबा, रानमेवा कशाला म्हणतात?”
  • बाबा – “रानात मिळणाऱ्या फळांना ‘रानमेवा’ असे म्हणतात.”
  • गणू – “बाबा, मौ तर कधीही रानमेवा पाहिला नाही.”
  • बाबा – “यावर्षी मे महिन्याच्या सुट्टीत आपण गावाला गेलो की मी तुला रानात घेऊन जाईन.”
  • गणू – बाबा खरंचं!
  • बाबा – होय, आमच्या लहानपणी आम्ही रानात जाऊन करवंद, जांभळ, तोरण, अळू, खूप खायचो,
  • गणू – करवंद कोणत्या रंगाची असतात?
  • बाबा – करवंद काळ्या रंगाची व खायला खूप गोड असतात. त्यांची झुडपे असतात व त्या झुडपांना काटे असतात.
  • गणू – बाबा ते काटे टोचत नाही का?
  • बाबा – टोचतात म्हणून ती अलगद काढावी लागतात. ही करवंदे, जांभळे, अळू, यांवर कोणतीही जंतूनाशक फवारणी नसते, त्यामुळे ही नैसर्गिकरित्या पिकतात. त्यामुळे ती चवीला खूपच छान असतात. जांभळाचे फळ तर खूप औषधीही आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

प्रश्न 2.
तुमच्या परिसरातील एखाद्या अनुभवी शेतकऱ्याची तुम्हांला मुलाखत घ्यायची आहे. त्यासाठी प्रश्नावली तयार करा.

  1. शेतकरीदादा, तुम्ही तुमच्या शेतात कोणकोणती पिके घेता?
  2. बी पेरण्याआधी कोणकोणती कामे करावी लागतात ?
  3. शेताची मशागत केल्यावर का ?
  4. शेतात रोपे उगवल्यानंतर त्याची पुन्हा लागवड करावी लागते का?
  5. शेतात चांगले पीक येण्यासाठी कोणत्या खताचा वापर करावा लागतो?
  6. धान्याची काळजी घेण्यासाठी तुम्ही काय करता?
  7. धान्य शेतात तयार झाल्यावर प्रथम काय करावे लागते?
  8. धान्याची कापणी झाल्यावर सर्व पीक कुठे ठेवतात?
  9. धान्य मळ्यात पक्षी किंवा प्राणी येऊ नयेत म्हणून कोणती काळजी घेता?
  10. धान्य तयार झाल्यावर सर्व धान्य कुठे नेऊन विकता?

माझ्या अंगणात Summary in Marathi

काव्य परिचयः

घराला जसं स्वतंत्र अस्तित्व असतं तसं अंगणालाही असतं. आशा-आकाक्षांच्या वृक्षवेली, स्वप्नांची फुलपाखरं, सृजनाच्या कळ्याफुलं या अंगणातच भेटत राहतात असे हे अंगण – ‘माझ्या अंगणात’ या कवितेत आले आहे. रात्रंदिवस कष्ट केल्यावर शेतातील धान्य, समृद्धता अंगणात येऊन पसरते. तेव्हा शेतकऱ्याचा आनंद गगनात मावत नाही. शेतकऱ्याच्या मनातील याच विविध भावनांचे, वर्णन कवीने केले आहे.

Every house has its own identity. The same way every courtyard is unique. One can meet to the creepers of wishes, butterflies of dreams, birds of innovation in this courtyard. Poet has described such a ‘courtyard’ in his poem. After a core hardship when farmer pours his wealth of grains in the courtyard, his joy becomes boundless. The feelings and emotions of a farmer are described in this poem.

कवितेचा भावार्थ:

शेतात धान्य डौलात डुलत असलेले पाहून आनंदित झालेला शेतकरी म्हणतो की, माझ्या काळ्याशार शेतात मोत्यांप्रमाणे गहू, ज्वारीचे दाणे उगवून आले आहेत, छान पिकले आहेत आणि त्यांच्या प्रकाशाने जणू माझ्या अंगणात शुभ्र चांदणे पडल्याचा भास होत आहे.।।1।।

शेतातील काळ्या मातीतून मोती-पोवळ्यांसारखी सुरेख व किमती अशा धान्याची रास सांडली आहे. माझ्या अंगणात रानमेव्याची अर्थात रानातील फळे, कंदमुळांची रास आनंदाने पसरली आहे.।।2।।

रानातल्या फळे व कंदमुळांचा मेवा एकमेकांना दिल्या-घेतल्याने वाढतो. तुम्ही, आम्ही, सगळ्यांनी हा रानमेवा एकत्र आनंदाने, प्रेमाने, समजुतीने खाऊ या.।।3।।

शेतामध्ये कष्ट करून दमलेल्या जीवाला घरी आल्यावर आई मायेने घास भरवते. घरामध्ये मायेने करणारी, छोट्याशा घरट्यात सुखाने राहणारी आई जणू दुधावरची साय आहे.।।4।।

आज माझ्या अंगणात अनेक पाखरे दाणे टिपत आहेत, त्यांना पाहून जीव सुखावून जातो आहे. परंतु हिच पाखरे जेव्हा अचानक दूर उडून जातात, तेव्हा डोळ्यांतील अश्रू गालावर ओघळतात.।।5।।

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 3 माझ्या अंगणात

शब्दार्थ:

  1. शाळवाचं मोती – ज्वारीचे दाणे – Jowar
  2. काळ्या रानात – काळ्याभोर शेतात – (farm with black soil)
  3. लख्ख चांदण – चमचमणारे तारे – shining stars
  4. काळ्याशार – काळ्या कुळकुळीत – dark
  5. माती – अवील, मृदा – Soil, mud
  6. रास – ढीग – a heap
  7. चांदणं – चंद्राचा प्रकाश – the moonlight
  8. रानमेवा – रानातील – jungle fruits
  9. फळफळावळ गुण्यागोविंदाने – स्नेहाने – amicably
  10. शिणणे – थकणे – to be fatigued
  11. माय – आई, माता – mother
  12. दूध – क्षीर – milk
  13. आसू – अश्रू – tear
  14. दुधातली साय – दुधावरील मलई – milkcream
  15. घरटे – पक्ष्यांच घर – nest
  16. मोती-पवळे – ज्वारीच्या धान्याचे – pearl दाणे मोती व पोवळ्याप्रमाणे
  17. वाटणे डौलात – तोऱ्यात – with pride
  18. मिजास – गर्व, तोरा (arrogance)
  19. शिणतो – थकतो (to be fatigued)
  20. तृप्त होणे – समाधानी होणे (to get satisty)
  21. प्रशस्त – ऐसपैस (spacious)
  22. भित्रा – घाबरट (Timid)

वाकाचार:

1. गुण्यागोविंदाने राहणे – आनंदाने राहणे

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Vachnache Ved Class 7 Marathi Chapter 9.1 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 9.1 वाचनाचे वेड Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 9.1 वाचनाचे वेड Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 9.1 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड Textbook Questions and Answers

1. खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
सोनालीने काय करावे असे आईला वाटत होते?
उत्तर:
सोनालीने आपल्या अभ्यासाशिवाय दररोज किमान दोन पाने अवांतर वाचावीत, असे आईला वाटत होते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 2.
सोनालीच्या घरातील सर्वांना तिच्याकडे पाहून नवल का वाटत होते?
उत्तर:
वाचनाची बिलकूल आवड नसलेली सोनाली पुस्तक वाचनात रस घेत असल्याचे पाहून घरातील सर्वांना नवल वाटत होते.

प्रश्न 3.
सोनालीला प्रोत्साहन देण्यासाठी तिच्या बाबांनी काय केले?
उत्तरः
सोनालीला प्रोत्साहन देण्यासाठी तिच्या बाबांनी तिच्या वाढदिवसाला एक छानसे पुस्तक तिला भेट दिले.

2. खालील घटनांमागील कारणे लिहा.

प्रश्न 1.
आईने सोनालीच्या हातात एक गोष्टीचे पुस्तक दिले.
उत्तर:
सोनालीच्या आईला शाळेत पाहुणी म्हणून जायचे होते. तिथल्या मुलांना एक गोष्ट सांगायची होती. गोष्टीच्या पुस्तकातील एक गोष्ट सांगावी असे आईला वाटत होते. पण नक्की कोणती गोष्ट सांगावी ते समजत नव्हते. सोनालीने त्या पुस्तकातून छानशी गोष्ट निवडून दयावी असे आईला वाटले, म्हणून आईने सोनालीच्या हातात गोष्टीचे पुस्तक दिले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 2.
आईने सोनालीला कथेचा सारांश’ लिहायला सांगितला.
उत्तरः
आईने दिलेल्या गोष्टीच्या पुस्तकातील सगळ्याच कथा सोनालीला आवडल्या. मात्र त्यातली कोणती कथा निवडावी ते तिला समजत नव्हते. सोनालीची ही समस्या समजताच आईने तिला कथेत नेमके काय आहे हे जाणून घेण्यासाठी प्रत्येक कथेचा सारांश लिहायला सांगितला.

प्रश्न 3.
सोनालीला आता ‘पुस्तके वाचत जा’, असे सांगण्याची गरज उरली नाही.
उत्तरः
सोनालीला अवांतर वाचनाची बिलकूल आवड नव्हती. आईला कथा निवडीत मदत करण्याच्या निमित्ताने गोष्टीचे पुस्तक वाचताना तिला त्यात रस वाटू लागला. कथेचा सारांश लिहिण्याच्या निमित्ताने तिने त्या पुन्हा पुन्हा वाचल्या. केवळ आईनेच नव्हे तर शाळेतल्या बाईंनीही यासाठी अभिनंदन करून शाबासकी दिली. सोनालीला फार आनंद झाला. प्रोत्साहन म्हणून बाबांनीही वाढदिवसाला पुस्तक भेट दिले. एकंदरीतच तिच्या वाचनाची आवड वाढल्यामुळे तिला आता ‘पुस्तके वाचत जा’, असे सांगण्याची गरज उरली नाही.

3. खालील आकृती पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
खालील आकृती पूर्ण करा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड 1
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड 2

4. अभ्यासाबरोबरच तुम्हांला इतर कोणत्या गोष्टी करायला आवडतात? का ते लिहा.

प्रश्न 1.
अभ्यासाबरोबरच तुम्हांला इतर कोणत्या गोष्टी करायला आवडतात? का ते लिहा.
उत्तरः
अभ्यासाबरोबरच इतर अनेक गोष्टींचा छंद जोपासण्याची आवड मला घरच्यांमुळे लागली. मला मैदानी खेळ खेळण्यास खूप आवडतात. त्यामुळे शरीर सुदृढ रहाते. अवांतर वाचनामुळे समृद्ध जीवनाचा अनुभव मिळतो. मी फावल्या वेळात टीव्ही देखील पहाते. त्यामुळे बाहेरील जगातील घडामोडींचा अंदाज येतो. अभ्यासाबरोबरीने मी नृत्याची आवडही जोपासली आहे. त्यामुळे मन प्रसन्न वाटते. अभ्यासाबरोबरच इतर गोष्टींमध्येही रस घेतल्याने अभ्यासालाही प्रेरणा मिळते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

खेळू्र शबदराशी.

अ. खालील वाक्प्रचारांच्या अर्थाचा योग्य पर्याय निवडा व लिहा.

प्रश्न अ.
सफल होणे –
1. यशासाठी झटणे
2. यशस्वी होणे
3. अपयश येणे.
उत्तर:
1. यशस्वी होणे

प्रश्न आ.
नोंदी करणे
1. लिहून ठेवणे
2. नोंदवही लिहिणे
3. लक्षात ठेवणे.
उत्तर:
2. लिहून ठेवणे

प्रश्न इ.
आनंद गगनात न मावणे –
1. आनंद वाहून जाणे
2. दु:खी होणे
3. खूप आनंद होणे.
उत्तर:
3. खूप आनंद होणे

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न ई.
नवल वाटणे –
1. आश्चर्य वाटणे
2. खूप आनंद होणे
3. नाराज होणे.
उत्तर:
1. आश्चर्य वाटणे

आ. खालील शब्दांचा वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न अ.
आमूलाग्र
उत्तर:
जमिनीवर नवनवीन प्रयोग केल्यामुळे शेतीत आमूलाग्र बदल दिसून आला.

प्रश्न आ.
शाबासकी
उत्तर:
शाबासकीची एक थाप विदयार्थ्यांसाठी प्रोत्साहन ठरते.

प्रश्न इ.
अवांतर
उत्तर:
अवांतर गोष्टींच्या अतिरिक्त वापरामुळे अभ्यासाकडे दुर्लक्ष होत असल्याचे आजकालच्या मुलांमध्ये आढळून येते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

इ. खालील शब्दांचे समानार्थी शब्द चौकटीतून शोधून लिहा.

प्रश्न 1.
अ. बक्षीस
आ. यश
इ. गोष्ट
ई. मदत
उ. आवड.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड 3
उत्तर:
पारितोषिक
विजय
कथा
साहाय्य
रस.

ई. हात व हस्त हे एकाच अर्थाचे शब्द आहेत. खालील शब्द वाचा व त्यांचे अर्थ समजून घ्या.

प्रश्न 1.
उत्तर:

  1. हस्तकला: हातांनी कागदापासून साकारलेली कला.
  2. हस्ताक्षर’: हातांनी लिहिलेले लेखन, अक्षर.
  3. हस्तांदोलन: दोन व्यक्तींनी एकमेकांशी हात मिळवण्याची कला.
  4. हातकंकण: हातात घालायचा दागिना, बांगडी.
  5. हातखंडा: एखाद्या गोष्टीत तरबेज असणे.
  6. हातमोजे: हातात घालायचे मोजे.
  7. हस्तक्षेप: एखादया गोष्टीत अनावश्यक दखल देणे, लुडबुड करणे.
  8. हातोहात: अगदी सहज.
  9. हातभार: मदत.
  10. हातभर: हाताच्या उंचीएवढे.
  11. हस्तरेषा: हातावरील रेषा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

उपक्रम:

तुम्हांला आवडणाऱ्या विषयांची पुस्तके वाचा. वाचलेल्या प्रत्येक पुस्तकाचा थोडक्यात सारांश आपल्या वहीत लिहा.

आपण समजून घेऊया.

प्रश्न 1.
खालील वाक्ये वाचा.
(अ) अजय आणि विजय शाळेत पोहोचले अन् पावसाची रिपरिप सुरू झाली.
(आ) मला पाऊस खूप आवडतो, कारण मला पावसात भिजायला आवडते.
(इ) रमेश व रत्ना मावशीकडे पुण्याला गेले.
(ई) आम्ही खूप प्रयत्न केले म्हणून आम्ही जिंकलो.
(उ) बाबा रिक्षा किंवा बसने प्रवास करतात.

वरील वाक्यांतील अधोरेखित शब्द उभयान्वयी अव्यये आहेत. शिवाय, की, परंतु, म्हणजे, तरी, नि, अन् हे सर्व शब्द दोन शब्दांना किंवा दोन वाक्यांना जोडण्याचे काम करतात, म्हणून हे शब्द उभयान्वयी अव्यये आहेत.

लक्षात ठेवा:

उभय म्हणजे दोन व अन्वय या शब्दाचा अर्थ संबंध असा आहे. वाक्यातील दोन शब्द किंवा दोन वाक्ये यांचा संबंध जोडणे, हे उभयान्वयी अव्ययाचे कार्य आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 2.
खालील संवादातील उभयान्वयी अव्यये अधोरेखित करा.
आई: आपल्याकडे पाहुणे येणार आहेत, म्हणून आपण पुरणपोळी करूया.
अंकुश: आई, तू बटाट्याची भाजी अन् पुऱ्या कर म्हणजे मी तुला मदत करू शकेन, शिवाय स्वयंपाकही लवकर होईल. जर पाहुणे लवकर आले, तर त्यांना वेळेवर जेवायला मिळेल; पण पाहुण्यांना आवडेल ना आपण केलेला स्वयंपाक?
उत्तर:
“आपण सर्वांना मदत केली पाहिजे. या मदतीची सुरुवात घरापासून करा. मदत करण्याने आपल्याला तर आनंद होतोच; पण दुसऱ्याचा आनंद हा आपल्याला समाधान देऊन जातो. तुम्ही घरी किंवा इतर ठिकाणी कोणकोणती मदत करता, त्याची नोंद ठेवा आणि ती दर शनिवारी दाखवा.”

शिक्षकांसाठी:

विदयार्थ्यांना उभयान्वयी अव्ययांची विविध उदाहरणे देऊन अधिक सराव करून घ्यावा.

Class 7 Marathi Chapter 9.1 वाचनाचे वेड Additional Important Questions and Answers

खाली दिलेल्या वाक्यांतील रिकाम्या जागी योग्य शब्द भरून वाक्य लिहा.

  1. आजकालच्या मुलांना ……………. म्हणजे कंटाळवाणी गोष्ट वाटते.
  2. ‘आपण सर्वांना मदत केली पाहिजे. या मदतीची सुरुवात ……………… करा.’
  3. आईने तिला प्रत्येक कथेचा थोडक्यात ……………… एका पानावर लिहिण्यास सांगितले.
  4. तिने आजपर्यंत कधीच ……………… वाचन केले नव्हते.

उत्तरे:

  1. वाचन
  2. घरापासून
  3. सारांश
  4. अवांतर.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

खालील प्रश्नांची एक-दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
सोनालीच्या घरात वाचनाची आवड कोणाकोणाला होती?
उत्तर:
सोनालीच्या घरात तिच्या आईला व मोठ्या भावाला वाचनाची आवड होती.

प्रश्न 2.
सोनालीने आईच्या कथा निवडीला मदत करण्याचा निर्णय का घेतला?
उत्तर:
शाळेतील बाईंनी सांगितल्याप्रमाणे सर्वांना मदत करण्याची व केलेल्या मदतीची नोंद ठेवण्याची सोनालीने सुरुवात केली होती. या नोंदीत आईला केलेल्या मदतीची नवीन नोंद होईल व बाई सगळ्यांसमोर आपले कौतुक करतील, शाबासकी देतील या विचाराने सोनालीने आईच्या कथा निवडीला मदत करण्याचा निर्णय घेतला.

खालील घटनांमागील कारणे लिहा.

प्रश्न 1.
सोनालीने नाईलाजाने दहा कथा वाचल्या.
उत्तर:
सोनालीच्या आईने तिला गोष्टीच्या पुस्तकातून एक कथा निवडण्यास सांगितले होते. त्या पुस्तकात छोट्या छोट्या कथा होत्या. नुसत्या कथांची नावे वाचून कोणती कथा निवडावी हे सोनालीला कळत नव्हते. म्हणून तिने शेवटी नाईलाजाने दहा कथा वाचल्या.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 2.
शाळेतील बाईंनी सोनालीच्या पाठीवर शाबासकी दिली.
उत्तर:
शाळेत गेल्यावर सोनालीने आपल्या आईला काय व कशी मदत केली हे सांगितले व एक कथाही ऐकवली. अवांतर वाचन केल्याचा तिच्यातील बदल सगळ्यांनाच आनंद देणारा होता. अशा प्रकारे आईला मदत केली म्हणून सोनालीचे बाईंनी अभिनंदन केले आणि वर्गात छान गोष्ट सांगितल्या बद्दल सोनालीच्या पाठीवर शाबासकी दिली.

खालील आकृती पूर्ण करा.

प्रश्न 1.
खालील आकृती पूर्ण करा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड 4

पुढील उतारा वाचून सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
खालील आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तरः
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड 5

प्रश्न 2.
रिकाम्या जागा भरा.
1. ………… तर सगळ्याच आवडल्या, त्यांतली कोणती निवडावी ते समजेना. (गोष्टी, कथा, वस्तू)
2. आईला ते सारे पाहून तिचे खूप ……………. वाटले. (कौतूक, अग्रुप, वाईट)
उत्तर:
1. कथा
2. कौतुक

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

उतारा – पाठ्यपुस्तक पृष्ठ क्रमांक 31, 32

कथा तर सगळ्याच आवडल्या ………………….
………………………….. गगनात मावत नव्हता.

कृती 2: आकलन कृती

प्रश्न 1.
चौकट पूर्ण करा.
1. आईने पानावर काय लिहिण्यास सांगितले? [ ]
2. सारांश लिहिण्यासाठी सोनालीने काय घेतले? [ ]
उत्तर:
1. सारांश
2. पान

खालील प्रश्नांची एका वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
सोनालीला काय समजत नव्हते?
उत्तर:
सगळ्याच कथा आवडल्यामुळे त्यातली कोणती निवडावी हे सोनालीला समजत नव्हते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 2.
सोनालीचा आनंद गगनात का मावत नव्हता?
उत्तर:
आईने घरातल्या साऱ्यांपुढे तिचे कौतुक केल्यामुळे सोनालीचा आनंद गगनात मावत नव्हता.

कृती 3: व्याकरण कृती

प्रश्न 1.
खालील वाक्प्रचारांचा अर्थ सांगून वाक्यात उपयोग करा.
1. आनंद गगनात न मावणे – अतिशय आनंद होणे.
विवेकला सर्वोत्कृष्ट विदयार्थ्याचे बक्षीस जाहिर होताच त्याचा आनंद गगनात मावेनासा झाला.
2. नवल वाटणे – आश्चर्य वाटणे
सकाळी लवकर न उठणारा मिहिर सकाळी 6 वाजता उठलेला पाहताच आई-वडिलांना नवल वाटले.

प्रश्न 2.
खालील वाक्यांतील उभयान्वयी अव्यये शोधा.
1. ती आईकडे गेली व आपल्या समोरील समस्या सांगितली.
2. त्या पानावर कथेचे नाव अन् त्या कथेत काय सांगितले आहे ते थोडक्यात लिहिले.
उत्तर:
1. व
2. अन्

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

कृती 4: स्वमत

प्रश्न 1.
तुमच्यावर झालेल्या कौतुकाचा एखादा प्रसंग तुमच्या शब्दांत लिहा.
उत्तर:
मागच्या वर्षी आई-बाबांनी आजोबांच्या पंचाहत्तरी निमित्त फार मोठा कार्यक्रम आयोजित केला होता. अनेक नातेवाईक जमले होते. त्यात 4-5 लहान मुलेही होती. त्यातील 2 तर अगदीच वर्षा-दोन वर्षांची होती. कार्यक्रम रंगत आलेला असतानाच त्या लहान मुलांनी रडारड सुरू केली. कार्यक्रमाची रंगत कमी व्हायला नको म्हणून मी सर्व मुलांना घेऊन माझ्या खोलीत गेले व पुढील 2 तास मी त्यांना छानरित्या सांभाळले. माझ्याच आई-वडिलांनी नाही तर सर्व नातेवाईकांनी माझी वाहवा केली. माझे कौतुक केले.

खालील वाक्प्रचारांच्या अर्थाचा योग्य पर्याय निवडा व लिहा.

प्रश्न 1.
मन वळवणे –
1. दुसरीकडे नेणे
2. तयार करणे
3. नकार देणे.
उत्तर:
2. तयार करणे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

खालील शब्दांचा वाक्यात उपयोग करा.

प्रश्न 4.
नवल
उत्तर:
सरकारी कार्यालयात कर्मचारी वेळेवर आलेले पाहून रामरावांना नवलच वाटले.

प्रश्न 5.
टीव्ही
उत्तर:
‘टीव्ही’ शाप की वरदान याचे उत्तर त्याचा वापर करणाऱ्या व्यक्तिगणिक बदलू शकते.

उभयान्वयी अव्यये:

व्याख्या: वाक्यातील दोन शब्दांना किंवा दोन वाक्यांना जोडण्याऱ्या शब्दांना ‘उभयान्वयी अव्यये’ म्हणतात.
उदा:

  1. रमेश व रत्ना मावशीकडे पुण्याला गेले.
  2. मला पाऊस खूप आवडतो, कारण मला पावसात भिजायला आवडते.
  3. आम्ही खूप प्रयत्न केले म्हणून आम्ही जिंकलो.

अपसरणचिन्ह:

व्याख्या: स्पष्टीकरण द्यायचे असल्यास किंवा बोलताबोलता विचारमालिका तुटल्यास ‘-‘ हे चिन्ह वापरतात. त्या चिन्हास ‘अपसरणचिन्ह’ म्हणतात. अपसरणचिन्हाची लांबी संयोगचिन्हा पेक्षा जास्त असते.
उदा:

  1. असे स्थळ – जे निसर्गरम्य आहे.
  2. आभाळ भरून आले, पण –

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 6.
खालील वाक्यांत अपसरणचिन्ह वापरून वाक्ये पुन्हा लिहा.
1. छोट्या समीरला रडताना बघून आशाताई धावत आल्या आणि
2. रूपेरी पडदा ज्याची माया भल्याभल्याला मोहात पाडते.
उत्तर:
1. छोट्या समीरला रडताना बघून आशाताई धावत आल्या आणि
2. रुपेरी पडदा – ज्याची माया भल्याभल्याला मोहात पाडते.

प्रश्न 7.
खालील शब्दांचे लिंग ओळखा.

  1. पुस्तक
  2. कॉम्प्युटर
  3. गोष्ट
  4. वही
  5. प्रसंग
  6. पान

उत्तरः

  1. नपुसकलिंग
  2. पुल्लिंग
  3. स्त्रीलिंग
  4. स्त्रीलिंग
  5. पुल्लिंग
  6. नपुसकलिंग.

प्रश्न 8.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. गेम
  2. पुस्तके
  3. गोष्ट
  4. कथा
  5. ओळ
  6. पाहुणी
  7. प्रसंग
  8. वही.

उत्तरः

  1. गेम्स
  2. पुस्तक
  3. गोष्टी
  4. कथा
  5. ओळी
  6. पाहुण्या
  7. प्रसंग
  8. वह्या.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 9.
खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द सांगा.

  1. आवड
  2. किमान
  3. छान
  4. समाधान
  5. नवीन
  6. कौतुक
  7. समस्या
  8. सोपे

उत्तरः

  1. नावड
  2. कमाल
  3. वाईट
  4. असमाधान
  5. जुने
  6. निंदा
  7. उपाय
  8. कठीण

खालील वाक्यांत विरामचिन्हे घालून वाक्य पुन्हा लिहा.

प्रश्न 1.
टीव्ही व्हिडिओ गेम्स कॉम्प्युटर मोबाईल या सर्वांशी त्यांची मैत्री पक्की झाली आहे.
उत्तरः
टीव्ही, व्हिडिओ गेम्स, कॉम्प्युटर, मोबाईल या सर्वांशी त्यांची मैत्री पक्की झाली आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

प्रश्न 2.
तिने आईला मी पुन्हा एकदा पुस्तक वाचते म्हणून सांगितले.
उत्तरः
तिने आईला ‘मी पुन्हा एकदा पुस्तक वाचते’ म्हणून सांगितले.

प्रश्न 3.
मला खूप काही गोष्टी माहीत आहेत पण कोणती गोष्ट सांगू ते समजेना.
उत्तरः
मला खूप काही गोष्टी माहीत आहेत; पण कोणती गोष्ट सांगू ते समजेना.

वाचनाचे वेड Summary in Marathi

पाठ परिचय:

वाचनामुळे आपल्याला खूप फायदे होतात. वाचनासारखा दुसरा छंद नाही. म्हणूनच म्हटले आहे ‘वाचाल तर वाचाल’. या वाचनाचे महत्त्व सोनालीच्या आईला चांगले ठाऊक होते. आपल्या मुलीनेही असे अवांतर वाचन करावे, असे सोनालीच्या आईला वाटते. त्यासाठी सोनालीची आई एक युक्ती करते. ती युक्ती कशी सफल होते ते आपल्याला ‘वाचनाचे वेड’ या पाठात लेखिका आशा पाटील यांनी दाखवून दिले आहे.

Reading has a lot of advantages. There is no other hobby like reading. It has been said ‘if you read, you will survive’. Sonali’s mother knew the importance of reading. She feels her daughter should also read books other than studies. To inculcate this habit, Sonali’s mother uses a trick. The success of that trick has been narrated in this write up by the writer Asha Patil.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.1 वाचनाचे वेड

शब्दार्थ:

  1. अवांतर – इतर, ज्यादा – additional, extra
  2. मैत्री – दोस्ती – friendship
  3. नोंद – टाचण – a record
  4. उत्सुकता – कुतूहल, आतुरता – curiosity
  5. समस्या – अडचण – a problem
  6. अभिनंदन – प्रशंसा, वाहवा – congratulation
  7. प्रसंग – घटना – an incident
  8. प्रोत्साहन – उत्तेजन – encouragement
  9. आनंद गगनात न मावणे – खूप आनंद होणे
  10. नोंदी करणे – टाचण लिहून ठेवणे
  11. नवल वाटणे – आश्चर्य वाटणे
  12. मन वळवणे – तयार करणे
  13. प्रवृत्त करणे – च्यासाठी तयार करणे
  14. आमुलाग्र बदल होणे – संपूर्ण बदल होणे
  15. प्रोत्साहन देणे – प्रेरणा देणे
  16. सारांश – संक्षेप (summary)
  17. सदस्य – सभासद (member)
  18. हस्ताक्षर – (Handwriting)
  19. हस्तक्षेप – अनावश्यक दखल, लुडबुड (Interdict)
  20. मदत – सहाय्य(help)

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Santwani Class 7 Marathi Chapter 14 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 14 संतवाणी Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 14 संतवाणी Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 14 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 14 संतवाणी Textbook Questions and Answers

सुविचार

प्रश्न 1.
संकटांना घाबरून न जाता जो जीवन यशस्वी करतो तोच खरा पराक्रमी होय.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 2.
मैत्री ही नात्यापेक्षा कितीतरी श्रेष्ठ आहे.

प्रश्न 3.
नम्रता हा सर्व सद्गुणांचा पाया होय.

आम्ही कथा लिहितो.

विदयार्थ्यांनो, तुम्हांला गोष्ट ऐकायला, वाचायला, सांगायला आवडते ना? तुम्हांला गोष्ट लिहायलाही नक्कीच आवडेल. आज तुम्ही गोष्ट लिहिणार आहात. त्याचे नीट आकलन करून घ्या. कोणता प्रसंग आहे, कोण बोलत आहे, कोणाशी बोलत आहे, त्यांच्यात कोणता संवाद चालला असेल? या सगळ्यांची कल्पना करा. त्या त्या प्रसंगामधील पात्रांचा संवाद तुमच्या वहीत लिहा. अगदी तुम्हांला पाहिजे तसा. तुम्हांला कोणते शब्द वापरावे लागतील? वाक्यरचना कशी करावी लागेल? कोणता काळ वापरावा लागेल? या सर्वांचा मनाशी विचार करा. गोष्ट लिहून झाल्यावर, त्यासंदर्भात शिक्षकांशी, मित्रांशी किंवा आईबाबांशी चर्चा करा. कथा लिहून झाल्यावर त्यास योग्य शीर्षक दया.

प्रश्न 1.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी 1.1
उत्तरः

गर्वाचे घर खाली

सुंदरवनात सगळे प्राणी गुण्यागोविंदाने रहात होते. एकदा एक हरिण चरता चरता जंगलाबाहेर गेले. बाहेरील जगाशी पहिल्यांदाच संबंध आल्याने ते हरखून गेले. समोरून एक प्रवासी रेल्वे येताना हरिणाला दिसली. ती प्रवासी रेल्वे जवळ येताच हरिणाने तिच्यासोबत धावायला सुरुवात केली. ती प्रवासी रेल्वे असल्यामुळे ती एका स्टेशनावर थांबली. हरिण मात्र पुढे पुढे धावतच राहिले. आपण रेल्वेला मागे टाकल्याचा हरिणाला फार आनंद झाला.

जंगलात जाऊन इतर सर्व प्राण्यांपुढे हरिणाने आपण रेल्वेला हरवले, अशी फुशारकी’ मारण्यास सुरुवात केली. सर्व प्राण्यांनी आपल्या अज्ञानामुळे हरिणावर विश्वास ठेवला. मात्र कोल्ह्याला शंका आली. त्याने हरिणाबरोबर जंगलाबाहेर जाण्याचा निर्णय घेतला. जंगलाबाहेर येताच त्यांना रेल्वे येताना दिसली. पुन्हा एकदा हरिणाने रेल्वेशी शर्यत लावली. नक्की काय घडते हे पाहण्यासाठी कोल्हाही त्या दोघांच्यामागे धावत सुटला.

पण ती रेल्वे प्रवासी रेल्वे नसून मालगाडी असल्याचे हरिणाच्या लक्षात आले नाही. ती मालगाडी कोठेही न थांबता पुढे पुढे जात राहिली. हरिण मात्र दमून जमिनीवर बसले. मानवाने तंत्रज्ञानाचा वापर करून बनवलेली रेल्वे आपल्यापेक्षा वेगवान आहे हे हरणाच्या लक्षात आले. यापुढे कुठल्याही गोष्टीची फुशारकी न मारण्याचे हरिणाने मनोमन ठरवून टाकले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

शिक्षकांसाठी:

वरीलप्रमाणे विविध प्रसंग देऊन विदयार्थ्यांकडून गोष्ट तयार करून घ्यावी. मुलांकडून ती गोष्ट वाचून घ्यावी.

Class 7 Marathi Chapter 14 संतवाणी Additional Important Questions and Answers

कंसातील योग्य शब्द निवडून रिकाम्या जागा भरा.

प्रश्न 1.

  1. पक्षी जाय ……….. बाळकांसी आणी चारा ।। (दिगंबरा / दिगंतरा)
  2. वानर हिंडे झाडावरी। पिली बांधुनी …. ।। (उदरीं/ उरी)
  3. ऐसे कैसे झाले भोंदू। ……. करोनि म्हणती साधू।। (काम / कर्म)
  4. अंगा लावूनियां राख। …………. झांकुनी करिती पाप।। (डोके / डोळे)

उत्तरः .

  1. दिगंतरा
  2. उदरों
  3. कर्म
  4. डोळे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 2.
पुढील अभंगांच्या ओळी पूर्ण करा.

  1. पक्षी जाय दिगंतरा। ……………….
  2. माता गुंतली कामासी। …………….
  3. …………….. । जनी वेळोवेळां पाहे.
  4. ऐसे कैसे झाले भोंदू। ………………
  5. …………….. | जळो तयांसी संगती.

उत्तर:

  1. पक्षी जाय दिगंतरा। बाळकांसी आणी चारा ।।
  2. माता गुंतली कामासी। चित्त तिचे बाळापाशीं।।
  3. तैसी आम्हांसी विठ्ठल माये। जनी वेळोवेळां पाहे ।।
  4. ऐसे कैसे झाले भोंदू। कर्म करोनि म्हणती साधू।।
  5. तुका म्हणे सांगों किती। जळो तयांसी संगती।।

खालील प्रश्नांची एका वाक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
जनाबाईंच्या भक्तीचा अनन्यसाधारण विषय कोणता?
उत्तर:
वात्सल्य हा जनाबाईंच्या भक्तीचा अनन्यसाधारण विषय आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 2.
माता कामात गुंतलेली असली तरी तिचे लक्ष कोठे असते?
उत्तर:
माता कामात गुंतलेली असली तरी तिचे लक्ष आपल्या बाळापाशी असते.

प्रश्न 3.
माकड आपल्या पिल्लाला कुठे बांधते?
उत्तर:
माकड आपल्या पिल्लाला आपल्या उदराशी, पोटाशी बांधते.

प्रश्न 4.
संत तुकाराम आपल्या अभंगातून कोणता संदेश देतात?
उत्तर:
संत तुकाराम आपल्या अभंगातून सामान्य लोकांना भोंदूगिरीबाबत जागरूक राहण्याचा संदेश देतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 5.
संत तुकाराम कोणाच्या संगतीपासून दूर राहण्यास सांगतात?
उत्तर:
संत तुकाराम स्वत:ला साधू म्हणवणाऱ्या भोंदूंपासून दूर राहण्यास सांगतात.

खालील प्रश्नांची थोडक्यात उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
आपल्या अभंगातून आईचे बाळावरील प्रेम संत जनाबाईंनी कोणत्या विविध उदाहरणांतून पटवून दिले आहे?
उत्तर:
आपल्या बाळांसाठी दुरदूरपर्यंत जाऊन पक्षी चारा आणतो. आकाशात घिरट्या घालून घार आपल्या पिल्लांपाशी झेप घेते. आई कितीही कामात गुंतली असली तरी तिचे सारे लक्ष आपल्या बाळापाशी असते. झाडावरून इकडून तिकडे फिरताना माकड आपल्या पिल्लाला उदराशी बांधून फिरते. अशा विविध उदाहरणांतून संत जनाबाईंनी आईचे बाळावरील प्रेम पटवून दिले आहे.

प्रश्न 2.
संत तुकाराम भोंदूगिरी करणाऱ्यांपासून दूर राहण्याचा सल्ला का देतात?
उत्तर:
अंगाला राख फासून भोंदू लोक स्वत:ला साधू म्हणवून घेतात. डोळे झाकून पापही करतात. वैराग्याचा आभास’ निर्माण करतात, मात्र सर्व विषयविकारांचा उपभोग घेतात. अशा भोंदूगिरी करणाऱ्यांच्या संगतीत राहून काहीच मिळणार नसल्याने संत तुकाराम सामान्य लोकांना भोंदूगिरी
करणाऱ्यांपासून दूर राहण्याचा सल्ला देतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

कवितेच्या आधारे सूचनेनुसार कृती करा.

कृती 1: आकलन कृती

प्रश्न 1.
खालील आकृतिबंध पूर्ण करा.
उत्तर:
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी 2

प्रश्न 2.
कवितेच्या ओळी पूर्ण करा.
1. घार हिंडते आकाशी। …………………… ||
2. …………………….. | भोगी विषयांचा सोहळा।।
उत्तरे:
1. घार हिंडते आकाशीं । झांप घाली पिल्लांपासी ।।
2. दावुनि वैराग्याची कळा । भोगी विषयांचा सोहळा ।।

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

कविता – पाठ्यपुस्तक पृष्ठ क्रमांक 51

पक्षी जाय दिगंतरा ……………………..
…………………….. जनी वेळोवेळां पाहे

आणि

ऐसे कैसे झाले भोंदू ………………….
…………………. जळो तयांसी संगती

कृती 2: आकलन कृती

प्रश्न 1.
कोण ते लिहा.
1. पिल्लाला उदरी बांधून फिरणारे [ ]
2. अंगाला राख लावून पाप करणारे [ ]
उत्तर:
1. वानर
2. भोंदू

खालील प्रश्नांची एक – दोन वाक्यांत उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
भोंदू लोक साधू असण्याचा आव कसा आणतात?
उत्तर:
भोंदू लोक अंगाला राख लावून, वैराग्य धारण केल्याच्या बाता करून साधू असण्याचा आव आणतात.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 2.
पक्षी कोणासाठी चारा आणतात?
उत्तर:
पक्षी आपल्या पिल्लांसाठी चारा आणतात.

कृती 3: काव्यसौंदर्य

प्रश्न 1.
‘दावुनि वैराग्याची कळा । भोगी विषयांचा सोहळा।
तुका म्हणे सांगो किती । जळो तयांसी संगती’
या काव्यपंक्तीतील आशयसौंदर्य स्पष्ट करा.
उत्तर:
प्रस्तुत पंक्ती संत तुकाराम लिखित अभंगातील असून भोंदू लोकांपासून दूर राहण्याचा सल्ला ते देतात. भोंदू, तोतया लोक आपण मोहमायेपासून दूर असल्याचा, वैराग्य स्वीकारल्याचा आव आणतात. मात्र प्रत्यक्षात सर्व सुखचैनीच्या गोष्टी उपभोगताना दिसतात. संत तुकाराम महाराज म्हणतात, अशा भोंदू लोकांच्या अनेक गोष्टी सांगता येतील. तेव्हा अशा लोकांची संगती न लाभलेलीच बरी. संत तुकाराम महाराजांनी भोंदू लोकांपासून सावध राहण्याचा सल्ला दिला आहे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

व्याकरण व भाषाभ्यास

प्रश्न 1.
खालील चौकटींतून समानार्थी शब्दांच्या जोड्या शोधून लिहा.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी 3
उत्तर:

  1. गगन – आकाश
  2. खग – पक्षी
  3. लक्ष – चित्त
  4. नयन – डोळे
  5. महान – थोर

प्रश्न 2.
खालील शब्दांचे विरुद्धार्थी शब्द लिहा.

  1. आकाश
  2. माता
  3. सुंदर
  4. पाप
  5. सुसंगत

उत्तरः

  1. पाताळ
  2. पिता
  3. कुरूप
  4. पुण्य
  5. कुसंगत

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 3.
खालील शब्दांचे लिंग बदला.

  1. कवयित्री
  2. संत
  3. माता
  4. आई
  5. साधू

उत्तरः

  1. कवी
  2. संत
  3. पिता
  4. बाबा
  5. साध्वी

प्रश्न 4.
खालील शब्दांचे वचन बदला.

  1. पिल्लू
  2. पक्षी
  3. झाडे
  4. संत
  5. अभंग
  6. साधू

उत्तरः

  1. पिल्ले
  2. पक्षी
  3. झाड
  4. संत
  5. अभंग
  6. साधू

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 5.
खालील शब्दांचा वाक्यात उपयोग करा.

  1. चित्त
  2. विठ्ठल
  3. भोंदू
  4. पाप
  5. थोर

उत्तर:

  1. आपला लाडका लेक अमेरिकेतून परत येणार हे कळताच गोविंदरावांचे चित्त थाऱ्यावर रहात नव्हते.
  2. दिंडीच्या दिवसात वारकरी विठ्ठल नामात तल्लीन’ होऊन जातात.
  3. सामान्य जनतेला फसवणारे भोंदू गल्लोगल्ली फिरताना दिसून येतात.
  4. नकळत झालेल्या चुकीमुळे प्राणीहत्येचे पाप राहूलच्या माथी आले.
  5. महाराष्ट्राला थोर संतांची परंपरा लाभली आहे.

लेखन विभाग

प्रश्न 1.
संत जनाबाई व संत एकनाथांची थोडक्यात माहिती लिहा.
उत्तर:
संत जनाबाई या संत नामदेवांच्या समकालीन वारकरी संत कवयित्री होत्या. संत नामदेव हेच त्यांचे पारमार्थिक गुरू होते. त्यांच्या सहवासात जनाबाईंनी विठ्ठलाच्या भक्तीचा ध्यास घेतला होता. संत जनाबाईंच्या नावावर वेगवेगळ्या विषायांवरील सुमारे 350 अभंग मुद्रित झाले आहेत. महाराष्ट्राच्या खेड्यापाड्यातून स्त्रिया जात्यावर दळण कांडताना त्यांच्या ओव्या गातात. वात्सल्य, कोमल, ऋजुता, सहनशीलता, त्यागी वृत्ती, समर्पण वृत्ती, स्त्री विषयीच्या भावना संत जनाबाईंच्या काव्यात प्रकर्षांने दिसून येतात.

संत एकनाथ हे महाराष्ट्रातील वारकरी संप्रदायातील एक सुप्रसिद्ध संत होते. एकनाथांना लहानपणापासूनच अध्यात्मज्ञानाचीवहरिकीर्तनाची आवड होती. त्यांनी भारूड, जोगवा, गवळणी, गोंधळ यांच्या साहाय्याने जनजागृती केली. ‘एकनाथी भागवत’ हा त्यांचा ग्रंथ लोकप्रिय आहे. जातिभेद दूर करण्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर प्रयत्न केले. शांतिब्रम्ह, संतपदाला पोहोचलेले सत्पुरुष, उच्च कोटीचे समाजसुधारक, महान तत्त्ववेत्ता, संस्कृत भाषेचे गाढे अभ्यासक अशा अनेक गुणविशेषणांसह ‘ज्ञानाचा एका’ या बिरुदावलीने साऱ्या महाराष्ट्राला पारेचित असणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे संत एकनाथ होय.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

प्रश्न 2.
महाराष्ट्राला लाभलेल्या संत परंपरेतील संतांची नावे सांगा.
उत्तर:
संत ज्ञानेश्वर, संत निवृत्तीनाथ, संत मुक्ताबाई, संत नामदेव, संत सावतामाळी, संत चोखामेळा, संत एकनाथ, संत तुकाराम, रामदासस्वामी, गजानन महाराज, साईबाबा, बसवेश्वर.

प्रश्न 3.
Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी 4.1
उत्तर:

एकीचे बळ

नाईक विदयालयात अध्यक्षांच्या जन्मदिनानिमित्त वृक्षारोपणाचा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. – विदयार्थ्यांनी मोठ्या संख्येने वृक्षारोपण केले. सोहम ही वृक्ष लावल्यामुळे खुश झाला. पुढे झालेल्या कार्यक्रमात त्याला विविध झाडांचे महत्त्वही कळले. एकंदरितच सर्व विद्यार्थ्यांच्या मनात झाडे लावण्याची व ती जगवण्याची भावना निर्माण झाली. आज कार्यक्रम छान झाल्याच्या खुशीतच घरी जात असताना त्याला रस्त्यालगतच्या एका जंगलात वृक्षतोड होत असताना दिसली. सोहमने तातडीने तेथे जाऊन त्या लोकांना ‘झाडे तोडू नका’ असे विनवले. मात्र त्याचे कोणीच ऐकले नाही. त्याचवेळी सोहमला शाळेत शिकवलेली ‘एकीचे बळ’ ही म्हण आठवली. त्याला एक कल्पना सुचली. त्याने तातडीने शाळेत जाण्याचा निर्णय घेतला.

शाळेतील सर्व विदयार्थ्यांना, शिक्षकांना त्याने घडलेला प्रसंग सांगितला. जमतील तितक्या लोकांना सोबत घेऊन सर्व जण तातडीने त्या जंगलात पोहचले. घटनेची गंभीरता लक्षात येऊन सगळ्यांनीच आवाज उठवला. इतक्या लोकांना समोर पाहून वृक्षतोड करणारे घाबरले व आपली हत्यारे तेथेच टाकून त्यांनी पळ काढला. जंगलात होणारी बेकायदेशीर वृक्षतोड सोहममुळे लक्षात
आल्याने सर्वांनी त्यांचे मनापासून कौतुक केले. शिक्षकांनी शिकवलेल्या गोष्टीचा प्रत्यक्ष अनुभव आल्याने सोहनही खुश झाला.

संतवाणी Summary in Marathi

काव्य परिचयः

संतवाणी या काव्यात संत जनाबाई व संत तुकाराम यांच्या अभंगांचा समावेश आहे. संत जनाबाईंचा ‘वात्सल्य’ हा भक्तीचा विषय प्रस्तुत सुंदर अभंगात्मक काव्यातून दिसून येतो. पहिल्या अभंगात त्यांनी आईचे बाळावरील प्रेम विविध उदाहरणांतून पटवून दिले आहे. दुसऱ्या अभंगात संत तुकारामांनी सामान्य लोकांना भोंदूगिरीबाबत जागरूक राहण्याचा संदेश दिला आहे.

The verse ‘Santvani’ includes two Abhangas of Saint Janabai and Saint Tukaram. The poetess conveys the message of love and affection in the first Abhang. She has beautifully explained the love of mother towards her child with various examples. In second Abhanga Saint Tukaram has given the message to be cautions about the practices of fraudulent people.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

अभंगाचा भावार्थः

अभंग 1. संत जनाबाई

  1. पक्षी दूर आकाशात उडतो आणि आपल्या पिल्लांसाठी चारा घेऊन येतो. ।।1।।
  2. घार आकाशात घिरट्या घालते. परंतु शेवटी जमिनीवरील आपल्या पिल्लांसाठी ममतेने झेप घेते. ।।2।।
  3. आई आपल्या कामांमध्ये गुंतलेली असली तरी तिचे सगळे लक्ष आपल्या बाळाकडे असते. ।।3।।
  4. माकड (वानर) झाडांवरून उड्या मारताना देखील आपल्या पिल्लाला पोटाशी पकडून ठेवते. ।।4।।
  5. त्याप्रमाणे आमचा विठ्ठल आम्हांला आईसमान असून मी माझ्या विठ्ठलामध्ये आई शोधत रहाते. ।।5।।

अभंग 2. संत तुकाराम

  1. भोंदू, तोतये असे कसे जे पाप करूनही स्वत:ला सज्जन म्हणवून घेतात.।।1।।
  2. साधूचे सोंग आणण्यासाठी अंगाला राख फासतात आणि नंतर मात्र डोळे झाकून पाप करण्यास मोकळे होतात. भोळ्या जनतेची फसवणूक करतात. ।।2।।
  3. आपण स्वत: मोहमायेपासून दूर असल्याचा, वैराग्य धारण केल्याचा आव आणतात. परंतु चैनीच्या सर्व गोष्टींचा भोग घेतात. ।।3।।
  4. संत तुकाराम म्हणतात, अशा भोंदू लोकांच्या किती गोष्टी सांगू? यांची संगती नसलेली बरी. अशांपासून दूर राहणे चांगले. ।।4।।

शब्दार्थ:

  1. पक्षी – खग – bird
  2. दिगंतर – आकाश – sky
  3. बालक – शिशु – child
  4. झाप – झेप, उडी – leap
  5. चित्त – लक्ष, ध्यान – mind, attention
  6. उदर – पोटाचा भाग – abdomen, belly
  7. पिली – पिल्ले – kids
  8. वात्सल्य – प्रेम, ममता – affection, love
  9. अनन्यसाधारण – अजिबात साधे नसलेले – ideographic
  10. कर्म – कृती – act
  11. उत्कट – अतिशय उत्साही, भरून वाहणारा – ardent
  12. मोदू – तोतया – imposter, counterfeit
  13. राख – भस्म, रक्षा – ash
  14. डोळे – नेत्र, नयन – eyes
  15. वैराग्य – मोहमायेपासून दूर, अलगपणा – dispassion
  16. संगती – सोबत – company
  17. जागरूक – सावध – vigilant, careful
  18. साधू – सज्जन, संत – saint
  19. पाप – कुकर्म – sin
  20. विषय – (येथे अर्थ) चैनीच्या गोष्टी – luxury
  21. तातडीने – घाईने (Hurriedly)
  22. गंभीरता – (Seriousness)
  23. बेकायदेशीर – कायदेशीर नसलेले (illegally)
  24. फुशारकी – बढाई (Boasting)
  25. तंत्रज्ञान – (Technology)
  26. तल्लीन – मग्न (engrossive)
  27. समकालीन – एकाच काळातील (contemporary)
  28. आभास – खोटा विश्वास, भास, भ्रम (illusion)
  29. चित्त – लक्ष (attention)
  30. चारा – अन्न (food)
  31. जनी – संत जनाबाई
  32. जागरूक – सावध (attentive, careful)

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 14 संतवाणी

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Aamhi Batmi Vachto Class 7 Marathi Chapter 9.2 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 9.2 आम्ही बातमी वाचतो Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 9.2 आम्ही बातमी वाचतो Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 9.2 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 9.2 आम्ही बातमी वाचतो Textbook Questions and Answers

1. वरील बातमीच्या आधारे खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

प्रश्न 1.
कोणाचा जन्मदिवस आपण वाचन प्रेरणा दिन म्हणून साजरा करतो?
उत्तरः
ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचा जन्मदिवस आपण वाचन प्रेरणा दिन म्हणून साजरा करतो.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.2 आम्ही बातमी वाचतो

प्रश्न 2.
वरील बातमी कोणत्या तारखेची आहे?
उत्तरः
वरील बातमी 15 ऑक्टोबरची असून 16 ऑक्टोबरला प्रसिद्ध झाली आहे.

प्रश्न 3.
वाचन प्रेरणा दिनाच्या निमित्ताने कोणकोणत्या कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले?
उत्तरः
वाचन प्रेरणा दिनाच्या निमित्ताने ग्रंथदिंडी, पथनाट्ये, वाचन स्पर्धा अशा विविध कार्यक्रमांचे आयोजन करण्यात आले.

प्रश्न 4.
कोणत्या विदयार्थ्यास ‘उत्कृष्ट वाधक’ म्हणून बक्षीस देण्यात आले.
उत्तर:
इयत्ता सातवीतील शेखर काजळे या विदयार्थ्यास ‘उत्कृष्ट वाचक’ म्हणून बक्षीस देण्यात आले.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.2 आम्ही बातमी वाचतो

प्रश्न 5.
विदयार्थ्यांमध्ये वाचनकौशल्य वाडावे, यासाठी कोणकोणते उपक्रम आयोजित करता येतील, याची बादी करा.
उत्तर:

  1. वाचन स्पर्धा
  2. कमी दरा त पुस्तक विक्री
  3. वाचनालयात सवलत
  4. लेखक, कवी यांची व्याख्याने.

आपण समजून घेऊया.

प्रश्न 1.
खालील वाक्ये वाचा.
(अ) असे स्थळ-जे निसर्गरम्य आहे.
(आ) आभाळ भरून आले, पण –
वरील वाक्यांमध्ये ‘_’ हे चिन्ह आले आहे. वाक्यांमध्ये ‘_’ हे चिन्ह दोन कारणांनी वापरतात.
1. स्पष्टीकरण द्यायचे असल्यास.
2. बोलताबोलता विचारमालिका तुटल्यास.
‘-‘ या चिन्हास अपसरणचिन्ह म्हणतात.
लक्षात ठेवा: अपसरणचिन्हाची लांबी संयोगचिन्हापेक्षा जास्त असते.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.2 आम्ही बातमी वाचतो

शिक्षकांसाठी:

विदयार्थ्यांना विविध प्रसारमाध्यमांद्वारे प्रसारित होणाऱ्या बातम्यांचे श्रवण/वाचन करण्यास सांगावे. विदयार्थ्यांना एखादा विषय देऊन संबंधित बातम्यांचे संकलन करण्यास सांगावे. उदा., क्रीडा.

आम्ही बातमी वाचतो Summary in Marathi

वाचन प्रेरणा दिन उत्साहात साजरा …

आदर्शनगर, ता. 16 : दि. 15 ऑक्टोबर रोजी साधना विद्यालय, आदर्शनगर येथे वाचन प्रेरणा दिन साजरा करण्यात आला. या कार्यक्रमाचे औचित्य साधून विद्यालयात अनेक स्पर्धांचे आयोजन करण्यात आले. कार्यक्रमाची सुरुवात ग्रंथदिंडीने करण्यात आली. आदर्शनगर परिसरातील महत्त्वाच्या चौकांत ‘वाचनसंस्कृती वाचवा’ या विषयावर मुलांनी पथनाट्ये सादर केली. त्याचबरोबर विदयालयात ‘उत्कृष्ट वाचन’ ही स्पर्धा घेण्यात आली. यात मुलांनी त्यांच्या आवडत्या कथा, कवितांचे वाचन केले. या स्पर्धेत इयत्ता सातवीतील शेखर काजळे या विदयार्थ्यास ‘उत्कृष्ट वाचक’ म्हणून बक्षीस देण्यात आले. पुढील काळामध्ये वाचनसंस्कृती विकसित व्हावी, या दृष्टीने विदयालयात विविध उपक्रम राबवले जाणार असल्याचे मुख्याध्यापकांनी या प्रसंगी घोषित केले. विदयालयातील सर्व विदयार्थ्यांनी अतिशय उत्साहाने वाचन प्रेरणा दिन साजरा केला.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 9.2 आम्ही बातमी वाचतो

शब्दार्थ:

  1. निंदा – ठपका, वाईट प्रसिद्धि (reprimand)
  2. पथनाट्य – रस्त्यावर सादर होणारे नाट्य (streetplay)

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions

Aapli Samasya Aaple Upay 2 Class 7 Marathi Chapter 11.2 Question Answer Maharashtra Board

Balbharti Maharashtra State Board Class 7 Marathi Solutions Sulabhbharati Chapter 11.2 आपली समस्या आपले उपाय Notes, Textbook Exercise Important Questions and Answers.

Class 7th Marathi Chapter 11.2 आपली समस्या आपले उपाय – 2 Question Answer Maharashtra Board

Std 7 Marathi Chapter 11.2 Question Answer

Marathi Sulabhbharti Class 7 Solutions Chapter 11.2 आपली समस्या आपले उपाय Textbook Questions and Answers

1. चित्र पाहा. संवाद वाचा व त्यावरून खालील प्रश्नांची उत्तरे लिहा.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 11.2 आपली समस्या आपले उपाय

  • आई: अरे जॉर्डन, किती हा तुझ्या कपड्यांचा ढीग?
  • जॉर्डन: आई, काय करू मी या जुन्या कपड्यांचं?
  • आई: मुळात आवश्यक आहे तेवढेच नवीन कपडे घ्यावेत. त्यांचा पुरेपूर वापर करावा.
  • जॉर्डन: अगं हो, पण आता काय करू ते सांग ना!
  • आई: यातले जे कपडे वापरण्यासाठी चांगले आहेत, ते बाजूला कर. जे तुझ्या अंगाला येत नाहीत, जे फाटले आहेत ते वेगवेगळे कर. जॉर्डन:
  • आई: आपण या जुन्या कपड्यांचा पुनर्वापर करू शकतो का?
  • आईः हो, नक्कीच. त्यासाठी आपल्यात फक्त कलात्मकता पाहिजे.
  • जॉर्डन: आई, काय काय बनवता येईल गं या कपड्यांचं?
  • आईः तुला सुट्टी आहे ना आज, चल आपण दोघं मिळून बनवूया. (आई जॉर्डनला पर्स, तोरण, पायपुसणी बनवून दाखवते.)
  • जॉर्डन: आई, किती छान झाल्यात गं या वस्तू. खूपच छान दिसत आहेत. खरंच, आपण जुन्या कपड्यांपासून वेगवेगळ्या सुंदर वस्तू बनवू शकतो. यामुळे नक्कीच जुन्या कपड्यांचा पुनर्वापर होईल.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 11.2 आपली समस्या आपले उपाय

विचार करा. सांगा.

प्रश्न 1.
आपल्याला लहान झालेले, पण इतरांना वापरता येतील अशा कपड्यांचे तुम्ही काय करता?
उत्तर:
मला लहान झालेले कपडे मी माझ्या घरी काम करणाऱ्या शांता मावशींच्या मुलांना देते. कधी कधी असे कपडे जमा करून मी अनाथ आश्रमातही पोहचवते.

प्रश्न 2.
जुन्या कपड्यांचे काय काय बनवता येईल असे तुम्हांला वाटते?
उत्तरः
जुन्या कपड्यांपासून पर्स, तोरण, पायपुसणी, सतरंजी, गोधडी, उशांचे अभ्रे, नवीन कपडे बनविता येतील.

प्रश्न 3.
आवश्यक तेवढेच कपडे खरेदी केल्यामुळे कोणते फायदे होतील, असे तुम्हांला वाटते?
उत्तरः
आवश्यक तेवढेच कपडे खरेदी केल्यामुळे अनावश्यक कपड्यांची गर्दी होणार नाही. पैशांची बचत होईल, जागेचीही
बचत होईल व वेळेचीही बचत होईल.

शिक्षकांसाठी:

विदयार्थ्यांकडून वेगवेगळ्या टाकाऊ वस्तूंपासून विविध कल्पक वस्तू तयार करून घ्याव्यात. त्या वस्तू तयार केल्यानंतर त्यांचे अनुभव वर्गात सादर करून घ्यावे.

Maharashtra Board Class 7 Marathi Solutions Chapter 11.2 आपली समस्या आपले उपाय

Class 7 Marathi Chapter 11.2 आपली समस्या आपले उपाय Additional Important Questions and Answers

प्रश्न 1.
कपड्यांप्रमाणे इतर कोणत्या गोष्टींचा अतिरेक टाळता येऊ शकतो?
उत्तरः
कपड्यांप्रमाणेच वह्यांचा अतिरेक पाने कमीत कमी वापरून टाळता येऊ शकतो. बाहेरच्या खाण्यावरही मर्यादा आणून आपण पैशांचा व आपल्या आरोग्याचा अपव्यय टाळू शकतो.

शब्दार्थ:

  1. पुनर्वापर – (reuse)
  2. अपव्यय – वाया जाणे (wastage)

Marathi Sulabhbharati Class 7 Solutions